TotCung.comTột Cùng
Đỉnh núi Việt Nam

Núi đá vôi phía Bắc: vì sao đi khó hơn tưởng và cách bước an toàn trên đá tai mèo

Núi đá vôi phía Bắc thấp mà khó: đá tai mèo sắc, không có nước mặt, hố sụt, hang tối. Cách bước, cách tính nước mang theo và khi nào nên quay đầu.

Close view of a Vietnamese hiker in gloves carefully placing boots between sharp grey karst rocks on a steep limestone slope, hard midday sun, shot from the side

Núi đá vôi phía Bắc thường không cao, nhưng đi khó hơn nhiều người tưởng: mặt đá tai mèo sắc như dao, gần như không có nước trên bề mặt, có hố sụt và khe nứt ẩn dưới cây bụi, dốc đứng và nắng hắt từ đá. Đi an toàn ở đây cần găng tay, giày đế cứng, nước mang đủ từ chân núi và nhịp bước chậm hơn hẳn núi đất.

Từ vùng cao nguyên đá ở cực bắc, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang sau khi sắp xếp, sang Cao Bằng, Lạng Sơn, xuống tới vùng núi đá Ninh Bình và các đảo đá ở Quảng Ninh, đá vôi tạo nên một phần lớn cảnh quan miền Bắc. Bài này giải thích vì sao loại địa hình này khó, cách đặt chân, cách tính lượng nước và nguyên tắc với hang động.

Núi đá vôi hình thành thế nào và nằm ở đâu

Đá vôi là đá trầm tích, hình thành từ vỏ và xương sinh vật biển lắng đọng hàng triệu năm, rồi được nâng lên khỏi mặt biển. Nước mưa có chút a xít yếu hoà tan dần đá vôi, khoét thành khe, rãnh, hang, giếng ngầm. Kết quả là kiểu địa hình karst: núi dựng đứng, đỉnh nhọn, sườn lởm chởm, nước mưa rút hết xuống lòng đất thay vì chảy trên mặt.

Ở miền Bắc, vùng đá vôi rộng nhất là cao nguyên đá ở cực bắc, nơi đã được công nhận là công viên địa chất toàn cầu; vùng Cao Bằng cũng có công viên địa chất. Lạng Sơn, Thái Nguyên, vùng hồ Ba Bể có những khối núi đá xen thung lũng. Phía nam đồng bằng, Ninh Bình có quần thể núi đá giữa ruộng nước, còn Quảng Ninh có hàng nghìn đảo đá trên vịnh.

Đỉnh núi đá vôi miền Bắc phần lớn chỉ vài trăm tới hơn một nghìn mét. Vì thế ít người coi đây là chuyện leo núi nghiêm túc. Nhưng người làm nghề dẫn đường ở vùng đá đều biết: tai nạn trượt chân, rách tay, kiệt nước ở núi đá thấp xảy ra không ít hơn ở núi đất cao.

Vì sao núi đá vôi khó đi hơn con số độ cao

Đá tai mèo sắc cạnh. Mặt đá bị nước mưa khoét thành những lưỡi nhọn, mép sắc như dao. Ngã chống tay xuống là rách da; quần mỏng chạm vào là thủng.

Không có nước trên mặt. Nước rút xuống lòng đất, sườn núi gần như không có khe suối. Mọi giọt nước phải mang từ chân núi hoặc từ bể chứa của người dân.

Hố sụt và khe nứt ẩn. Cây bụi, dây leo che kín miệng khe. Một bước vội có thể sụt chân sâu tới đầu gối, trẹo hoặc gãy cổ chân.

Đá lỏng và đá lăn. Đá vôi phong hoá tách thành tảng rời. Bám vào một mỏm tưởng chắc, nó bật ra trong tay; người đi trước làm rơi đá xuống người đi sau.

Ít bóng râm, ít chỗ ngồi. Cây trên núi đá thấp và mọc rải rác trong khe. Muốn nghỉ thì khó tìm chỗ bằng, khó tìm bóng mát; nhiều nhóm vì thế nghỉ quá ít và mệt dồn lúc nào không biết.

Nắng hắt và nóng. Mặt đá xám hấp thụ và hắt nhiệt. Mùa hè, sườn núi đá có thể nóng hơn hẳn thung lũng, cơ thể mất nước nhanh.

Cách bước an toàn trên đá tai mèo

Kỹ thuật dưới đây không phải leo vách; đó là cách đi bộ trên sườn đá gồ ghề mà người dẫn đường vùng đá áp dụng hằng ngày.

  1. Đeo găng tay vải hoặc găng da mỏng có lòng bàn tay dày; cất gậy leo núi khi đoạn đường phải dùng tay nhiều.
  2. Nhìn ba bước phía trước, chọn chỗ đặt chân là bề mặt phẳng hoặc hõm giữa các lưỡi đá, tránh đặt lên đỉnh mỏm nhọn.
  3. Trước khi dồn trọng lượng, đẩy thử bằng chân hoặc tay; mỏm nào rung, kêu lạo xạo thì bỏ qua.
  4. Luôn giữ ba điểm tựa khi đoạn dốc: hai chân một tay, hoặc hai tay một chân.
  5. Giãn khoảng cách với người phía trước để tránh đá rơi; ai làm rơi đá thì hô to cho người dưới biết.
  6. Khi xuống, quay mặt vào sườn ở đoạn dốc đứng, xuống chậm như xuống thang; ở đoạn thoải, hạ trọng tâm, gối hơi chùng.
  7. Đi qua bụi rậm che chân thì thăm dò bằng chân trước khi dồn sức, phòng khe nứt.

Giày nên là loại đế cứng, mũi giày bảo vệ ngón, cổ giày ôm cổ chân. Giày chạy bộ đế mềm đi trên đá tai mèo vài giờ là bàn chân đau nhức, đế có thể bị rạch.

Núi đá vôi so với núi đất và núi granit

Hiểu khác biệt giúp bạn chuẩn bị đúng thứ, thay vì chuẩn bị theo kinh nghiệm của loại núi khác.

Yếu tốNúi đá vôiNúi đất phủ rừngNúi granit (như vùng Hoàng Liên)
Mặt đườngĐá sắc, lởm chởm, đá lỏngĐất, rễ cây, bùn khi mưaĐá tảng tròn cạnh, bậc đất xen đá
Nước dọc đườngHầu như không cóCó khe suốiCó khe suối ở nhiều độ cao
Rủi ro điển hìnhRách tay, trẹo chân, mất nướcTrơn trượt, lạc trong rừngLạnh, gió, sương trên sống núi
Đồ bảo hộ đáng mangGăng tay, quần dày, nhiều nướcXà cạp chống vắt, áo mưaÁo ấm, chắn gió
Tốc độ điChậm vì phải chọn từng bướcTrung bìnhTrung bình, chậm ở đoạn đá

Một hệ quả ít người để ý: trên núi đá vôi, khi bị thương thì việc đưa người xuống khó hơn nhiều, vì không thể khiêng cáng qua đá sắc như trên lối mòn đất. Điều đó khiến việc phòng tránh trở nên càng quan trọng.

Tính lượng nước mang theo: ví dụ cụ thể

Vì gần như không có nước trên sườn núi đá, bạn cần tính trước. Một cách ước lượng hay được người đi núi dùng: khi đi bộ dốc trong thời tiết mát, cơ thể cần khoảng nửa lít nước mỗi giờ; trời nóng hoặc nắng hắt từ đá, nhu cầu có thể tăng lên gần gấp đôi. Đây là con số tham khảo, mỗi người khác nhau tuỳ cơ địa và mức mồ hôi.

Ví dụ: chuyến lên một đỉnh đá vôi dự kiến năm giờ cả lên và xuống, vào một ngày nắng. Năm giờ nhân với khoảng nửa lít đến gần một lít mỗi giờ cho ra hai lít rưỡi đến năm lít. Trừ đi lượng uống thoải mái trước khi xuất phát, mỗi người nên mang ít nhất khoảng ba lít, thêm một ít dự phòng chung cho cả nhóm. Ba lít nước nặng ba cân, nên balo phải được tính cho cả trọng lượng đó.

Cách uống cũng quan trọng: vài ngụm sau mỗi lần nghỉ ngắn, đừng đợi khát. Ăn kèm đồ có muối như bánh quy mặn, lạc rang để bù lượng muối mất theo mồ hôi. Khi nước còn khoảng một nửa mà đường lên chưa tới đỉnh, đó là lúc cân nhắc quay đầu.

Tình huống giả định: lên đỉnh đá lúc giữa trưa

Một nhóm bạn trẻ thuê xe máy chạy cung đường đèo vùng cao nguyên đá, thấy một đỉnh đá nhọn ngay sau làng, hỏi người dân thì biết có lối mòn lên. Họ xuất phát lúc mười một giờ, mỗi người một chai nước nửa lít, đi giày thể thao, không găng tay.

Đi được một giờ, mặt đá nóng rát, mồ hôi ra như tắm, nước đã hết. Một bạn trượt chân, chống tay xuống đá tai mèo, lòng bàn tay rách. Nhóm đứng giữa sườn đá không có bóng râm, cách đỉnh còn không xa nhưng đường phía trên dốc hơn. Quyết định đúng lúc này là quay đầu: băng tay bằng khăn sạch, ép giữ cho cầm máu, xuống chậm từng bước, dừng ở bóng cây đầu tiên, rồi xin nước ở nhà dân chân núi.

Nếu làm lại từ đầu, chuyến đi chỉ cần ba thay đổi: xuất phát lúc sáng sớm, mỗi người ít nhất hai đến ba lít nước, và một đôi găng tay. Không cần trang bị đắt tiền, chỉ cần hiểu loại địa hình mình sắp bước lên.

Hang động trong núi đá: nguyên tắc tối thiểu

Núi đá vôi luôn đi kèm hang, và hang luôn hấp dẫn. Nhưng hang là môi trường hoàn toàn khác với sườn núi.

  • Chỉ vào hang đã được mở cho khách hoặc đi cùng đơn vị được cấp phép; không tự khám phá hang lạ.
  • Mỗi người mang hai nguồn sáng độc lập, ví dụ đèn đội đầu và một đèn pin nhỏ, cộng pin dự phòng.
  • Không vào hang khi trời đang mưa lớn hoặc vừa mưa lớn; nhiều hang là đường thoát nước, nước có thể dâng nhanh.
  • Không đi sâu vào nhánh hẹp, không leo xuống giếng đứng khi không có dây và người hướng dẫn.
  • Không chạm, bẻ thạch nhũ; không viết, khắc lên vách hang.
  • Báo cho người ở ngoài giờ vào và giờ dự kiến ra.

Trong hang, mất ánh sáng đồng nghĩa với mất phương hướng hoàn toàn. Đó là lý do quy tắc hai nguồn sáng không bao giờ được bỏ qua, kể cả khi chỉ định vào một đoạn ngắn.

An toàn: dấu hiệu nào phải dừng hoặc quay đầu

Trên núi đá, những sự cố nhỏ dễ thành lớn vì khó đưa người xuống. Phản ứng sớm giữ cho chuyện nhỏ không thành chuyện lớn.

Dấu hiệuLàm gì
Nước còn một nửa mà chưa tới đỉnhQuay đầu, giữ phần nước còn lại cho đường xuống
Chóng mặt, đau đầu, chuột rút, da nóng khô giữa nắngDừng vào bóng râm, nới quần áo, uống từng ngụm, chườm mát; nếu lơ mơ hoặc không đỡ, gọi hỗ trợ và đưa xuống
Trẹo cổ chân trong khe đáDừng, không cố đi; cố định, giảm tải balo, xuống chậm với người dìu; không đi được thì giữ ấm, giữ người bị thương ở chỗ bằng và chờ hỗ trợ
Vết rách tay chảy máu nhiềuÉp trực tiếp bằng gạc sạch, nâng cao tay, băng chặt; vết sâu cần được khám sớm
Mưa bắt đầu khi đang trên sườn đá dốcĐá vôi ướt rất trơn; xuống chậm tới chỗ an toàn, không cố lên tiếp
Đường mờ dần, không còn dấu mònQuay lại điểm cuối cùng chắc chắn đúng đường; trên núi đá, đi tắt là cách nhanh nhất để mắc kẹt

Trước khi đi, hỏi người dẫn đường hoặc người dân chân núi về đoạn đường, đoạn nào dốc nhất, nước có thể mua hay xin ở đâu. Ở vùng biên giới phía bắc, nhiều khối núi đá nằm gần đường biên: chỉ đi những nơi được phép, không vượt mốc.

Câu hỏi thường gặp

Đá tai mèo là gì?

Đó là cách gọi dân gian cho mặt đá vôi bị nước mưa hoà tan và khoét thành những lưỡi đá nhọn, mép sắc, giống hình tai con mèo. Kiểu đá này rất phổ biến ở vùng cao nguyên đá phía bắc và các khối núi đá khác.

Leo núi đá vôi có cần găng tay không?

Rất nên có. Găng tay giúp bạn bám đá mà không rách da, và giảm chấn thương khi chống tay lúc trượt. Găng vải dày hoặc găng da mỏng đều dùng được; tránh găng len trơn.

Vì sao núi đá vôi hầu như không có suối?

Vì nước mưa hoà tan đá vôi và rút xuống lòng đất qua các khe, giếng, hang ngầm. Nước chỉ xuất hiện lại ở chân núi hoặc trong hang. Vì thế người leo phải mang đủ nước từ dưới.

Núi đá vôi thấp thì người mới có leo được không?

Được, nếu chọn đỉnh có đường mòn rõ, đi cùng người địa phương, mang găng, giày đế cứng và đủ nước. Tuy thấp nhưng đường gồ ghề, nên người mới cần đi chậm và không coi đây là chuyến dạo bộ.

Có nên tự khám phá hang động trong núi đá không?

Không nên. Hang có thể có giếng sâu, nhánh rẽ, nước dâng khi mưa và không khí kém. Chỉ vào những hang đã mở cho khách hoặc đi cùng đơn vị được cấp phép, mỗi người mang hai nguồn sáng.

Mùa nào leo núi đá vôi phía Bắc hợp nhất?

Mùa thu và mùa xuân thường dễ chịu nhất. Mùa hè nắng gắt, đá nóng, dễ mất nước; mùa mưa đá trơn và có nguy cơ lũ ở thung lũng. Mùa đông vùng cao nguyên đá có thể rất lạnh, có ngày băng giá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138