TotCung.comTột Cùng
Thời tiết vùng cao

Gió trên sống núi: vì sao càng lên cao gió càng mạnh và cách đi khi gió giật

Vì sao gió trên sống núi và yên ngựa mạnh hơn hẳn dưới rừng, gió làm cơ thể mất nhiệt ra sao, đọc cấp gió trong dự báo, chọn chỗ nghỉ, dựng lều và khi nào phải lùi lại.

A small group of Vietnamese hikers crouch low behind a boulder on a bare grassy ridge as wind bends the grass, wide shot from behind, overcast silver light

Gió trên sống núi mạnh hơn dưới rừng vì ở trên cao không còn cây cối, địa hình cản lại, và dòng khí bị ép dồn khi vượt qua đỉnh, đặc biệt ở các yên ngựa và khe hẹp giữa hai đỉnh. Gió mạnh không chỉ làm bạn khó đứng vững mà còn hút nhiệt khỏi cơ thể rất nhanh, nên cùng một nhiệt độ, đứng trên sống núi lộng gió lạnh hơn hẳn so với ngồi trong rừng.

Với người leo núi ở Việt Nam, gió ít khi là thứ người ta chuẩn bị trước, nhưng lại hay là lý do khiến cả nhóm phải dừng trên đoạn đỉnh trống trải. Phần dưới giải thích gió hình thành trên núi ra sao, đọc cấp gió trong dự báo thế nào, và những việc cụ thể khi đi, nghỉ, dựng lều trong gió mạnh.

Vì sao gió trên cao mạnh hơn dưới thung lũng

Ở gần mặt đất, gió bị cây cối, nhà cửa, đồi thấp làm chậm lại do ma sát. Càng lên cao, lớp ma sát này càng mỏng, nên gió ở độ cao vài nghìn mét thường mạnh hơn gió ở thung lũng. Một sống núi nhô lên cao là chạm thẳng vào lớp gió mạnh đó.

Thêm vào, khi một luồng gió gặp dãy núi, nó bị đẩy lên và dồn lại khi vượt qua đỉnh, giống như nước chảy nhanh hơn khi qua chỗ lòng sông hẹp. Phía trên đỉnh và ở mép sống núi, gió vì thế mạnh hơn hẳn so với cùng độ cao ở xa núi. Các yên ngựa, tức chỗ thấp giữa hai đỉnh, là nơi luồng khí bị hút qua nhiều nhất, thường thành hành lang gió mạnh và giật liên tục.

Gió trên núi cũng ít khi thổi đều. Dòng khí vượt qua đá, mỏm, khe tạo ra các xoáy nhỏ, nên bạn gặp những cơn giật đột ngột xen giữa các khoảnh khắc lặng gió. Chính cơn giật bất ngờ, chứ không phải gió trung bình, mới là thứ làm người mất thăng bằng ở đoạn hẹp.

Đọc cấp gió trong dự báo: nhìn thấy gì, ảnh hưởng người leo ra sao

Bản tin trong nước thường nói gió theo cấp. Bảng dưới mô tả gần đúng những gì bạn sẽ cảm nhận, để chuyển con số trong dự báo thành hình ảnh cụ thể trên đường. Nhớ rằng trên sống núi, gió thực tế có thể mạnh hơn dự báo cho vùng chung quanh.

Cấp gióDấu hiệu quanh bạnẢnh hưởng tới người leo
Cấp 3 – 4Lá và cành nhỏ lay liên tục, cỏ rạp nhẹDễ chịu khi leo dốc, nhưng đứng nghỉ lâu sẽ thấy lạnh
Cấp 5Cây nhỏ đung đưa, gió thổi kêu vù vù qua taiÁo mưa phần phật, khó nghe nhau nói, cần lớp chắn gió
Cấp 6Cành lớn lay, gió rít, khó cầm ôBắt đầu mất thăng bằng ở đoạn hẹp, mũ dễ bay, nên tránh mép vực
Cấp 7Cả cây rung, đi ngược gió thấy nặng ngườiĐi sống núi hẹp không an toàn, phải hạ thấp người, cân nhắc quay đầu
Cấp 8 trở lênCành cây gãy, đi lại rất khóKhông ở lại trên sống núi trống; tìm chỗ khuất gió, xuống thấp

Luôn đọc cả gió giật nếu dự báo có. Gió trung bình cấp 5 nhưng giật cấp 7 nghĩa là bạn sẽ có những khoảnh khắc như đứng trong gió cấp 7, đủ để xô ngã một người đang mang balo nặng trên đá.

Gió làm cơ thể mất nhiệt ra sao

Gió thổi bay lớp khí ấm quanh da. Cơ thể luôn ủ một lớp không khí mỏng ấm quanh mình. Gió liên tục thổi bay lớp này, nên da phải tự sưởi lại từ đầu, làm bạn lạnh nhanh hơn dù nhiệt độ không khí không đổi.

Gió cộng với ướt là tổ hợp nguy hiểm nhất. Áo ướt vì mồ hôi hay mưa phùn, gặp gió trên sống núi, sẽ bốc hơi và hút nhiệt cực nhanh. Đây là kịch bản hay dẫn tới hạ thân nhiệt ngay cả khi nhiệt độ chỉ ở mức mát.

Nhiệt độ cảm nhận mới là số nên dùng. Nhiều nguồn dự báo cho thêm nhiệt độ cảm nhận tính cả gió. Khi chọn lớp áo cho đoạn đỉnh, dùng con số này chứ không dùng nhiệt độ không khí.

Lớp chắn gió mỏng hiệu quả hơn áo dày hở. Một áo khoác chắn gió nhẹ, kín cổ tay và cổ áo, giữ ấm trên sống núi tốt hơn một áo len dày mà gió xuyên qua. Kết hợp lớp chắn gió bên ngoài với lớp giữ nhiệt bên trong là cách mặc đúng.

Mặt, tai và tay mất nhiệt trước. Đây là những vùng lộ ra ngoài và ít cơ. Mũ trùm tai, khăn cổ và găng tay chiếm rất ít chỗ trong balo nhưng giữ cho bạn còn dùng tay để chống gậy, bám đá khi gió lạnh.

Đi trên sống núi khi gió giật: từng bước cụ thể

Khi đã ở trên đoạn trống và gió bắt đầu mạnh lên, việc cần làm là giảm diện tích hứng gió, giữ ba điểm tựa và không để cơn giật bắt bạn ở tư thế yếu nhất:

  1. Mặc lớp chắn gió và đội mũ trước khi lên đoạn trống, đừng chờ đến khi đã lạnh mới lục balo giữa gió.
  2. Thu gọn mọi thứ phần phật: dây balo thừa, áo mưa buộc ngang hông, tấm lót ngồi buộc ngoài. Chúng làm bạn mất thăng bằng và có thể bay mất.
  3. Hạ trọng tâm: gập gối nhẹ, mở rộng chân, giữ gậy chống ở phía gió thổi tới.
  4. Khi nghe tiếng gió giật đang ào tới qua cỏ, cây, dừng lại, khom người hoặc ngồi xuống, chờ cơn giật qua rồi mới bước tiếp.
  5. Đi ở phía khuất gió của sống núi nếu đường cho phép, không đi sát mép phía bị gió đẩy về.
  6. Giữ khoảng cách nhìn thấy nhau, dùng ký hiệu tay đã thống nhất vì gió to làm không nghe được tiếng gọi.

Nếu cơn giật làm bạn phải ngồi xuống liên tục, hoặc có người trong nhóm bị xô loạng choạng, đoạn đường đó không còn an toàn để đi tiếp. Quay về chỗ khuất gió gần nhất và bàn lại kế hoạch.

Chọn chỗ nghỉ và dựng lều khi gió mạnh

Phần lớn thời gian bạn không đứng giữa gió mà ngồi nghỉ, ăn uống, ngủ. Chọn đúng chỗ giúp tiết kiệm sức và giữ ấm nhiều hơn bất kỳ món đồ nào:

  • Nghỉ ở phía khuất gió của tảng đá lớn, bụi cây rậm hoặc dưới mép sống núi, không nghỉ ngay trên yên ngựa.
  • Tránh dựng lều ở yên ngựa và đỉnh trống; một bãi phẳng nhỏ thấp hơn sống núi, có cây che, thường tốt hơn nhiều.
  • Không dựng lều dưới cây khô, cành mục; gió giật có thể làm cành gãy rơi.
  • Quay đầu hẹp hoặc phần thấp của lều về hướng gió, cửa lều ở phía khuất gió.
  • Cắm cọc nghiêng ra ngoài, căng đủ dây chằng, chèn đá lên cọc nếu đất mềm.
  • Cất mọi đồ nhẹ vào lều trước khi trời tối; gió có thể đổi hướng và mạnh lên bất chợt trong đêm, nhất là khi có đợt không khí lạnh tràn về.

Hỏi người dẫn đường xem đêm ở khu lán đó gió thường thổi từ hướng nào. Người quen tuyến biết những góc khuất gió mà nhìn qua không dễ thấy.

Gió thay đổi theo giờ trong ngày và theo mùa

Gió trên núi có nhịp riêng. Ban ngày, nắng làm sườn núi nóng lên, không khí ấm bò ngược lên dốc thành gió thung lũng, thường mạnh dần từ cuối buổi sáng đến chiều. Ban đêm, sườn núi lạnh đi, khí lạnh trượt xuống thung lũng thành gió núi. Vì thế sáng sớm trên đỉnh nhiều khi lặng hơn buổi chiều, thêm một lý do để lên đoạn trống từ sớm.

Theo mùa, những đợt gió mùa đông bắc mạnh tràn về là lúc các đỉnh và sống núi phía Bắc lộng gió lạnh nhất, nhất là vài ngày đầu của đợt lạnh. Mùa hè, gió nền thường yếu hơn, nhưng mây dông có thể tạo ra những luồng gió giật rất mạnh và đột ngột trong vài phút trước khi mưa đổ xuống. Một cơn gió lạnh bất chợt thổi tới từ phía mây đen là dấu hiệu dông đang rất gần.

Khi lên lịch, hãy đặt các đoạn sống núi trống vào buổi sáng, và đọc dự báo gió cho đúng ngày đầu hay ngày cuối của đợt không khí lạnh, vì gió hai thời điểm đó khác nhau rất xa.

Tình huống giả định và những sai lầm hay gặp

Giả sử nhóm bạn đi qua một yên ngựa trước khi lên đỉnh. Dưới rừng gió nhẹ, mồ hôi ướt lưng áo. Vừa ra khỏi rừng, gió giật mạnh, cỏ rạp xuống, nhiệt độ cảm nhận tụt hẳn. Một người trong nhóm đã cởi áo khoác vì nóng lúc leo dốc.

Cách xử lý đúng là dừng lại ngay ở mép rừng, nơi còn khuất gió, cả nhóm mặc lớp chắn gió, đội mũ, đeo găng, buộc gọn đồ rồi mới bước ra đoạn trống. Nếu gió quá mạnh, chờ vài phút xem có ngớt không, và quyết định đi tiếp hay quay lại trước khi ai đó đã lạnh run giữa yên ngựa.

Sai lầm hay gặp là đi tiếp "cho nhanh qua", mặc áo ướt mồ hôi, rồi dừng giữa đoạn trống để chụp ảnh. Sai lầm khác là đứng sát mép vực lúc gió giật để lấy góc đẹp, hoặc dựng lều ở chỗ có tầm nhìn đẹp nhất nhưng lộng gió nhất. Cả ba đều xuất phát từ việc nghĩ gió chỉ gây khó chịu, chứ không gây ngã và lạnh.

An toàn: khi nào dừng, quay đầu, gọi hỗ trợ

Đặt sẵn với nhóm các ngưỡng quay đầu liên quan đến gió, để không phải tranh luận giữa đoạn trống:

  • Gió giật làm người trong nhóm phải ngồi xuống hoặc bị xô loạng choạng.
  • Có đoạn sống núi hẹp, hai bên dốc, phía trước trong khi gió đang tăng.
  • Gió kèm mưa phùn hoặc sương mù làm quần áo ướt và tầm nhìn kém.
  • Có người run nhiều, nói ngọng, tay không cầm chắc đồ: dấu hiệu lạnh đáng lo.
  • Dự báo gió mạnh lên vào chiều trong khi nhóm còn chậm so với kế hoạch.

Khi có người bị lạnh nặng hay bị ngã do gió, đưa cả nhóm về chỗ khuất gió và thấp hơn, ủ ấm bằng đồ khô, không để người đó tự đi một mình, và báo tin nhờ hỗ trợ qua người dẫn đường hoặc số khẩn cấp ngay khi có sóng. Mô tả rõ vị trí, số người, tình trạng người bị nạn và thời tiết hiện tại.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ở yên ngựa giữa hai đỉnh gió lại mạnh như vậy?

Yên ngựa là chỗ thấp nhất trên sống núi, nên luồng khí vượt núi bị hút dồn qua đó, giống nước chảy nhanh qua chỗ sông hẹp. Vì vậy yên ngựa thường là hành lang gió mạnh và giật liên tục, không nên dừng nghỉ lâu hay dựng lều ở đó.

Gió cấp mấy thì không nên đi trên sống núi?

Không có con số chung cho mọi tuyến, nhưng từ khoảng cấp 6 người leo đã dễ mất thăng bằng ở đoạn hẹp, và từ cấp 7 trở lên đi sống núi hẹp không còn an toàn. Hãy đọc cả gió giật và nhớ rằng gió trên đỉnh thường mạnh hơn dự báo cho vùng.

Áo chắn gió có cần thiết khi leo núi ở Việt Nam không?

Rất nên có. Trên sống núi, gió làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn nhiều so với nhiệt độ không khí. Một áo chắn gió mỏng, kín cổ tay và cổ áo, mặc ngoài lớp giữ nhiệt giúp bạn giữ ấm tốt hơn hẳn áo dày mà gió lùa qua.

Dựng lều khi gió mạnh nên quay cửa về hướng nào?

Quay phần thấp, hẹp của lều về hướng gió thổi tới và đặt cửa ở phía khuất gió. Cắm cọc nghiêng ra ngoài, căng đủ dây chằng, chèn đá nếu đất mềm, và tránh dựng ở đỉnh trống hay yên ngựa.

Làm sao biết một cơn gió giật sắp tới?

Trên núi bạn thường nghe tiếng gió ào tới qua cỏ và cây trước khi nó chạm vào người, và thấy cỏ rạp dần về phía mình. Khi đó hãy dừng, hạ thấp người, chống gậy về phía gió và chờ cơn giật qua rồi mới bước tiếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138