TotCung.comTột Cùng
Đỉnh núi thế giới

Chuyến lên đỉnh Everest đầu tiên năm 1953: diễn biến và bài học cho người leo núi

Ngày 29/5/1953, lần đầu có người đứng trên đỉnh Everest. Bối cảnh, các chặng của chuyến đi và những bài học về thích nghi, đồng đội, quay đầu vẫn còn nguyên giá trị.

Two climbers roped together crossing a steep snow ridge under a deep blue sky, seen small from far below, telephoto shot, bright midday glare on the snow

Ngày 29 tháng 5 năm 1953, Edmund Hillary, người New Zealand, và Tenzing Norgay, người dẫn đường dân tộc Sherpa, trở thành hai người đầu tiên được ghi nhận đứng trên đỉnh Everest, đi theo sườn nam từ Nepal trong một đoàn thám hiểm lớn của Anh. Họ ở trên đỉnh khoảng mười lăm phút rồi quay xuống an toàn. Tin này về tới London đúng dịp lễ đăng quang của nữ hoàng Anh vài ngày sau đó.

Đằng sau khoảnh khắc ấy là hơn ba mươi năm thử sức của nhiều đoàn, một kế hoạch hậu cần đồ sộ và một quyết định quay đầu đáng nhớ của cặp leo đi trước. Đọc lại chuyến đi năm 1953 không chỉ để biết lịch sử: hầu hết những gì đoàn ấy làm đúng vẫn là nền tảng của mọi chuyến leo núi cao ngày nay, từ chuyến trekking vài ngày tới chuyến chinh phục ngọn núi đầu đời của bạn.

Bối cảnh: ba mươi năm thử sức trước khi có người lên được

Những đoàn đầu tiên tìm đường lên Everest từ đầu thập niên 1920, đều đi từ phía Tây Tạng vì Nepal khi đó đóng cửa với người nước ngoài. Họ lên được rất cao trên sườn bắc nhưng không ai trở về với bằng chứng đã tới đỉnh. Một cặp leo năm 1924 mất tích gần đỉnh, và câu hỏi họ có lên tới nơi hay không vẫn còn được tranh luận đến hôm nay. Thời ấy quần áo là len và vải bông, giày đinh, bình ôxy nặng và hay hỏng.

Sau năm 1950, biên giới phía Tây Tạng đóng lại với các đoàn phương Tây, trong khi Nepal bắt đầu mở cửa. Sườn nam lần đầu được thăm dò và người ta phát hiện có thể đi qua thác băng Khumbu để vào thung lũng tuyết phía trên. Năm 1952, một đoàn khác lên được rất cao ở sườn nam rồi phải quay về vì gió và kiệt sức; Tenzing Norgay có mặt trong đoàn đó. Kinh nghiệm từ chuyến đi năm trước trở thành tài sản quý cho năm 1953.

Đoàn năm 1953 vì thế không xuất phát từ con số không. Họ có thông tin về tuyến đường, hiểu rõ hơn về thích nghi độ cao, và mang theo thiết bị ôxy được cải tiến. Thành công của họ là thành quả cộng dồn của nhiều thế hệ người leo, kể cả những người không bao giờ trở về.

Diễn biến chính theo các mốc

Bảng dưới đây tóm lược chuyến đi theo trình tự, ở mức thông tin lịch sử phổ biến.

Giai đoạnĐiều diễn raÝ nghĩa
Tháng 3 đến tháng 4Đoàn đi bộ từ thung lũng lên vùng Khumbu, chia thành nhiều nhóm tập thích nghi ở các ngọn thấp hơnCơ thể quen dần độ cao trước khi vào vùng nguy hiểm
Tháng 4Mở đường qua thác băng Khumbu bằng thang và dây, dựng trại căn cứ và các trại phía trênTạo đường tiếp tế an toàn cho cả mùa leo
Tháng 5Leo lên vách băng dẫn tới yên ngựa giữa Everest và Lhotse, dựng trại ở đóCó bàn đạp cuối cùng cho các lượt lên đỉnh
26 tháng 5Cặp leo thứ nhất lên tới đỉnh phụ phía nam rồi quay đầu vì thiết bị ôxy trục trặc và trời đã muộnMột quyết định quay đầu đúng lúc, cả hai trở về an toàn
28 tháng 5Hillary và Tenzing cùng nhóm hỗ trợ dựng một lều nhỏ ở độ cao trên 8.000 mRút ngắn quãng đường của ngày lên đỉnh
29 tháng 5Hai người vượt bậc đá dựng đứng gần đỉnh và lên tới đỉnh vào gần trưaLần đầu có người được ghi nhận đứng trên điểm cao nhất Trái Đất

Điều đáng chú ý là thời gian. Từ lúc đặt chân tới vùng núi đến ngày lên đỉnh mất khoảng mười tuần. Phần lớn thời gian ấy dành cho việc thích nghi, mở đường và chuyển đồ, chỉ một ngày dành cho đỉnh núi.

Đội hình và hậu cần: thành công của cả một tập thể

Một đoàn đông người với nhiệm vụ rõ ràng. Đoàn gồm các nhà leo núi từ nhiều nước thuộc Khối Thịnh vượng chung, một bác sĩ, một nhà sinh lý học nghiên cứu ôxy, và hàng chục người dẫn đường, mang vác Sherpa. Mỗi người biết rõ phần việc của mình trong chuỗi tiếp tế.

Hệ thống trại nối tiếp như bậc thang. Thay vì cố lên một lèo, đoàn dựng chuỗi trại từ trại căn cứ lên dần. Đồ ăn, nhiên liệu, lều và bình ôxy được chuyển từng chặng. Người leo ở mỗi trại vài đêm rồi xuống nghỉ, lên cao dần qua từng lượt.

Hai kiểu thiết bị ôxy được thử song song. Đoàn mang cả loại ôxy mạch hở quen thuộc và một loại mạch kín còn mới. Cặp đi trước dùng loại mạch kín và gặp trục trặc; cặp thứ hai dùng loại mạch hở đáng tin cậy hơn. Thử nhiều phương án là cách giảm rủi ro khi không biết chắc thứ nào sẽ hỏng.

Người dẫn đường địa phương không đứng sau hậu trường. Tenzing Norgay vừa là người dẫn đường giàu kinh nghiệm vừa là một nhà leo núi thực thụ, đã lên rất cao trên Everest nhiều lần trước đó. Thành công năm 1953 là thành quả chung, và chính hai người lên đỉnh luôn nói như vậy.

Quyết định quay đầu của cặp leo thứ nhất

Ít người nhớ rằng ba ngày trước khi Hillary và Tenzing lên đỉnh, hai nhà leo núi khác của cùng đoàn đã tới đỉnh phụ phía nam, chỉ cách đỉnh chính một quãng ngắn theo đường thẳng. Họ là những người đầu tiên lên cao đến thế. Nhưng thiết bị ôxy trục trặc, trời đã quá trưa, và quãng sống núi phía trước trông hẹp và khó hơn dự kiến. Họ quyết định quay về.

Nhìn lại, đây là một trong những quyết định hay nhất của cả chuyến đi. Nếu cố đi tiếp, khả năng cao là họ hết ôxy và kiệt sức trên đường xuống, đúng lúc ánh sáng tắt dần. Thay vào đó, họ trở về trại an toàn và mang theo thông tin quý về đoạn đường cuối, giúp cặp sau chuẩn bị tốt hơn.

Bài học ấy áp dụng cho mọi chuyến đi núi của bạn, kể cả khi chỉ leo một đỉnh hơn 2.000 m. Đỉnh núi không phải là đích, về tới nơi an toàn mới là đích. Trước mỗi ngày leo, hãy thống nhất với người dẫn đường một giờ quay đầu cố định, ví dụ phải chạm đỉnh trước mười hai giờ trưa, quá giờ đó dù còn bao xa cũng quay xuống. Giờ quay đầu đặt từ tối hôm trước, khi đầu óc còn tỉnh táo, đáng tin hơn quyết định đưa ra lúc đang mệt và háo hức.

Đoàn 1953 làm gì và bạn áp dụng thế nào

Không ai trong chúng ta cần một đoàn hàng trăm người, nhưng các nguyên tắc vẫn giữ nguyên khi thu nhỏ về chuyến leo hai ba ngày.

Điều đoàn 1953 làmÁp dụng cho chuyến leo của bạn
Dành hàng tuần để thích nghi trước khi lên caoThêm một đêm ngủ ở độ cao trung gian trước khi lên đỉnh trên 3.000 m; đừng bay thẳng tới vùng cao rồi leo ngay hôm sau
Lên cao làm việc, xuống thấp ngủBuổi chiều đi dạo lên cao hơn trại vài trăm mét rồi quay về ngủ
Chia chặng, dựng trại cuối gần đỉnh nhất có thểChọn điểm nghỉ đêm cuối sao cho ngày lên đỉnh không quá dài; xuất phát sớm
Đặt giờ quay đầu và tôn trọng nóThống nhất giờ quay đầu với cả nhóm từ tối hôm trước
Thử hai phương án thiết bị, có dự phòngMang đèn đội đầu dự phòng hoặc pin dự phòng, áo ấm thừa một lớp
Tin và nghe người dẫn đường địa phươngHỏi người dẫn đường về thời tiết buổi chiều, đoạn nguy hiểm, nơi trú khi có dông
Báo tin liên tục về trại dướiĐể lại lịch trình cho người thân và hẹn giờ báo tin; quá giờ không có tin là họ biết phải làm gì

Nếu chỉ nhớ một dòng, hãy nhớ dòng giờ quay đầu. Hầu hết tai nạn trên núi cao xảy ra trên đường xuống, khi người leo đã dùng hết sức cho đường lên.

Những điều hay bị hiểu nhầm về chuyến đi năm 1953

Không phải hai người tự leo một mình. Hình ảnh hai người trên đỉnh dễ khiến ta quên rằng họ được nâng đỡ bởi cả một đoàn lớn. Nhóm hỗ trợ đã mang đồ lên tới trại cuối cùng, và nếu thiếu họ thì lượt lên đỉnh không thể diễn ra.

Câu hỏi ai đặt chân lên trước không quan trọng. Báo chí thời đó từng tò mò ai bước lên đỉnh trước. Hai người thống nhất trả lời rằng họ lên cùng nhau như một đội. Trên núi, sợi dây nối hai người quan trọng hơn thứ tự.

Họ không ở lâu trên đỉnh. Khoảng mười lăm phút là đủ để chụp ảnh, nhìn quanh và quay xuống. Ở độ cao ấy, mỗi phút đứng yên là một phút tiêu hao ôxy và hơi ấm, và đường xuống vẫn còn rất dài.

Thành công năm 1953 không khiến Everest trở nên dễ. Dù tuyến sườn nam nay được cố định dây mỗi mùa, Everest vẫn đòi hỏi thể lực, thời gian thích nghi và sự khiêm tốn. Mỗi năm vẫn có những chuyến đi không trở về trọn vẹn, phần lớn vì bỏ qua đúng những nguyên tắc mà đoàn 1953 đã giữ.

An toàn: những câu nên hỏi người dẫn đường trước ngày lên đỉnh

Dù bạn leo Fansipan hay một đỉnh trên 4.000 m ở nước ngoài, những câu dưới đây giúp bạn biết đoàn đã chuẩn bị đúng tinh thần năm 1953 hay chưa.

  • Giờ quay đầu của ngày mai là mấy giờ, và ai là người quyết định khi nhóm bất đồng?
  • Nếu một người trong nhóm có dấu hiệu say độ cao, ai sẽ đưa người đó xuống, và nhóm còn lại làm gì?
  • Dự báo thời tiết chiều mai thế nào, có nguy cơ dông, mây mù hoặc gió mạnh trên sống núi không?
  • Đoạn nào nguy hiểm nhất của tuyến, có dây cố định hoặc chỗ phải đi chậm không?
  • Chỗ trú gần nhất trên đường nếu thời tiết xấu đi là ở đâu?
  • Liên lạc với bên dưới bằng cách nào khi điện thoại mất sóng?

Một người dẫn đường giỏi sẽ trả lời các câu này một cách bình thản và cụ thể. Nếu nhận được câu trả lời mơ hồ, bạn nên cân nhắc lại. Và hãy nhớ: say độ cao nặng, kiệt sức hay hạ thân nhiệt không chữa bằng cố gắng; cách xử lý là xuống thấp, giữ ấm và gọi hỗ trợ.

Câu hỏi thường gặp

Ai là người đầu tiên lên đỉnh Everest?

Theo ghi nhận chính thức, Edmund Hillary người New Zealand và Tenzing Norgay người Sherpa cùng lên đỉnh Everest ngày 29 tháng 5 năm 1953, theo sườn nam từ Nepal. Hai người luôn khẳng định họ lên đỉnh như một đội.

Đoàn năm 1953 có dùng bình ôxy không?

Có. Đoàn mang theo hai loại thiết bị ôxy và dùng cho chặng leo trên cao. Phải tới năm 1978 mới có người được ghi nhận lên đỉnh Everest mà không dùng bình ôxy, một kỳ tích rất hiếm và đầy rủi ro.

Chuyến đi năm 1953 mất bao lâu?

Tính từ lúc rời thung lũng đi bộ vào vùng núi đến ngày lên đỉnh mất khoảng mười tuần. Phần lớn thời gian dành cho việc thích nghi độ cao, mở đường qua thác băng và chuyển đồ lên các trại.

Có ai lên đỉnh Everest trước năm 1953 không?

Không có ai được xác nhận lên đỉnh trước năm 1953. Một cặp leo mất tích trên sườn bắc năm 1924 và đến nay vẫn chưa có bằng chứng chắc chắn họ đã tới đỉnh, nên lịch sử chính thức ghi nhận năm 1953.

Bài học lớn nhất từ chuyến đi năm 1953 là gì?

Bài học lớn nhất là biết quay đầu đúng lúc và leo như một tập thể. Cặp leo thứ nhất dừng lại ngay dưới đỉnh để trở về an toàn, và chính thông tin họ mang về giúp cặp sau thành công ba ngày sau đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138