TotCung.comTột Cùng
An toàn và sự cố trên núi

Quy tắc quay đầu khi leo núi: đặt giờ quay đầu và những tín hiệu buộc phải bỏ đỉnh

Giờ quay đầu là mốc giờ mà dù chưa tới đỉnh cả nhóm vẫn phải đi xuống. Cách tính ngược từ giờ tối, các tín hiệu phải bỏ đỉnh và cách quyết định khi cả nhóm đang tiếc.

Wide shot from above of a Vietnamese hiker in a blue jacket turning back on a steep rocky trail below a cloud covered summit, late golden light

Quy tắc quay đầu là đặt trước một mốc giờ mà dù chưa tới đỉnh, cả nhóm vẫn phải đi xuống, cộng với một danh sách tín hiệu mà hễ gặp là quay lại ngay bất kể giờ. Giờ quay đầu được tính ngược từ lúc trời tối, trừ đi thời gian đi xuống và một khoảng dự phòng, và được thống nhất từ khi còn ở chân núi chứ không bàn lại giữa đường.

Đỉnh núi chỉ là nửa chặng đường. Phần lớn tai nạn trên núi xảy ra lúc xuống, khi người leo đã mệt, trời đã muộn, thời tiết đã đổi. Quy tắc quay đầu tồn tại để bảo vệ nửa chặng đó khỏi một cảm xúc rất con người: đã gần tới nơi thì tiếc. Bài này giúp bạn tính giờ quay đầu, nhận biết các tín hiệu phải bỏ đỉnh, và tổ chức việc ra quyết định trong nhóm.

Vì sao người leo núi cần một mốc giờ cứng

Khi đã leo nhiều giờ, đỉnh hiện ra ngay trước mắt, đầu óc con người có xu hướng đánh giá thấp rủi ro và đánh giá cao phần thưởng. Người leo núi gọi hiện tượng này là “hội chứng tiếc đỉnh”. Nó làm những người bình thường cẩn trọng quyết định đi tiếp dù trời đã muộn, dù chân đã run, dù mây đã kéo. Càng đầu tư nhiều công sức, tiền bạc, ngày phép cho chuyến đi, cảm giác tiếc càng mạnh.

Một mốc giờ đặt trước có tác dụng vì nó được quyết định khi đầu óc còn tỉnh táo, ở chân núi, chưa bị mệt mỏi và cảm xúc chi phối. Đến lúc chạm mốc, nhóm không cần tranh luận nữa, chỉ cần làm theo điều đã thống nhất.

Lịch sử leo núi cao có nhiều câu chuyện về những đoàn lên tới đỉnh muộn rồi gặp nạn trên đường xuống, khi trời tối và thời tiết xấu đi. Ở quy mô nhỏ hơn, những chuyến leo trong nước cũng lặp lại cùng một kiểu: lên đỉnh muộn, xuống trong bóng tối trên đá trơn, có người trượt ngã hoặc lạc. Giờ quay đầu là cách rẻ nhất để không trở thành một phần của kiểu chuyện đó.

Cách tính giờ quay đầu

Tính trên giấy vào tối hôm trước, khi đã biết giờ xuất phát và cung đường. Lấy ví dụ một ngày leo lên đỉnh rồi xuống lại lán:

  1. Xác định giờ trời tối tại khu vực vào ngày đó. Trong rừng và ở sườn khuất, trời tối sớm hơn giờ mặt trời lặn. Giả sử bạn chọn mốc phải về tới lán là 17 giờ 30.
  2. Ước lượng thời gian xuống từ đỉnh về lán, hỏi người dẫn đường quen cung. Giả sử bình thường mất ba giờ.
  3. Cộng thêm phần chậm lại vì mệt, vì đá trơn, vì người chậm nhất nhóm. Với nhóm có người mới, cộng thêm khoảng một phần ba, tức một giờ.
  4. Cộng khoảng dự phòng cho sự cố nhỏ như trẹo chân, mưa, chờ người tụt lại, tối thiểu ba mươi phút.
  5. Trừ ngược từ giờ về lán: 17 giờ 30 trừ ba giờ, trừ một giờ, trừ ba mươi phút, ra 13 giờ. Đó là giờ quay đầu: tới 13 giờ dù đang ở đâu cũng bắt đầu đi xuống.
  6. Ghi giờ quay đầu ra, nói cho cả nhóm, đặt chuông trên điện thoại của hai người.

Nếu cung có những đoạn trống hay dông chiều trong mùa mưa, giờ quay đầu còn phải sớm hơn để không ở trên sống núi vào khung giờ dông. Khi hai cách tính cho ra hai mốc khác nhau, luôn lấy mốc sớm hơn.

Tín hiệu buộc phải quay đầu, bất kể đồng hồ

Giờ quay đầu là giới hạn muộn nhất, không phải lời hứa rằng trước giờ đó mọi thứ đều ổn. Có những tín hiệu mà gặp lúc nào thì quay lúc đó.

Nhóm tín hiệuVí dụ cụ thểVì sao phải quay
Thời tiếtMây dông dựng đứng, nghe sấm, gió mạnh dần trên sống, sương dày kèm mưa lạnhRủi ro tăng nhanh hơn tốc độ nhóm đi
Sức khoẻCó người đau đầu nặng dần, nôn, lú lẫn, đi loạng choạng, run không ngừngCó thể là say độ cao hoặc hạ thân nhiệt, chỉ tốt lên khi xuống
Sức lựcNgười chậm nhất đi mất gần gấp đôi thời gian dự tính, phải nghỉ liên tụcĐường xuống còn dài và người đó sẽ càng chậm hơn
Tốc độ nhómTới mốc giữa cung trễ hơn kế hoạch hơn một giờGiờ quay đầu sẽ tới trước khi lên đỉnh, quay sớm đỡ phí sức
Địa hìnhĐoạn đường bị sạt, suối dâng, đá trơn quá khả năng nhómLên được chưa chắc đã xuống được
Trang bịHết nước, đèn hỏng, mất áo ấm, giày rách đếKhông còn đủ đồ để xử lý nếu có sự cố trên đường xuống

Một mẹo nhỏ: ở mỗi chỗ nghỉ, người dẫn nhóm hỏi nhanh ba câu: đang trễ hay sớm so với kế hoạch, có ai thấy không ổn không, trời đang tốt lên hay xấu đi. Ba câu này giúp phát hiện tín hiệu sớm, khi quay đầu còn nhẹ nhàng.

Ra quyết định quay đầu trong nhóm

Thống nhất ai quyết định từ trước. Thường là người dẫn đường hoặc trưởng nhóm có kinh nghiệm nhất. Quyết định quay đầu không bỏ phiếu giữa đường, vì số đông đang tiếc đỉnh luôn thắng.

Ai cũng có quyền đề nghị quay. Bất kỳ ai thấy mình hoặc người khác không ổn đều được nói ra mà không bị coi là làm hỏng chuyến đi. Nói điều này rõ từ trước để người mới không ngại lên tiếng.

Nhóm quay cùng nhau. Không để người yếu quay xuống một mình trong khi người khỏe lên đỉnh. Nếu buộc phải chia nhóm, mỗi nhóm ít nhất hai người, có người biết đường, có đèn, nước và liên lạc.

Nói thẳng về chi phí đã bỏ ra. Tiền tour, ngày phép, quãng đường đi xa tới chân núi đã tiêu rồi, không lấy lại được dù có lên đỉnh hay không. Quyết định chỉ nên dựa vào những gì đang ở phía trước.

Ghi nhận quyết định quay đầu như một thành công. Cả nhóm về an toàn là mục tiêu của chuyến đi. Người dẫn đường giỏi thường là người từng quay đầu nhiều lần.

Có sẵn phương án thay thế. Khi bàn kế hoạch, chọn trước một điểm đến phụ thấp hơn hoặc gần hơn, như một mỏm núi có tầm nhìn đẹp hay khoảng rừng đẹp trên đường xuống. Khi phải quay đầu, nhóm vẫn có một nơi để tới thay vì cảm giác chuyến đi bỏ dở, và quyết định quay đầu được đón nhận nhẹ nhàng hơn nhiều.

Câu hỏi nên hỏi người dẫn đường về giờ quay đầu

Trước chuyến đi, hỏi rõ những câu dưới đây. Người dẫn đường có trách nhiệm sẽ trả lời cụ thể, không chỉ nói “yên tâm đi”:

  • Giờ quay đầu của nhóm hôm lên đỉnh là mấy giờ, và dựa trên giờ về lán hay giờ tối?
  • Thời gian xuống từ đỉnh về lán trung bình là bao lâu với nhóm có người mới?
  • Mốc nào giữa cung dùng để kiểm tra tốc độ, trễ bao nhiêu thì quay?
  • Nếu một người không theo kịp thì ai đi xuống cùng người đó?
  • Mùa này dông, sương thường tới lúc mấy giờ ở đoạn trống?
  • Đã có lần nào phải quay đầu ở cung này chưa, vì lý do gì?
  • Nếu nhóm quay đầu trước đỉnh, lịch các ngày sau thay đổi ra sao?

Câu trả lời cho câu hỏi cuối giúp bạn yên tâm rằng quay đầu không làm rối cả chuyến, và giúp cả nhóm chấp nhận quyết định dễ hơn khi nó tới.

Tình huống giả định: còn bốn mươi phút tới đỉnh, đồng hồ đã chạm mốc

Nhóm sáu người thống nhất giờ quay đầu là 13 giờ. Đến 12 giờ 50, nhóm còn khoảng bốn mươi phút tới đỉnh theo ước tính của người dẫn đường. Trời vẫn đẹp, mọi người háo hức. Hai người đề nghị “cố thêm chút, lên chụp ảnh rồi xuống nhanh”. Người dẫn đường nhắc lại mốc đã thống nhất: nếu đi tiếp, nhóm lên đỉnh lúc 13 giờ 30, nghỉ chụp ảnh tới gần 14 giờ, tức là trễ một giờ so với kế hoạch, toàn bộ đoạn xuống cuối cùng sẽ đi trong bóng tối trên đá.

Nhóm dừng lại ở chỗ thoáng, ăn trưa, chụp ảnh nhìn về phía đỉnh, rồi quay xuống lúc 13 giờ. Đường xuống mất nhiều hơn dự tính vì một bạn đau gối, nhóm về tới lán khi trời vừa tối. Nếu đã lên đỉnh, nhóm sẽ xuống trong đêm với một người đau gối.

Những lỗi hay gặp quanh giờ quay đầu: không đặt giờ quay đầu; đặt rồi nhưng tới nơi thì dời thêm “chỉ ba mươi phút”; dời giờ quay đầu theo vị trí, kiểu “tới đỉnh phụ rồi tính”; quên rằng giờ quay đầu là lúc bắt đầu đi xuống, không phải lúc lên tới đỉnh; và để người yếu nhất tự quay xuống một mình.

Sau khi quay đầu: đi xuống sao cho an toàn

Quyết định quay đầu mới là một nửa. Nửa còn lại là đi xuống, và đây là lúc nhiều nhóm mắc lỗi vì vừa tiếc vừa mệt. Ngay sau khi quay, hãy dừng năm phút: ăn một chút, uống nước, mặc thêm áo nếu gió lạnh, siết lại dây giày ở phần cổ chân để gót không trượt về phía trước khi xuống dốc. Kiểm tra đèn của từng người, dù còn sớm.

Xếp lại đội hình: người chậm nhất hoặc người không khoẻ đi ngay sau người dẫn đường, để cả nhóm đi theo nhịp của người đó. Người khoẻ đi cuối. Không để ai vì bực bội mà lao xuống trước.

Đi xuống chậm và đều, ngắn bước, nhất là ở đá ướt và đất trơn. Đừng cố bù thời gian đã mất bằng cách đi nhanh hơn, vì xuống dốc vội vàng là lúc dễ trẹo chân, ngã, đau gối nhất. Nghỉ ngắn đều đặn thay vì đi một mạch rồi nghỉ dài.

Nếu lý do quay đầu là sức khoẻ của một người, tiếp tục theo dõi họ trên đường xuống. Với dấu hiệu say độ cao, người đó thường khá lên khi xuống thấp được một đoạn; nếu không khá lên hoặc nặng hơn, gọi hỗ trợ ngay. Về tới lán, ghi lại cho nhóm lý do quay đầu và giờ thật đã đi, để lần sau tính giờ quay đầu sát hơn.

Câu hỏi thường gặp

Giờ quay đầu khi leo núi là gì?

Là mốc giờ thống nhất trước chuyến đi, tới lúc đó dù đang ở đâu cả nhóm cũng bắt đầu đi xuống, kể cả khi chưa tới đỉnh. Mốc này được tính ngược từ giờ trời tối, trừ thời gian đi xuống và khoảng dự phòng.

Tính giờ quay đầu thế nào cho đúng?

Lấy giờ phải về tới lán hoặc chân núi trước khi tối, trừ thời gian xuống bình thường, trừ phần chậm lại vì mệt và người chậm nhất, trừ thêm khoảng dự phòng cho sự cố. Kết quả là giờ quay đầu.

Đã gần tới đỉnh mà chạm giờ quay đầu thì có nên đi nốt không?

Không nên. Mười lăm, hai mươi phút lên thêm thường thành cả giờ vì phải nghỉ, chụp ảnh và đi xuống. Giờ quay đầu chỉ có tác dụng khi được giữ đúng, nhất là lúc tiếc nhất.

Ai là người quyết định quay đầu trong nhóm?

Nên thống nhất trước là người dẫn đường hoặc trưởng nhóm có kinh nghiệm. Mọi thành viên đều được đề nghị quay khi thấy không ổn, nhưng không nên bỏ phiếu giữa đường vì số đông đang tiếc đỉnh dễ thắng.

Có nên cho người yếu tự xuống trước để cả nhóm lên đỉnh không?

Không nên để ai xuống một mình. Nếu buộc phải chia nhóm, mỗi nhóm cần ít nhất hai người, có người biết đường, có đèn, nước và cách liên lạc. Tốt hơn hết là cả nhóm quay cùng nhau.

Những dấu hiệu nào buộc phải quay đầu ngay dù còn sớm?

Mây dông, sấm, gió mạnh dần trên sống núi, có người đau đầu nặng dần, nôn, lú lẫn, run không ngừng, nhóm trễ nhiều so với kế hoạch, đường sạt hay suối dâng, hết nước hoặc hỏng đèn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138