TotCung.comTột Cùng
Chuẩn bị thể lực

Tập leo cầu thang để leo núi: số tầng, nhịp bước và cách tăng tải an toàn

Cầu thang chung cư là phòng tập leo núi rẻ nhất trong thành phố. Cách chọn cầu thang, nhịp bước, giáo án theo tầng và lỗi làm đau gối khi tập lên xuống.

Close view of hiking boots and trekking poles of a young Vietnamese woman stepping up a dim apartment stairwell, low angle from below, cool fluorescent light mixed with daylight

Leo cầu thang là cách tập gần với leo núi nhất mà người ở thành phố làm được hằng tuần: mỗi bậc là một bước lên dốc, cơ đùi, mông và bắp chân làm đúng việc chúng sẽ làm trên núi. Cách tập hiệu quả là leo nhịp đều, thở được thành câu, rồi đi xuống chậm bằng chân, tăng số tầng trước khi tăng balo.

Bạn không cần tòa nhà cao. Một cầu thang bộ năm tầng đi lên đi xuống nhiều vòng cũng tạo ra tổng độ cao không kém một đoạn dốc núi. Bài này nói về cách chọn cầu thang, quy đổi số tầng sang mét leo, giáo án theo tuần, kỹ thuật bước, và những dấu hiệu nên dừng.

Vì sao cầu thang giống đường núi đến vậy

Đường núi không phẳng, mỗi bước bạn phải nâng toàn bộ cơ thể và đồ mang theo lên cao hơn. Đi bộ trên đường bằng chủ yếu đẩy người về phía trước, còn leo dốc đòi hỏi cơ đùi trước và cơ mông duỗi gối, duỗi hông dưới tải. Cầu thang tái tạo đúng chuyển động đó, với mỗi bậc cao khoảng một gang tay, gần bằng một bậc đá trên nhiều đường mòn.

Chiều đi xuống còn quan trọng hơn. Khi xuống, cơ đùi trước phải co trong lúc bị kéo dài để hãm cơ thể lại, kiểu co cơ này gây đau mỏi hôm sau nhiều nhất và cũng là thứ làm gối mệt trên núi. Đi xuống cầu thang có kiểm soát là cách tập kiểu co cơ này an toàn nhất.

Cầu thang còn có lợi thế là đo được. Bạn biết chính xác mình leo bao nhiêu tầng, bao lâu, nhịp thở thế nào, nên tiến bộ hiện ra rõ từng tuần. Đường đồi ngoài trời thì mỗi lần mỗi khác, khó so.

Quy đổi số tầng sang độ cao leo

Mỗi tầng chung cư thường cao khoảng ba mét. Con số chính xác tùy tòa nhà, nhưng ước lượng này đủ để bạn lên kế hoạch. Muốn chắc hơn, hãy đếm số bậc một tầng rồi đo chiều cao một bậc bằng thước, nhân lên là ra.

Số tầng leo tổng cộngĐộ cao tương đươngGần giống với
10 tầngkhoảng 30 mmột con dốc ngắn ở công viên đồi
30 tầngkhoảng 90 mmột đoạn dốc đầu cung đi bộ đồi
100 tầngkhoảng 300 mmột buổi đi núi thấp nửa ngày
200 tầngkhoảng 600 mleo một ngọn núi trung bình trong ngày
300 tầngkhoảng 900 mngày leo dốc dài của một cung nhiều ngày

Ví dụ tính: cầu thang nhà bạn có tám tầng, mỗi vòng lên xuống là tám tầng. Mười hai vòng là chín mươi sáu tầng, tương đương gần ba trăm mét leo. Một ngày leo núi thật có thể gấp ba bốn lần con số này, nhưng bạn không cần tập đủ cả ngày; mục tiêu là cơ thể quen với chuyển động và tăng dần sức chịu.

Kỹ thuật bước đúng trên cầu thang

Đặt cả bàn chân lên bậc. Leo bằng mũi chân tập bắp chân nhiều nhưng làm gân gót mỏi nhanh, và không giống cách bạn bước trên đá. Đặt cả bàn chân, đẩy qua gót để cơ mông cùng làm việc.

Gối hướng theo mũi chân. Nhìn xuống vài lần đầu: gối không được đổ vào trong khi bạn đẩy người lên. Gối đổ vào trong là nguồn gốc của nhiều cơn đau mặt trong gối sau này.

Thân hơi đổ về trước từ hông. Không gù lưng, không ngửa người. Tư thế này giống lúc mang balo lên dốc thật.

Một bậc một lần, đều nhịp. Bước hai bậc một lúc nhanh hơn nhưng biến buổi tập thành bài sức mạnh ngắn. Leo núi cần nhịp đều kéo dài, nên hãy tập nhịp một bậc.

Đi xuống chậm, chạm nhẹ. Xuống bằng mũi rồi đến gót, gối hơi chùng, không để chân rơi bịch xuống bậc. Tay có thể vịn lan can, nhất là những tuần đầu.

Thở theo bước. Nhiều người thấy dễ khi thở ra theo mỗi hai hoặc ba bước. Nếu bạn không nói được một câu ngắn thì đang đi quá nhanh.

Giáo án cầu thang tám tuần

Mỗi tuần hai buổi cầu thang, xen các ngày đi bộ hoặc nghỉ. Thời gian tính cả đi lên và đi xuống bằng chân.

TuầnThời gian mỗi buổiBaloGhi chú
112–15 phútkhôngTìm nhịp, nghỉ ở chiếu nghỉ nếu cần
215–20 phútkhôngBớt dừng nghỉ
320–25 phútkhôngThêm một vòng đi nhanh hơn ở giữa buổi
420 phútkhôngTuần lùi, giữ nhịp thoải mái
525 phútnhẹ, vài cânChỉ mang lúc đi lên nếu gối còn nhạy
630 phútnhẹMang cả lên lẫn xuống
735 phútvừaTăng tải từ từ, xem phần sau
825 phútvừaTuần lùi trước khi chuyển sang đi núi thật

Mẹo tăng balo mà đỡ hại gối: cho vài chai nước vào balo khi đi lên, đến tầng trên cùng đổ bớt nước ra (nếu có chỗ phù hợp) hoặc đơn giản là đi xuống chậm hơn. Gối chịu tải nặng nhất ở chiều xuống, nên chiều xuống là chỗ cần thận trọng nhất.

Tình huống giả định: tòa nhà chỉ có năm tầng

Bạn sống ở khu tập thể năm tầng, cầu thang hẹp, giờ tối hàng xóm qua lại. Thay vì cố leo thật nhiều vòng liên tục, hãy chia buổi thành hiệp: bốn vòng lên xuống, nghỉ một phút đứng ở chiếu nghỉ, rồi lặp lại năm hiệp. Tổng cộng hai mươi vòng là một trăm tầng, khoảng ba trăm mét leo.

Đi vào giờ ít người, nhường lối khi gặp ai đó, không mang gậy leo núi vào cầu thang hẹp. Nếu cầu thang tối, bật đèn hoặc tập vào buổi sáng; một bước hụt ở bậc trơn có thể làm hỏng cả giáo án.

Khi đã quen, thử thêm biến thể: một hiệp đi lên chậm hẳn, mỗi bậc đếm hai nhịp, để cơ đùi làm việc lâu hơn dưới tải; một hiệp đi xuống thật nhẹ như đang xuống dốc đá trơn. Hai kiểu này giúp buổi tập ở tòa nhà thấp không nhàm và vẫn có tác dụng.

Nếu không có cầu thang nào dùng được, bậc thềm công viên, khán đài sân vận động, hay một con dốc ngắn đều thay được. Ở nhà, bài bước lên xuống một bậc vững cao bằng gang tay trong mười đến mười lăm phút cũng tập đúng nhóm cơ, dù nhàm hơn.

Sai lầm hay gặp khi tập cầu thang

  • Đi thang máy xuống. Bạn bỏ mất nửa giá trị buổi tập, đúng phần tập cho gối chịu xuống dốc.
  • Chạy lên. Chạy cầu thang làm tim đập nhanh rất sớm và dễ trượt. Leo núi cần nhịp đi bền, không cần bứt tốc.
  • Vịn lan can kéo người lên. Tay làm bớt việc cho chân. Chỉ vịn để giữ thăng bằng, nhất là khi xuống.
  • Tăng balo cùng lúc với tăng thời gian. Mỗi lần chỉ tăng một thứ: hoặc thời gian, hoặc tải.
  • Mang giày đế mỏng trơn. Giày đi núi hoặc giày chạy có đế bám là đủ; dép lê thì không.
  • Tập liền hai ngày cầu thang nặng. Cơ đùi trước cần ít nhất một ngày nghỉ hoặc tập nhẹ giữa hai buổi.

Một dấu hiệu cho thấy bạn làm đúng: sau ba bốn tuần, cảm giác mỏi đùi trước sau buổi tập giảm hẳn dù bạn leo nhiều tầng hơn.

An toàn: khi nào dừng buổi tập

Dừng ngay nếu thấy tức ngực, đau lan ra tay hoặc hàm, tim đập loạn, chóng mặt, khó thở không giảm khi nghỉ. Ngồi xuống nơi an toàn, báo người xung quanh, và đi khám trước khi tập tiếp. Cầu thang kín và nóng làm cơ thể mất nước nhanh hơn bạn tưởng; mang theo nước, mở cửa thông gió nếu được.

Với khớp, đau mỏi cơ đùi là chuyện bình thường, còn đau nhói ở trước gối, dưới xương bánh chè, hoặc đau tăng dần theo mỗi vòng thì phải dừng phần đi xuống trước. Giữ phần đi lên nhẹ nhàng, chuyển chiều xuống sang thang máy vài buổi, và nếu đau còn kéo dài thì gặp bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu.

Người có bệnh tim mạch, huyết áp cao, bệnh phổi hay đã thay khớp cần hỏi bác sĩ trước khi tập cầu thang. Đây là bài tập nặng hơn vẻ ngoài của nó.

Nếu tập một mình trong cầu thang vắng, hãy báo cho người nhà biết bạn đang ở đâu và khoảng bao lâu sẽ xong, mang điện thoại trong túi chứ không để ở tầng dưới. Thói quen nhỏ này cũng chính là thói quen bạn sẽ cần trên núi: luôn có người biết bạn đi đâu và khi nào về.

Ghép cầu thang vào tuần tập cho cân đối

Cầu thang là món chính, nhưng một tuần chỉ có cầu thang dễ làm cơ đùi trước mỏi dồn và tinh thần chán. Cách ghép hợp lý cho người tập bốn buổi một tuần là hai buổi cầu thang không liền nhau, một buổi bài tập sức chân và thăng bằng ngắn ở nhà, một buổi đi bộ dài ngoài trời cuối tuần. Ngày còn lại để nghỉ hoặc đi bộ nhẹ, giãn cơ.

Xếp buổi cầu thang nặng nhất cách buổi đi bộ dài ít nhất một ngày. Ví dụ thứ Ba và thứ Năm leo cầu thang, thứ Bảy đi đồi, thứ Hai hoặc thứ Sáu tập sức chân nhẹ. Nếu tuần nào bận, giữ một buổi cầu thang và buổi đi dài, bỏ buổi còn lại.

Khi đã quen, bạn có thể biến một buổi cầu thang thành buổi đổi nhịp: bốn phút leo đều, một phút leo nhanh hơn rõ rệt nhưng vẫn kiểm soát được bước, lặp lại năm lần. Kiểu buổi này giúp tim phổi chịu được những đoạn dốc gắt trên núi, nơi bạn buộc phải tăng sức trong vài phút. Chỉ nên làm tối đa một buổi như vậy mỗi tuần, và không làm trong tuần giảm tải.

Một lưu ý về môi trường: cầu thang thoát hiểm thường bí, nóng và nhiều bụi. Nếu tập lâu ở đó, uống nước đều mỗi mười lăm đến hai mươi phút, mặc đồ thoáng, và ra ngoài hít thở ở các chiếu nghỉ có cửa sổ. Người hay bị hen hoặc dị ứng bụi nên chọn cầu thang ngoài trời hoặc giờ thông thoáng.

Câu hỏi thường gặp

Leo cầu thang bao nhiêu tầng thì đủ sức leo núi trong ngày?

Không có con số cố định, nhưng nếu bạn leo được khoảng một trăm đến một trăm năm mươi tầng trong một buổi với balo nhẹ mà hôm sau vẫn đi lại bình thường, bạn đã có nền tốt cho một ngày leo núi trung bình.

Có nên đi xuống cầu thang khi gối đang đau không?

Không nên. Khi gối đau, hãy chỉ tập chiều lên rồi đi thang máy xuống trong vài buổi. Nếu đau không giảm sau vài ngày nghỉ, cần gặp bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu.

Máy leo bậc ở phòng tập có thay được cầu thang thật không?

Thay được phần đi lên khá tốt và tiện đo nhịp, nhưng máy không tập chiều đi xuống. Bạn nên kết hợp với đi xuống cầu thang thật hoặc bài bước xuống bậc có kiểm soát.

Nên tập cầu thang buổi sáng hay buổi tối?

Lúc nào bạn duy trì được đều đặn thì lúc đó tốt nhất. Buổi sáng sớm cầu thang thường mát và vắng hơn; buổi tối cần chú ý ánh sáng và không tập quá sát giờ ngủ.

Mang balo bao nhiêu cân khi tập cầu thang?

Bắt đầu không mang gì trong bốn tuần đầu, rồi thêm vài cân, tăng dần đến gần bằng balo bạn sẽ mang trên núi. Mỗi lần chỉ tăng một chút và theo dõi phản ứng của gối.

Tập cầu thang có giúp chống say độ cao không?

Không. Thể lực tốt giúp bạn đi bền hơn, nhưng say độ cao phụ thuộc vào tốc độ lên cao và khả năng thích nghi của từng người. Người khoẻ vẫn có thể bị, nên vẫn phải lên chậm và theo dõi dấu hiệu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138