Khi gọi cứu hộ trên núi, hãy báo theo thứ tự: ai đang gọi và số liên lạc, bao nhiêu người, ai bị gì và tình trạng hiện tại, vị trí bằng toạ độ cùng mô tả địa hình, thời tiết tại chỗ, và nhóm đang có những gì để chờ. Thông tin rõ ràng ngay từ cuộc gọi đầu giúp người tiếp nhận quyết định cử ai, mang gì và đi đường nào.
Ở vùng núi Việt Nam, cứu hộ thường là người đi bộ lên: người dẫn đường, người dân bản, kiểm lâm, lực lượng địa phương. Họ có thể cần nhiều giờ mới tới, có khi qua đêm. Vì vậy cuộc gọi cứu hộ không phải là điểm kết thúc của sự cố, mà là bắt đầu một khoảng chờ dài mà nhóm phải tự lo được. Bài này hướng dẫn khi nào gọi, gọi ai, nói gì, đọc vị trí ra sao, và tổ chức nhóm trong lúc chờ.
Khi nào nên gọi hỗ trợ, đừng chờ tới khi quá muộn
Nhiều nhóm gọi muộn vì ngại làm phiền hoặc hy vọng tự xoay xở được. Trên núi, gọi sớm khi tình huống còn nhẹ tốt hơn gọi muộn khi trời đã tối. Hãy gọi khi gặp một trong các trường hợp sau:
- Có người không tự đi được: nghi gãy xương, chấn thương đầu cổ lưng, bong gân nặng ở chặng còn dài.
- Có người tình trạng xấu đi dù đã nghỉ: khó thở, lú lẫn, lơ mơ, đi loạng choạng, run không ngừng.
- Có dấu hiệu nặng của say độ cao mà nhóm không xuống thấp được ngay.
- Bị rắn cắn, bị ong đốt nhiều vết, có phản ứng dị ứng toàn thân.
- Nhóm lạc đường, không xác định được lối về và trời sắp tối.
- Thời tiết xấu cực đoan làm nhóm mắc kẹt, ví dụ suối dâng cắt đường về.
- Mất một người trong nhóm và tìm trong phạm vi gần không thấy.
Gọi hỗ trợ không có nghĩa là bỏ cuộc tự xử lý. Nhiều trường hợp người tiếp nhận chỉ hướng dẫn qua điện thoại, hoặc cử người lên đón ở nửa đường trong khi nhóm vẫn tự đi xuống chậm. Gọi sớm cho họ thêm thời gian chuẩn bị.
Gọi cho ai trước
Người dẫn đường và tổ chức chuyến đi. Nếu nhóm đi cùng người dẫn đường, họ thường là người gọi đầu tiên vì biết người trong bản, biết đường tắt và biết ai có thể lên nhanh nhất. Nếu người dẫn đường đi trước hay đi sau nhóm, liên lạc với họ đầu tiên.
Chính quyền xã, trạm kiểm lâm, ban quản lý khu bảo tồn. Đây là những nơi gần hiện trường nhất và điều phối được người địa phương. Số liên lạc nên lưu sẵn từ trước khi xuất phát.
Số khẩn cấp quốc gia. Ở Việt Nam, số 112 dành cho yêu cầu tìm kiếm cứu nạn và số 115 dành cho cấp cứu y tế. Gọi được ở nơi có sóng; tổng đài sẽ chuyển thông tin tới đơn vị phù hợp. Hãy kiểm tra lại số khẩn cấp trước mỗi chuyến đi, nhất là khi đi nước ngoài.
Người ở nhà giữ kế hoạch chuyến đi. Nếu chỉ gửi được một tin nhắn, gửi cho người ở nhà kèm toạ độ, nhờ họ chuyển tiếp tới các nơi trên. Người ở nhà có sóng ổn định và thời gian để gọi nhiều nơi.
Nếu không có sóng. Cử ít nhất hai người đi báo, không bao giờ một người. Họ mang theo toạ độ đã ghi, mô tả người bị nạn và đường tới, đi tới chỗ có sóng hoặc khu dân cư gần nhất, rồi ở lại đó để dẫn đường cho người lên.
Mẫu thông tin cần báo, theo đúng thứ tự
Viết ra giấy hoặc ghi chú trong máy trước khi gọi, để không quên và không phải nói lại. Nếu cuộc gọi bị ngắt, gửi lại đúng nội dung này bằng tin nhắn.
| Mục | Nội dung | Ví dụ |
|---|---|---|
| Người gọi | Họ tên, số liên lạc, máy còn bao nhiêu pin | Gọi từ máy còn khoảng một nửa pin, sẽ bật lại mỗi giờ |
| Nhóm | Tổng số người, có người dẫn đường không | Nhóm năm người, một người dẫn đường địa phương |
| Người bị nạn | Tuổi, giới, bị gì, lúc mấy giờ, tình trạng hiện tại | Nữ khoảng ba mươi tuổi, ngã đá lúc 14 giờ, tỉnh, không đứng được |
| Vị trí | Toạ độ, tên núi, tuyến, mốc gần nhất | Trên tuyến lên đỉnh, sau lán thứ hai khoảng một giờ đi |
| Địa hình | Rừng, đồi trống, sống núi, có chỗ đất bằng không | Sống núi đá, cách mép rừng khoảng trăm mét |
| Thời tiết | Mưa, gió, sương, nhiệt độ cảm nhận | Sương dày, gió mạnh, lạnh |
| Nhóm có gì | Áo ấm, lều, nước, đồ ăn, đèn, đồ sơ cứu | Có túi ngủ, chăn giữ nhiệt, đủ nước tới sáng |
| Kế hoạch | Nhóm sẽ ở yên hay di chuyển, liên lạc lại lúc nào | Ở yên tại chỗ, bật máy mỗi giờ đúng |
Nói chậm, nói từng mục, và yêu cầu người tiếp nhận đọc lại toạ độ. Một chữ số sai trong toạ độ có thể đưa người tìm sang sườn núi khác.
Đọc toạ độ từ điện thoại cho đúng
Không cần sóng di động để lấy toạ độ, chỉ cần bộ định vị trong máy và vài phút đứng ở chỗ thoáng trời. Các bước:
- Ra chỗ ít cây che phía trên, đứng yên một hai phút để máy bắt đủ vệ tinh.
- Mở ứng dụng la bàn hoặc ứng dụng bản đồ đã tải ngoại tuyến, chạm vào chấm vị trí của mình để hiện toạ độ.
- Đọc đủ hai số: vĩ độ trước, kinh độ sau. Ở Việt Nam, vĩ độ là số Bắc, kinh độ là số Đông.
- Đọc cả phần thập phân, từng chữ số một, ví dụ “hai mươi hai phẩy ba năm bảy…”. Nói rõ là dạng độ thập phân hay độ phút giây.
- Chụp màn hình toạ độ, ghi ra giấy, gửi kèm trong tin nhắn.
- Nếu máy hiện sai số, đọc kèm sai số; sai số lớn thì chờ thêm vài phút ở chỗ thoáng hơn rồi đọc lại.
Ngoài toạ độ, hãy mô tả bằng lời những thứ người tìm sẽ nhìn thấy: “ngay dưới tảng đá lớn hình mái nhà, bên trái lối mòn khi đi lên, nhìn xuống thấy bản có mái tôn”. Mô tả kiểu này giúp người dẫn đường địa phương hình dung ra chỗ ngay cả khi họ không dùng toạ độ.
Tổ chức nhóm trong lúc chờ
Việc đầu tiên sau cuộc gọi là làm cho người bị nạn và cả nhóm an toàn trong nhiều giờ. Đưa người bị nạn ra khỏi chỗ nguy hiểm như đá lăn, mép vực, lòng suối nếu di chuyển được mà không làm chấn thương nặng thêm. Lót cách đất bằng tấm xốp, balo, lá khô; đắp áo, túi ngủ, chăn giữ nhiệt. Mất nhiệt là mối nguy chính khi phải nằm yên lâu trên núi, kể cả ở núi không quá cao.
Chia việc rõ ràng: một người ở cạnh người bị nạn, trò chuyện, theo dõi và ghi lại diễn biến theo giờ; một người lo chỗ trú, nước, nấu đồ ấm nếu có; một người giữ liên lạc, bật máy đúng giờ đã hẹn với người tiếp nhận. Người còn lại nghỉ để giữ sức, vì có thể phải thay nhau khiêng.
Làm cho mình dễ thấy: trải áo mưa, bạt màu sáng ở chỗ trống gần đó; ban đêm bật đèn nhấp nháy từng đợt; khi nghe tiếng người hoặc thấy đèn, thổi còi ba tiếng. Không tự dời chỗ sau khi đã báo vị trí, trừ khi chỗ đó trở nên nguy hiểm; nếu buộc phải dời, gửi toạ độ mới ngay khi có thể và để lại dấu ở chỗ cũ.
Khi người hỗ trợ tới, một người trong nhóm tóm tắt ngắn gọn: chuyện gì xảy ra, lúc mấy giờ, đã làm gì, diễn biến ra sao. Đưa họ tờ ghi chép. Sau đó làm theo điều phối của họ.
Tình huống giả định và những lỗi khi gọi cứu hộ
Nhóm bốn người đang xuống từ đỉnh, một bạn trượt trên đá ướt, đau dữ dội ở cẳng chân, không đứng được. Ở chỗ đó có một vạch sóng. Trưởng nhóm viết nhanh mẫu thông tin, gọi người dẫn đường đang đi trước khoảng nửa giờ, rồi gọi số tìm kiếm cứu nạn, báo đủ các mục, đọc toạ độ hai lần. Sau cuộc gọi, nhóm cố định chân bằng gậy và áo cuộn, lót tấm xốp, đắp túi ngủ, hẹn bật máy mười lăm phút mỗi giờ. Người dẫn đường quay lại sau bốn mươi phút, gọi xuống bản nhờ thêm người mang cáng. Đến tối, nhóm người dân bản lên tới nơi.
Những lỗi hay gặp khi gọi: nói “bọn em đang ở trên núi” mà không có toạ độ hay mốc cụ thể; gọi nhiều nơi cùng lúc với thông tin khác nhau; tắt máy hẳn để giữ pin mà không hẹn giờ bật lại; tự di chuyển sang chỗ khác sau khi đã báo vị trí; để một người đi báo một mình trong rừng tối; và chờ “xem thế nào đã” tới tận chiều muộn mới gọi.
Trước chuyến đi, hãy hỏi người dẫn đường: nếu có người bị thương ở đoạn giữa cung thì ai sẽ lên, mất khoảng bao lâu, những chỗ nào trên cung có sóng để gọi, và họ có số liên lạc của chính quyền xã hay trạm kiểm lâm không.
Chuẩn bị trước chuyến để cuộc gọi cứu hộ diễn ra nhanh
Cuộc gọi cứu hộ tốt được chuẩn bị từ nhà. Khi đã ở trên núi với người bị thương, ít ai còn đủ bình tĩnh để tìm số điện thoại hay học cách đọc toạ độ. Trước mỗi chuyến, hãy làm xong những việc sau:
- Lưu số khẩn cấp và số người dẫn đường, chính quyền xã, trạm kiểm lâm trong danh bạ của ít nhất hai người, chép thêm ra giấy cất trong túi chống nước.
- Tập đọc toạ độ một lần ở nhà, mở ứng dụng la bàn hoặc bản đồ, biết chỗ hiện vĩ độ và kinh độ.
- Tải bản đồ ngoại tuyến cả vùng, rộng hơn tuyến dự định.
- Mang chăn giữ nhiệt mỏng, còi, đèn và pin dự phòng cho mỗi người, không chỉ một bộ cho cả nhóm.
- Biết trong nhóm ai đã học sơ cứu, ai có bệnh nền, ai dị ứng gì, để báo đúng khi gọi.
- Để lại kế hoạch chuyến đi cho người ở nhà với giờ báo an toàn và giờ báo động.
- Cất một tờ giấy trắng và cây bút trong túi sơ cứu để ghi mẫu thông tin và diễn biến của người bị nạn.
Mười lăm phút chuẩn bị ở nhà có thể rút ngắn hàng giờ chờ đợi trên núi, vì người tiếp nhận biết ngay bạn ở đâu và cần gì.
Câu hỏi thường gặp
Gọi cứu hộ khi leo núi ở Việt Nam thì gọi số nào?
Số 112 dành cho yêu cầu tìm kiếm cứu nạn và số 115 dành cho cấp cứu y tế. Ngoài ra nên lưu sẵn số người dẫn đường, chính quyền xã, trạm kiểm lâm nơi xuất phát, vì đó là những người tới hiện trường nhanh nhất.
Khi gọi cứu hộ cần báo những thông tin gì?
Báo người gọi và số liên lạc, số người trong nhóm, ai bị gì và tình trạng hiện tại, vị trí bằng toạ độ kèm mô tả địa hình, thời tiết tại chỗ, nhóm có những gì để chờ, và kế hoạch ở yên hay di chuyển.
Không có sóng điện thoại thì làm sao gọi cứu hộ?
Cử ít nhất hai người mang toạ độ và mô tả đi tới chỗ có sóng hoặc khu dân cư gần nhất. Soạn sẵn tin nhắn để máy tự gửi khi bắt được vạch sóng. Người ở lại giữ ấm cho người bị nạn và phát tín hiệu.
Cứu hộ trên núi thường mất bao lâu mới tới?
Không có con số cố định. Ở vùng núi Việt Nam, người hỗ trợ thường đi bộ lên nên có thể mất vài giờ, có khi phải qua đêm, tuỳ khoảng cách, thời tiết và địa hình. Nhóm cần chuẩn bị để tự lo được trong thời gian đó.
Sau khi báo vị trí có nên tự đi xuống để gặp cứu hộ không?
Chỉ khi đã thống nhất với người tiếp nhận. Nếu tự ý di chuyển, người tìm có thể tới chỗ cũ mà không thấy ai. Nếu buộc phải dời chỗ vì nguy hiểm, gửi toạ độ mới ngay và để lại dấu ở chỗ cũ.
Làm sao giữ pin điện thoại khi chờ cứu hộ lâu?
Thống nhất với người tiếp nhận giờ bật máy định kỳ, ví dụ mười lăm phút mỗi giờ, còn lại để chế độ máy bay. Giảm độ sáng, giữ máy ấm trong túi áo, chỉ một người giữ máy liên lạc chính.