TotCung.comTột Cùng
Đỉnh núi thế giới

Đỉnh Everest ở đâu: vị trí, tên gọi, hai sườn núi và đời sống quanh nóc nhà thế giới

Everest nằm trên đường biên giữa Nepal và Tây Tạng, cao khoảng 8.849 m. Tên gọi, hai sườn leo, mùa trong năm và đời sống quanh ngọn núi cao nhất Trái Đất.

A small group of Vietnamese trekkers seen from behind resting on a stone wall above a glacial valley, huge snow pyramid in the distance, wide shot, cold blue morning light

Đỉnh Everest nằm đúng trên đường biên giới giữa Nepal và khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc, thuộc dãy Himalaya, và là điểm cao nhất trên bề mặt Trái Đất với độ cao khoảng 8.849 m so với mực nước biển. Phía Nepal, ngọn núi thuộc vùng Khumbu, nằm trong một vườn quốc gia mang chính tên núi theo tiếng Nepal. Phía Tây Tạng, chân núi mở ra cao nguyên khô và lộng gió.

Vì đứng trên biên giới nên Everest có hai mặt khác hẳn nhau: sườn nam đi từ Nepal, sườn bắc đi từ Tây Tạng. Hai sườn khác nhau về đường tiếp cận, địa hình, giấy phép và cả không khí văn hoá. Phần dưới đây giúp bạn hình dung ngọn núi nằm ở đâu trên bản đồ thế giới, vì sao nó có nhiều tên, mỗi sườn ra sao, mùa nào trong năm người ta lên núi và đời sống của những cộng đồng sống dưới chân nó.

Vị trí của Everest trên dãy Himalaya

Dãy Himalaya trải theo hình cánh cung dài hơn hai nghìn cây số, từ vùng núi phía bắc Pakistan sang Ấn Độ, Nepal, Bhutan và men theo rìa nam cao nguyên Tây Tạng. Everest nằm ở đoạn giữa của cánh cung ấy, trong một khối núi nhỏ hơn mà các nhà địa lý gọi là Mahalangur. Quanh nó là một loạt ngọn khổng lồ khác như Lhotse, Nuptse, Makalu và Cho Oyu, nên khi đứng ở xa bạn khó nhận ra ngay đâu là ngọn cao nhất.

Một điều làm nhiều người bất ngờ: từ các làng ở thung lũng Khumbu, Everest thường bị những ngọn núi gần hơn che khuất. Chỉ khi lên tới vài điểm ngắm trên 4.000 m bạn mới thấy rõ khối hình kim tự tháp màu đen sẫm, phía trên thường có một vệt mây trắng kéo ngang như lá cờ. Vệt mây đó là dấu hiệu của gió tây rất mạnh thổi qua đỉnh, và người leo núi nhìn nó để đoán sức gió trên cao.

Về hành chính, phía nam thuộc Nepal, nằm trong Vườn quốc gia Sagarmatha, được ghi vào danh sách Di sản thế giới từ năm 1979. Phía bắc thuộc khu tự trị Tây Tạng, nằm trong một khu bảo tồn thiên nhiên của Trung Quốc. Cả hai phía đều có quy định riêng về giấy phép vào vùng núi, và đường biên giới trên cao không phải nơi khách tự do đi lại qua lại giữa hai nước.

Một ngọn núi, nhiều tên gọi

Everest có ít nhất bốn tên được dùng phổ biến. Biết các tên này giúp bạn đọc tài liệu từ nhiều nguồn mà không nhầm là những ngọn núi khác nhau.

Tên gọiNguồn gốcGhi chú khi đọc tài liệu
EverestTên tiếng Anh, đặt vào giữa thế kỷ 19 theo tên một nhà khảo sát người Anh từng phụ trách đo đạc tiểu lục địa Ấn ĐộTên phổ biến nhất trên thế giới; trước đó trong sổ đo đạc ngọn núi chỉ mang ký hiệu Peak XV
SagarmathaTiếng Nepal, thường được giải nghĩa là đầu chạm trờiDùng trong tên vườn quốc gia và giấy tờ chính thức của Nepal
Chomolungma (Qomolangma)Tiếng Tạng, thường được giải nghĩa là mẹ của đất trời hoặc nữ thần mẹCách viết Qomolangma hay gặp trong tài liệu phía Trung Quốc
Châu Mục Lãng MãPhiên âm Hán Việt từ tên tiếng Tạng qua tiếng TrungGặp trong sách báo tiếng Việt cũ

Tên Everest từng bị phản đối ngay từ thời mới đặt, vì người đo đạc vốn chủ trương dùng tên bản địa. Ngày nay nhiều người leo núi chọn gọi Sagarmatha hoặc Chomolungma khi ở trong vùng như một cách tôn trọng cư dân địa phương. Khi nói chuyện với người dẫn đường, bạn dùng tên nào cũng được hiểu, nhưng dùng tên bản địa thường làm cuộc trò chuyện ấm hơn.

Everest cao bao nhiêu và con số ấy có ý nghĩa gì

Khoảng 8.849 m là con số đang được dùng rộng rãi. Đây là kết quả đo chung mà Nepal và Trung Quốc công bố năm 2020, tính cả lớp tuyết và băng phủ trên chóp. Trước đó, sách giáo khoa nhiều nước ghi 8.848 m, nên bạn sẽ còn gặp con số cũ trong tài liệu in.

So với Fansipan 3.143 m, Everest cao gần gấp ba. Phép so sánh này hữu ích để hình dung: quãng chênh từ chân lên đỉnh Fansipan mà bạn từng đi trong hai ngày chỉ bằng một phần nhỏ tổng độ cao của Everest. Ngay trại căn cứ phía nam đã cao hơn đỉnh Fansipan khoảng hai nghìn mét.

Áp suất không khí trên đỉnh chỉ còn khoảng một phần ba so với mặt biển. Không khí vẫn có tỉ lệ ôxy như ở dưới thấp, nhưng loãng đến mức mỗi hơi thở đưa vào phổi ít ôxy hơn nhiều. Vì thế đa số người lên đỉnh dùng bình ôxy, và quãng trên 8.000 m được gọi là vùng chết, nơi cơ thể không thể hồi phục dù nghỉ ngơi.

Ngọn núi cao nhất không có nghĩa là núi khó nhất. Xét về kỹ thuật, nhiều ngọn thấp hơn như K2 hay Annapurna được giới leo núi xem là nguy hiểm hơn. Everest có tuyến đường đã được cố định dây và chuẩn bị kỹ mỗi mùa, nhưng độ cao và thời tiết vẫn khiến nó không bao giờ là chuyến đi dễ.

Sườn nam và sườn bắc khác nhau thế nào

Hai tuyến phổ thông lên Everest đi từ hai nước. Bảng dưới đây so sánh ở mức hiểu biết chung, không phải hướng dẫn leo.

Tiêu chíSườn nam (Nepal)Sườn bắc (Tây Tạng)
Đường tiếp cậnBay tới một sân bay nhỏ trên núi rồi đi bộ nhiều ngày qua các làng SherpaĐường xe đi tới gần trại căn cứ, ít đi bộ hơn
Trại căn cứTrên sông băng, độ cao trên 5.000 m, đông đúc vào mùa xuânTrên một bãi đá ở cuối thung lũng, cũng trên 5.000 m, gió và lạnh khô hơn
Chướng ngại nổi tiếngThác băng Khumbu với khe nứt và khối băng sụp bất ngờSống núi dài phơi gió ở độ cao lớn, quãng đi trên cao kéo dài hơn
Không khí chungNhiều nhà trọ trên núi, đời sống làng xóm sôi độngVắng hơn, cảnh cao nguyên rộng và khô
Khách đi bộ đường dàiTuyến lên trại căn cứ là một trong những tuyến đi bộ nổi tiếng nhất thế giớiKhách thường đến bằng xe trong hành trình du lịch cao nguyên

Với người không định lên đỉnh, sườn nam hấp dẫn hơn nhờ hành trình đi bộ qua làng, tu viện và thung lũng, cho phép cơ thể lên cao từ từ. Sườn bắc đưa bạn lên cao nhanh bằng xe, nên nguy cơ say độ cao đến sớm hơn nếu lịch trình không có ngày nghỉ thích nghi.

Mùa trong năm quanh Everest

Thời tiết quanh Everest bị chi phối bởi hai thứ: gió mùa tây nam mang mưa tuyết vào mùa hè và luồng gió tây cực mạnh trên cao vào mùa đông. Từ khoảng tháng 6 đến tháng 9, gió mùa đem mây và tuyết dày, thung lũng ẩm ướt, đường mòn trơn, máy bay nhỏ hay bị huỷ chuyến. Từ tháng 12 đến tháng 2, trời thường quang nhưng lạnh buốt, gió trên đỉnh mạnh đến mức không đoàn leo thông thường nào dám thử.

Hai mùa đông khách nhất là mùa xuân, khoảng tháng 4 và tháng 5, và mùa thu, khoảng tháng 10 và tháng 11. Mùa xuân là mùa lên đỉnh chính: vào cuối tháng 5 thường có vài ngày gió trên cao dịu lại trước khi gió mùa tới, gọi là cửa sổ thời tiết, và hầu hết các đoàn dồn lên đỉnh trong mấy ngày ấy. Mùa thu trời trong, cảnh đẹp, hợp cho người đi bộ đường dài tới trại căn cứ, nhưng ít đoàn lên đỉnh hơn.

Nhiệt độ trên đỉnh vào mùa đông có thể xuống dưới âm 30 độ C, cộng thêm gió làm cảm giác lạnh còn sâu hơn. Ngay trong mùa xuân, ban đêm ở trại căn cứ vẫn dưới không độ. Nếu bạn đi bộ tới vùng Khumbu, hãy chuẩn bị cho một ngày có đủ bốn mùa: sáng nắng gắt, trưa mây kéo lên, chiều có thể có tuyết, tối lạnh sâu.

Đời sống của những cộng đồng dưới chân núi

Người Sherpa không phải là một nghề. Sherpa là tên một dân tộc sống lâu đời ở vùng Khumbu và quanh đó. Vì nhiều người Sherpa làm nghề dẫn đường và mang vác trên núi, chữ này hay bị dùng nhầm để chỉ người khuân đồ. Khi nói chuyện, bạn nên gọi đúng là người dẫn đường hoặc người mang vác.

Làng trên núi sống nhờ khách nhưng vẫn giữ nếp riêng. Dọc tuyến đi bộ là các nhà trọ gia đình, cửa hàng nhỏ, tu viện và trường học. Đồ tiếp tế được chuyển lên bằng sức người và đàn bò Tây Tạng nên mọi thứ càng lên cao càng quý. Ăn hết phần đã gọi và không lãng phí nước nóng là cách cư xử tử tế.

Rác và đông người là chuyện thật. Hàng chục năm leo núi để lại nhiều rác, bình ôxy rỗng và dây cũ trên tuyến. Ngày nay có quy định buộc các đoàn mang rác xuống, có những đợt dọn núi hằng năm, nhưng phần trách nhiệm của từng người vẫn là quan trọng nhất: rác bạn mang lên thì bạn mang xuống.

Tập quán địa phương cần được tôn trọng. Đi vòng quanh các bức tường đá khắc kinh và tháp nhỏ theo chiều kim đồng hồ, không trèo lên cột đá, hỏi trước khi chụp ảnh người dân. Những việc nhỏ này giúp bạn được đón tiếp như một vị khách, không phải người đi ngang qua.

An toàn khi bạn muốn đến gần Everest

Phần lớn người Việt đến Everest không để lên đỉnh mà để đi bộ tới trại căn cứ hoặc ngắm núi từ các điểm nhìn. Ngay cả hành trình đó cũng diễn ra ở độ cao trên 5.000 m, nên cần giữ vài nguyên tắc:

  • Lên cao từ từ, có ngày nghỉ thích nghi; trên 3.000 m, độ cao ngủ mỗi đêm chỉ nên tăng vài trăm mét.
  • Đi cùng người dẫn đường có kinh nghiệm và nói với họ ngay khi thấy đau đầu, buồn nôn, mệt bất thường hoặc mất ngủ.
  • Dấu hiệu nặng như đi loạng choạng, lú lẫn, khó thở cả khi nghỉ, ho có bọt thì phải xuống thấp ngay, không chờ sáng mai, và gọi hỗ trợ.
  • Mua bảo hiểm có bao gồm cứu hộ trên núi cao và kiểm tra kỹ giới hạn độ cao ghi trong hợp đồng.
  • Không tự ý tách đoàn để đi đường tắt, không bước vào vùng sông băng hay khe nứt khi không có người hướng dẫn và dây an toàn.
  • Trước chuyến đi, khám sức khoẻ và hỏi bác sĩ nếu bạn có bệnh tim mạch, hô hấp hoặc bệnh mạn tính khác.

Tình huống giả định: đến làng cuối cùng trước trại căn cứ, bạn đau đầu nhẹ nhưng cả đoàn muốn đi tiếp. Cách đúng là nghỉ thêm, uống đủ nước và theo dõi; nếu đau đầu tăng dù đã nghỉ thì quay xuống làng thấp hơn. Trại căn cứ vẫn ở đó vào mùa sau, còn một quyết định cố đi tiếp có thể biến chuyến đi thành cuộc cứu hộ.

Câu hỏi thường gặp

Everest thuộc nước nào?

Everest nằm trên đường biên giới nên thuộc cả Nepal và Trung Quốc: sườn nam ở Nepal, sườn bắc ở khu tự trị Tây Tạng. Chóp đỉnh nằm đúng trên đường biên, và mỗi nước quản lý giấy phép leo núi ở phía của mình.

Vì sao Everest có số đo 8.848 m và 8.849 m?

Con số 8.848 m là kết quả đo được dùng suốt nhiều thập kỷ. Năm 2020, Nepal và Trung Quốc công bố kết quả đo chung khoảng 8.849 m nhờ thiết bị định vị vệ tinh hiện đại hơn. Chênh lệch nhỏ đến từ phương pháp đo và lớp tuyết trên chóp.

Người Việt có thể đi bộ tới trại căn cứ Everest không?

Có, tuyến đi bộ tới trại căn cứ phía nam không đòi hỏi kỹ thuật leo băng, nhưng kéo dài nhiều ngày ở độ cao lớn. Bạn cần thể lực tốt, lịch trình có ngày thích nghi, người dẫn đường địa phương và sẵn sàng quay đầu khi cơ thể báo hiệu.

Mùa nào đẹp nhất để ngắm Everest?

Mùa thu, khoảng tháng 10 và tháng 11, thường cho bầu trời trong nhất và tầm nhìn xa. Mùa xuân ấm hơn, có hoa đỗ quyên nở ở tầng thấp và trại căn cứ nhộn nhịp đoàn leo, nhưng chiều hay có mây kéo lên che núi.

Trên đỉnh Everest có ôxy không?

Không khí trên đỉnh vẫn có ôxy với tỉ lệ như dưới thấp, nhưng áp suất chỉ còn khoảng một phần ba nên mỗi hơi thở nhận rất ít ôxy. Vì vậy phần lớn người leo dùng bình ôxy ở chặng cuối, và không ai có thể ở lâu trên vùng trên 8.000 m.

Đứng ở đâu để nhìn thấy Everest rõ nhất?

Phía Nepal, các điểm ngắm trên 4.000 m dọc tuyến đi bộ Khumbu cho thấy rõ khối đỉnh. Phía Tây Tạng, vùng trại căn cứ phía bắc nhìn thẳng vào mặt bắc của núi. Ngoài ra có các chuyến bay ngắm núi từ thung lũng thấp khi trời quang.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138