TotCung.comTột Cùng
Chuẩn bị thể lực

Bài tập sức chân cho người leo núi: squat, lunge, bước bậc và lịch tập tại nhà

Sáu bài tập sức chân tại nhà giúp leo dốc bền hơn và xuống dốc đỡ mỏi đùi: cách làm từng bài, số hiệp, cách tăng độ khó và lỗi tư thế dễ hại gối.

A Vietnamese woman in her forties doing slow lunges on a wooden balcony overlooking terraced hills at early morning, wide shot from behind, pale blue mist, warm sunlight edges

Sáu bài tập sức chân đáng làm nhất cho người leo núi là: ngồi xổm (squat), bước chùng chân (lunge), bước lên bậc, bước xuống bậc có kiểm soát, nâng hông nằm và nhón gót. Tập hai buổi mỗi tuần, mỗi buổi khoảng ba mươi đến bốn mươi phút, sau bốn đến sáu tuần bạn sẽ thấy dốc lên bớt nặng và dốc xuống bớt run đùi.

Leo núi đòi hỏi chân khoẻ theo kiểu đặc biệt: nâng cơ thể lên nhiều nghìn lần, hãm lại khi xuống, giữ thăng bằng trên một chân trên mặt đá nghiêng. Các bài dưới đây không cần dụng cụ, làm được trong phòng khách, và mỗi bài có cách làm nặng dần khi bạn khoẻ lên.

Leo núi cần sức chân kiểu nào

Có ba kiểu làm việc của cơ chân trên đường núi. Kiểu thứ nhất là đẩy lên: mỗi bước dốc, cơ đùi trước và cơ mông duỗi gối, duỗi hông để nâng người. Kiểu thứ hai là hãm lại: khi xuống, cùng những cơ đó phải giữ cho gối không gập quá nhanh, giống như một chiếc phanh. Kiểu thứ ba là giữ vững: cơ quanh hông và cổ chân điều chỉnh liên tục để bạn không ngã trên mặt đất lồi lõm.

Phần lớn người mới chỉ nghĩ đến kiểu thứ nhất. Thực tế, kiểu hãm lại mới làm đùi run rẩy ở cuối ngày, và kiểu giữ vững quyết định việc bạn có bị lật cổ chân hay không. Một chương trình tập tốt phải có cả ba.

Thêm một điểm: leo núi là sức bền của cơ, không phải sức mạnh tối đa. Bạn không cần ngồi xổm với tạ nặng; bạn cần chân làm được nhiều lần ở mức vừa phải mà không suy sụp. Vì thế số lần lặp trong mỗi hiệp ở đây thường cao hơn các chương trình tập thể hình.

Sáu bài tập và vì sao chọn chúng

Mỗi bài gắn với một việc cụ thể trên núi. Nếu thời gian ít, ưu tiên ba bài đầu.

Bài tậpNhóm cơ chínhGiúp gì trên núi
Bước lên bậcđùi trước, môngDốc lên với bậc đá cao
Bước xuống bậc có kiểm soátđùi trước (kiểu hãm)Dốc xuống dài không run đùi, đỡ gối
Bước chùng chân lùiđùi, mông, cơ giữ hôngBước dài qua rễ cây, khe đá
Ngồi xổmđùi, mông, lưng giữ thẳngNền sức mạnh chung, ngồi xuống đứng lên với balo
Nâng hông nằmmông, đùi sauĐỡ cho lưng dưới khi mang balo, bước dài
Nhón gótbắp chân, gân gótĐoạn dốc gắt phải đi bằng nửa trước bàn chân

Bước chùng chân lùi được chọn thay vì bước chùng chân tiến vì nó nhẹ cho gối hơn và dễ giữ thăng bằng hơn với người mới.

Bạn sẽ thấy chương trình không có máy tập đùi ngồi đá chân hay các bài chỉ dùng một khớp. Những bài đó có chỗ dùng, nhưng trên núi chân làm việc như một chuỗi từ hông tới cổ chân, nên các bài đứng trên chân và chịu trọng lượng cơ thể chuyển sang đường mòn tốt hơn. Khi chân đã quen, bạn có thể làm các bài một chân trên mặt hơi mềm như tấm thảm gấp đôi để tập thêm phần giữ vững.

Cách làm từng bài cho đúng

Bước lên bậc. Dùng bậc cầu thang hoặc một chiếc ghế đẩu vững cao khoảng đầu gối trở xuống. Đặt cả bàn chân lên, đẩy qua gót để đứng thẳng, chân sau chỉ chạm nhẹ. Làm đủ số lần một chân rồi đổi chân.

Bước xuống bậc có kiểm soát. Đứng trên bậc, từ từ hạ một chân xuống trong khoảng ba nhịp đếm, chân trên làm việc giữ người, gối hướng theo mũi chân. Chạm gót nhẹ rồi bước lại lên. Đây là bài hãm, làm chậm mới có tác dụng.

Bước chùng chân lùi. Bước một chân ra sau, hạ thấp người tới khi gối sau gần chạm sàn, thân thẳng, rồi đẩy chân trước để về tư thế đứng. Gối trước không đổ vào trong.

Ngồi xổm. Hai chân rộng bằng vai, đẩy hông ra sau như ngồi xuống ghế, lưng thẳng, gối đi theo hướng mũi chân. Xuống tới mức còn giữ được lưng thẳng thì đứng lên.

Nâng hông nằm. Nằm ngửa, gập gối, bàn chân đặt trên sàn. Siết mông, nâng hông tới khi vai, hông, gối thành một đường thẳng, giữ hai nhịp rồi hạ xuống.

Nhón gót. Đứng trên mép bậc, gót thả ra ngoài, nhón lên hết cỡ rồi hạ gót xuống thấp hơn mép bậc một chút. Vịn tường để giữ thăng bằng. Khi hai chân đã nhẹ, chuyển sang nhón từng chân một.

Nhịp chung cho cả sáu bài. Đi lên hoặc đẩy lên trong khoảng một nhịp đếm, hạ xuống trong hai đến ba nhịp. Thở ra khi đẩy, hít vào khi hạ. Không nín thở, không giật, và nếu phải nhún đà mới làm xong thì bài đang quá nặng.

Lịch tập hai buổi mỗi tuần trong sáu tuần

Số trong bảng là số lần mỗi hiệp. Nghỉ khoảng một phút giữa các hiệp. Mỗi buổi khởi động năm đến mười phút bằng đi bộ tại chỗ hoặc leo cầu thang nhẹ.

TuầnSố hiệp mỗi bàiSố lần mỗi hiệpCách tăng
1–2210–12 (mỗi chân với bài một chân)Chỉ dùng trọng lượng cơ thể
3–4312–15Bậc cao hơn một chút, xuống chậm hơn
5315Đeo balo nhẹ khi bước lên bậc và ngồi xổm
6212Tuần lùi, giữ tư thế đẹp

Ví dụ một buổi ở tuần ba: khởi động mười phút, rồi bước lên bậc ba hiệp mười lăm lần mỗi chân, bước xuống bậc ba hiệp mười hai lần mỗi chân, chùng chân lùi ba hiệp mười hai lần mỗi chân, ngồi xổm ba hiệp mười lăm, nâng hông ba hiệp mười lăm, nhón gót ba hiệp mười lăm. Cả buổi mất khoảng ba mươi lăm phút.

Sau tuần sáu, bạn có thể giữ một buổi mỗi tuần trong suốt giai đoạn đi núi thật để duy trì. Những tuần có buổi đi núi dài, đừng tập chân nặng hai ngày trước và sau buổi đó.

Tình huống giả định: đùi run ở dốc xuống cuối ngày

Bạn vừa leo lên một đỉnh thấp trong ngày, lúc xuống, sau khoảng một giờ thì đùi trước bắt đầu run, mỗi bước xuống bậc đá phải vịn tay. Đây là dấu hiệu cơ đùi đã cạn sức ở kiểu hãm lại. Trước mắt, hãy đi chậm, bước ngắn, dùng gậy để chia lực, nghỉ ngắn thường xuyên hơn, ăn thêm chút đồ ngọt và uống nước.

Đừng nhảy từ đá này xuống đá kia để cho nhanh: đùi mỏi không hãm kịp, gối và cổ chân hứng trọn lực. Khi có thể, bước xuống ngang hoặc theo hình chữ chi ở đoạn đất dốc.

Về nhà, ghi lại chuyện này và tăng bài bước xuống bậc có kiểm soát trong những tuần sau: thêm một hiệp, làm chậm hơn. Những người tập đều bài này trước chuyến đi thường nói cảm giác xuống dốc khác hẳn: đùi vẫn mỏi, nhưng không còn run rẩy mất kiểm soát.

Lỗi tư thế dễ hại gối

  • Gối đổ vào trong khi đứng lên. Đặt một tấm gương phía trước và sửa ngay từ buổi đầu.
  • Gót nhấc khỏi sàn khi ngồi xổm. Lực dồn lên trước gối. Hạ thấp vừa đủ và đẩy hông ra sau nhiều hơn.
  • Rơi người xuống ở bài bước xuống bậc. Bài này chỉ có tác dụng khi chậm. Rơi nhanh là chỉ tạo thêm va đập.
  • Cong lưng khi đeo balo tập. Lưng phải giữ thẳng, nếu không giữ được thì bỏ balo ra.
  • Chạy đua số lần. Mười lần đúng tốt hơn hai mươi lần sai. Khi tư thế xấu đi, kết thúc hiệp.
  • Tập khi gối đang đau nhói. Đau nhói không phải mỏi cơ; hãy nghỉ bài gây đau.

Nếu có thể, nhờ người quay một đoạn video ngắn từ phía trước khi bạn làm bước lên bậc và ngồi xổm. Nhiều lỗi chỉ thấy được khi nhìn lại.

An toàn và khi nào nên hỏi chuyên môn

Mỏi cơ, nóng rát ở đùi trong lúc tập và đau mỏi lan toả một hai ngày sau là phản ứng bình thường. Đau nhói, sưng khớp, khớp kêu kèm đau, hoặc cảm giác gối lỏng lẻo, khuỵu xuống là những thứ không bình thường. Gặp các dấu hiệu này, ngừng bài tập liên quan và gặp bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu.

Người từng chấn thương dây chằng gối, đã phẫu thuật khớp, có bệnh khớp mạn tính, hoặc có bệnh tim mạch cần hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu. Họ có thể vẫn tập được, nhưng cần điều chỉnh bài và mức tăng.

Tập ở nhà cũng cần an toàn: bậc phải vững, không trơn, không dùng ghế xoay hay ghế có bánh xe. Khi tập nhón gót trên mép bậc, luôn có tay vịn. Một cú trượt ở nhà có thể làm lỡ cả chuyến đi mà bạn đã chờ nhiều tháng.

Khởi động trước và thả lỏng sau buổi tập chân

Năm đến mười phút khởi động làm cơ ấm lên, khớp trơn tru và giảm nguy cơ căng cơ. Cách đơn giản là đi bộ tại chỗ nâng gối cao trong hai phút, xoay hông, xoay cổ chân mỗi bên mười vòng, rồi làm mười lần ngồi xổm nông và mười lần bước chùng chân lùi không xuống sâu. Khi thấy người ấm, hơi thở nhanh nhẹ là đủ.

Sau buổi tập, đi bộ chậm vài phút cho nhịp tim hạ xuống, rồi giãn các nhóm cơ vừa làm việc: đùi trước, đùi sau, mông và bắp chân. Mỗi động tác giữ khoảng hai mươi đến ba mươi giây, thở đều, không nhún. Giãn cơ không phải để cơ khoẻ hơn mà để bạn cảm thấy dễ chịu và để ý sớm những chỗ căng bất thường.

Một thói quen có ích cho người leo núi là tập giữ thăng bằng một chân ngay trong lúc thả lỏng: đứng một chân ba mươi giây mỗi bên, rồi thử nhắm mắt nếu đã vững. Cổ chân và cơ quanh hông nhờ đó được tập thêm phần giữ vững mà các bài sức mạnh chưa phủ hết.

Ăn một bữa có đủ đạm và tinh bột trong vài giờ sau buổi tập, uống đủ nước và ngủ đủ giấc. Ba việc đơn giản này quyết định cơ có kịp hồi trước buổi kế tiếp hay không, nhiều hơn mọi thực phẩm bổ sung được quảng cáo.

Câu hỏi thường gặp

Không có thời gian thì nên chọn bài tập chân nào?

Nếu chỉ chọn ba bài, hãy chọn bước lên bậc, bước xuống bậc có kiểm soát và bước chùng chân lùi. Ba bài này bao gồm cả đẩy lên, hãm lại và giữ thăng bằng, đúng ba việc chân làm trên núi.

Có nên tập chân mỗi ngày cho nhanh khoẻ?

Không nên. Cơ cần thời gian hồi phục giữa các buổi nặng. Hai buổi mỗi tuần, cách nhau ít nhất hai ngày, kết hợp với đi bộ và cầu thang là đủ và an toàn hơn cho gối.

Tập chân có làm đùi to ra không?

Các bài ở đây chủ yếu tăng sức bền với số lần lặp nhiều và tải nhẹ, nên hiếm khi làm cơ to lên đáng kể. Thay đổi rõ nhất bạn thấy là chân săn chắc và bước lên dốc nhẹ nhàng hơn.

Đau mỏi đùi sau buổi tập đầu tiên có sao không?

Đau mỏi lan toả một hai ngày sau buổi tập mới là phản ứng bình thường, nhất là sau bài bước xuống bậc. Nó giảm dần qua các buổi sau. Nếu đau nhói tại khớp hoặc sưng thì cần nghỉ và đi khám.

Có thể thay bài tập chân bằng đạp xe không?

Đạp xe tốt cho tim phổi và đùi trước, nhưng không tập được kiểu hãm khi xuống dốc và ít tập thăng bằng. Bạn có thể dùng đạp xe thay một buổi đi bộ, nhưng vẫn nên giữ các bài bước bậc.

Người lớn tuổi có tập được các bài này không?

Phần lớn người lớn tuổi khoẻ mạnh tập được nếu bắt đầu nhẹ, bậc thấp, có tay vịn và tăng chậm. Người có bệnh khớp hoặc tim mạch nên hỏi bác sĩ trước để chọn bài phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138