TotCung.comTột Cùng
Chuẩn bị thể lực

Tự đánh giá thể lực trước khi leo núi: 6 bài kiểm tra tại nhà và cách đọc kết quả

Sáu bài tự kiểm tra làm ở nhà và trên đồi gần nhà cho biết bạn đã đủ sức cho chuyến leo dự định chưa, phần nào còn yếu, và khi nào nên chọn cung dễ hơn.

A Vietnamese father and teenage son resting on a hilltop bench beside a dirt trail, father checking a wristwatch, wide shot from behind, late afternoon haze, soft gold tones

Cách chắc chắn nhất để biết mình đã đủ sức cho một chuyến leo núi là thử một ngày giống chuyến đi thật: đi dốc nhiều giờ với balo gần bằng balo thật, rồi xem sáng hôm sau cơ thể thế nào. Trước khi tới bước đó, sáu bài kiểm tra ngắn tại nhà và trên đồi gần nhà giúp bạn nhận ra phần nào còn yếu để tập kịp.

Các bài dưới đây không phải tiêu chuẩn y khoa và không có điểm đỗ hay trượt. Chúng là công cụ để bạn so mình với chính mình qua từng tháng, và để trả lời trung thực câu hỏi người dẫn đường hay hỏi: bạn có thường xuyên vận động không, đã từng đi dốc mấy giờ liền chưa. Kết quả tốt không thay cho khám sức khoẻ; kết quả kém không có nghĩa bạn không được leo núi, mà là nên chọn cung khác hoặc cho mình thêm thời gian.

Vì sao cảm giác "mình khoẻ" thường đánh lừa

Phần lớn người đi leo núi lần đầu đánh giá sức mình bằng sinh hoạt hằng ngày: đi làm, đi chợ, thỉnh thoảng đá bóng hay chạy vài vòng công viên. Những hoạt động này ngắn, nghỉ được bất cứ lúc nào, và hầu như không có dốc kéo dài. Một ngày trên núi thì ngược lại: sáu đến mười giờ trên chân, lên rồi xuống liên tục, mang đồ trên lưng, và không thể dừng hẳn khi mệt vì còn phải xuống tới nơi nghỉ.

Người chơi thể thao đối kháng thường có tim phổi tốt cho những pha bứt tốc ngắn nhưng chưa quen giữ một nhịp đều nhiều giờ. Người chạy bộ có sức bền tốt nhưng có thể chưa quen xuống dốc và mang tải. Người tập thể hình có cơ khoẻ nhưng có thể chưa quen đứng trên chân cả ngày. Mỗi kiểu nền có một chỗ hở riêng.

Vì thế việc tự đánh giá nên chia thành nhiều mặt: sức bền tim phổi, sức chân lên và xuống, sức giữ thân khi mang tải, thăng bằng, và khả năng hồi phục qua đêm. Chuyến đi càng dài, mặt cuối cùng càng quan trọng, vì ngày thứ hai và thứ ba mới là lúc nhiều người gặp khó.

Sáu bài kiểm tra và mỗi bài đo điều gì

Làm các bài này cách nhau vài ngày, không làm tất cả trong một buổi. Ghi kết quả vào sổ và làm lại sau khoảng bốn đến sáu tuần tập.

BàiCách làm ngắn gọnĐo điều gì
1. Cầu thang hai mươi phútLeo lên xuống cầu thang ở nhịp nói được thành câu, đếm tổng số tầng đi lênSức bền tim phổi và chân ở chiều lên
2. Đi xuống liên tụcĐi xuống cầu thang mười tầng nhịp đều, không vịn, rồi nghe cảm giác đùi và gốiSức hãm của đùi, độ chịu của gối
3. Ngồi đứng ba mươi giâyKhoanh tay trước ngực, đứng lên ngồi xuống ghế liên tục trong ba mươi giây, đếm số lầnSức chân và tốc độ phục hồi giữa các lần
4. Giữ thânChống khuỷu tay, giữ người thẳng như tấm ván, tính thời gian giữ được với tư thế đúngSức giữ thân khi mang balo
5. Đứng một chân trên mặt mềmĐứng một chân trên gối hoặc đệm gấp đôi, mắt mở, tính thời gian mỗi bênThăng bằng và cổ chân
6. Ngày đôiHai ngày liên tiếp đi đồi hoặc núi thấp với balo, mỗi ngày vài giờKhả năng hồi phục qua đêm

Bài một đến năm làm ở nhà, mất mười đến hai mươi phút mỗi bài. Bài sáu là bài tổng hợp, cần một cuối tuần và nên làm khi các bài trước đã ổn.

Đọc kết quả: dấu hiệu tốt và dấu hiệu cần tập thêm

Không có con số chuẩn chung cho mọi người. Thay vào đó, hãy nhìn vào cảm giác và cách cơ thể phản ứng.

BàiDấu hiệu tốtDấu hiệu cần tập thêm
Cầu thangNhịp đều suốt hai mươi phút, cuối bài vẫn nói được câu ngắnPhải dừng nhiều lần, thở dốc không nói được, tim đập rất lâu mới hạ
Đi xuốngĐùi hơi mỏi, gối bình thườngĐùi run, gối đau, phải vịn hoặc thả rơi bước
Ngồi đứngĐều nhịp từ đầu đến cuối, tư thế giữ đượcChậm hẳn nửa sau, phải chống tay, gối đổ vào trong
Giữ thânGiữ được khoảng một phút với lưng thẳngHông võng xuống hoặc đau lưng dưới sau vài chục giây
Thăng bằngGiữ được khoảng nửa phút mỗi bên, hai bên gần bằng nhauMất thăng bằng sau vài giây, hai bên chênh lệch rõ
Ngày đôiSáng ngày thứ hai hơi mỏi nhưng đi lại bình thường, khởi động vài phút là ổnSáng ngày thứ hai chân nặng, gối đau, phải bỏ dở

Các mốc như một phút hay nửa phút chỉ là gợi ý thực dụng để bạn có điểm so, không phải chuẩn khoa học. Một người sáu mươi tuổi đi núi đều đặn có thể giữ thân ngắn hơn một người hai mươi tuổi mà vẫn leo bền hơn nhiều. Điều đáng nhìn là kết quả của chính bạn thay đổi thế nào sau mỗi tháng.

Từ kết quả tới việc chọn cung đi

Năm bài đầu ổn, chưa làm ngày đôi. Bạn có thể đi một chuyến một ngày ở núi thấp hoặc trung bình. Với chuyến nhiều ngày, hãy làm bài ngày đôi trước đã.

Ngày đôi ổn với balo gần bằng balo thật. Đây là dấu hiệu khá tin cậy cho chuyến hai ba ngày. Nếu cung đi lên cao hơn 2.000 m, nhớ rằng độ cao làm mọi thứ nặng hơn, nên chọn lịch trình có ngày đi ngắn và thời gian thích nghi.

Bài cầu thang tốt nhưng bài đi xuống kém. Rất thường gặp ở người chạy bộ và đạp xe. Bạn đủ sức lên, nhưng chiều về sẽ khó. Tập thêm đi xuống có kiểm soát, dùng gậy, và chọn cung không có đoạn xuống dốc dài liên tục.

Thăng bằng kém. Tránh các cung nhiều đá vụn, sống núi hẹp, đường trơn trong giai đoạn này. Tập thăng bằng vài tuần rồi thử lại.

Nhiều bài kém cùng lúc. Không có gì xấu cả, chỉ là bạn mới bắt đầu. Chọn một mục tiêu gần: đi đồi ba giờ thoải mái trong hai tháng tới, rồi mới tính chuyện leo núi cao.

Mang kết quả đi hỏi người dẫn đường. Kể cụ thể: leo được bao nhiêu tầng trong hai mươi phút, ngày đôi đi mấy giờ, sáng hôm sau ra sao. Rồi hỏi lại họ: ngày dài nhất của cung là bao lâu, đoạn nào dốc nhất, nhóm thường nghỉ bao lâu một lần. Hai bên cùng nhìn vào số cụ thể thì quyết định đi hay đổi cung sẽ sáng rõ hơn nhiều.

Tình huống giả định: hai người bạn, hai kết quả khác nhau

Hai người bạn cùng đăng ký một chuyến hai ngày. Người thứ nhất chạy bộ đều đặn, bài cầu thang rất tốt, nhưng bài đi xuống thì đùi run và bài ngày đôi chưa làm vì bận. Người thứ hai ít chạy, bài cầu thang trung bình, nhưng đã đi đồi hai ngày liên tiếp với balo và sáng hôm sau vẫn ổn.

Nếu chỉ nhìn tốc độ lên dốc, người thứ nhất có vẻ khoẻ hơn. Nhưng trên một cung hai ngày có đoạn xuống dài ở ngày thứ hai, người thứ hai lại có nền đáng tin hơn. Người thứ nhất nên dành vài tuần còn lại để tập xuống cầu thang có kiểm soát và làm một bài ngày đôi trước chuyến đi; người thứ hai nên tiếp tục đều đặn và thêm vài buổi cầu thang để tim phổi khá hơn.

Trên núi, nhóm nên đi theo nhịp của người chậm nhất chứ không phải người nhanh nhất. Hai người bạn này nếu hiểu kết quả của nhau sẽ biết ai cần hỗ trợ ở đoạn nào: người thứ nhất cần đi chậm ở dốc xuống, người thứ hai cần nghỉ nhiều hơn ở dốc lên.

Sai lầm hay gặp khi tự đánh giá

  • Làm bài kiểm tra như thi đấu. Cố hết sức để có số đẹp làm sai lệch kết quả và dễ chấn thương. Làm ở nhịp bạn sẽ đi trên núi.
  • Chỉ làm bài cầu thang rồi kết luận. Một bài chỉ đo một mặt. Chiều xuống và ngày thứ hai thường là chỗ hở.
  • Làm khi đang mệt, thiếu ngủ. Kết quả sẽ kém hơn thực tế, và bạn có thể nản không cần thiết.
  • So với người khác trên mạng. Người khác có tuổi, cân nặng, lịch sử tập khác bạn. Chỉ so với chính mình.
  • Giấu kết quả kém với người dẫn đường. Họ cần biết để xếp nhịp nhóm và chuẩn bị phương án. Nói thật giúp chính bạn an toàn hơn.
  • Bỏ qua dấu hiệu sức khoẻ trong lúc kiểm tra. Tức ngực, choáng váng, khó thở bất thường không phải kết quả kém mà là lý do đi khám.

Sổ ghi kết quả qua các tháng còn có giá trị về sau: khi chuẩn bị chuyến tiếp theo, bạn biết mình cần bao nhiêu tuần để trở lại mức đã từng có.

An toàn khi tự kiểm tra và khi nào cần khám trước

Các bài kiểm tra ở đây đều là vận động gắng sức vừa phải. Người có bệnh tim mạch, huyết áp cao, hen hoặc bệnh phổi, tiểu đường, đang mang thai, hoặc vừa ốm dậy nên hỏi bác sĩ trước khi làm, và trước khi đăng ký chuyến leo. Với người trên bốn mươi tuổi đã lâu không vận động, một lần khám tổng quát trước khi bắt đầu tập là việc nên làm.

Trong khi làm, dừng ngay nếu có tức ngực, đau lan ra tay, vai hoặc hàm, khó thở không tương xứng, chóng mặt, buồn nôn, tim đập loạn. Ngồi nghỉ, báo người bên cạnh, và đi khám trước khi tập tiếp. Làm bài ngày đôi ở nơi có đường rõ, gần khu dân cư, đi cùng người khác, báo cho người nhà lịch trình và giờ dự kiến về.

Hãy nhớ giới hạn của việc tự đánh giá: nó cho biết bạn có thể lực ra sao ở độ cao thấp. Lên cao, phản ứng của cơ thể với không khí loãng là chuyện khác hẳn, người khoẻ vẫn có thể bị say độ cao. Thể lực tốt giúp bạn còn dư sức để quay đầu đúng lúc, chứ không thay cho việc lên chậm và lắng nghe cơ thể.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết mình đủ sức leo núi lần đầu?

Nếu bạn đi đồi hoặc núi thấp vài giờ với balo nhẹ mà hôm sau vẫn đi lại bình thường, bạn thường đủ sức cho một chuyến một ngày ở núi vừa sức có người dẫn đường. Với chuyến nhiều ngày, hãy thử thêm bài hai ngày liên tiếp.

Có cần đi khám sức khoẻ trước khi leo núi không?

Nên khám nếu bạn trên bốn mươi tuổi và lâu không vận động, có bệnh mạn tính, đang dùng thuốc điều trị lâu dài, hoặc chuyến đi lên cao và kéo dài nhiều ngày. Khám giúp phát hiện những vấn đề mà bài tự kiểm tra không thấy được.

Kết quả kém thì có nên huỷ chuyến không?

Không nhất thiết. Hãy xem phần nào kém và còn bao lâu nữa đến ngày đi. Nếu còn vài tuần, tập tập trung vào phần đó. Nếu không kịp, đổi sang cung dễ hơn hoặc rút ngắn lịch trình là lựa chọn hợp lý.

Bao lâu nên kiểm tra lại một lần?

Khoảng bốn đến sáu tuần một lần là hợp lý, đủ để thấy thay đổi từ việc tập. Kiểm tra quá thường xuyên dễ khiến bạn nản vì tiến bộ của cơ thể diễn ra chậm và không đều.

Người lớn tuổi có nên làm các bài này không?

Có thể, với điều kiện đã hỏi bác sĩ nếu có bệnh, làm chậm, có tay vịn ở bài thăng bằng và ngồi đứng. Mục đích là theo dõi chính mình, không phải so với người trẻ.

Thể lực tốt có giúp tránh say độ cao không?

Không. Say độ cao phụ thuộc vào tốc độ lên cao và khả năng thích nghi riêng của mỗi người, người khoẻ vẫn có thể bị. Thể lực tốt chỉ giúp bạn còn sức để xuống thấp khi cần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138