TotCung.comTột Cùng
Leo núi có trách nhiệm

Gặp động vật hoang dã khi leo núi: giữ khoảng cách, không cho ăn, xử lý an toàn

Gặp khỉ, sóc, chim, rắn hay ong trên đường núi: giữ khoảng cách, không cho ăn, cất đồ ăn kín, đi nhẹ, không đuổi để chụp ảnh và xử lý khi bị cắn, đốt.

A Vietnamese hiker standing still on a jungle trail watching a monkey on a distant branch, seen from behind at a wide angle, green canopy, soft diffused daylight

Khi gặp động vật hoang dã trên núi, cách đúng là dừng lại, giữ khoảng cách, quan sát yên lặng rồi đi tiếp; không cho ăn, không đuổi theo để chụp ảnh, không dồn chúng vào chỗ không lối thoát, và cất đồ ăn kín để chúng không quen tìm tới người. Phần lớn sự cố giữa người và động vật trên núi xảy ra vì con người đến quá gần.

Trên đường núi trong nước, bạn hay gặp khỉ ở vài khu rừng đông khách, sóc, chim, bò sát, côn trùng, vắt; gặp thú lớn thì hiếm. Bài này tập trung vào cách cư xử để giảm tác động lên động vật, cách giữ an toàn cho chính bạn, và cách xử lý ban đầu những tình huống hay gặp như rắn trên lối mòn, ong đốt, vắt bám.

Vì sao việc cho động vật ăn gây hại nhiều hơn bạn nghĩ

Một miếng bánh ném cho con khỉ bên đường trông vô hại và vui mắt. Nhưng thức ăn chế biến của người không phải thức ăn tự nhiên của chúng, có thể gây bệnh đường ruột, hỏng răng. Quan trọng hơn, con vật học rất nhanh rằng người là nguồn thức ăn. Lần sau, nó sẽ tiến lại gần hơn, giật túi, lục balo, cắn khi không được cho.

Ở nhiều nơi trên thế giới và cả trong nước, những đàn khỉ quen được cho ăn trở thành vấn đề: chúng tụ quanh bãi nghỉ, lục rác ở lán, tấn công trẻ nhỏ cầm đồ ăn. Khi đó, người quản lý thường phải can thiệp, và cuối cùng chính con vật chịu thiệt. Câu nói của người làm bảo tồn rất đúng: động vật được cho ăn là động vật sẽ gặp rắc rối.

Việc cho ăn còn ảnh hưởng tới cả chuỗi tự nhiên. Chuột, quạ, chó hoang tụ quanh khu lán vì rác và thức ăn thừa, kéo theo rắn, và làm thay đổi cả hệ sinh thái nhỏ quanh đó. Nguyên tắc không cho ăn áp dụng cho mọi loài, kể cả chim nhỏ dễ thương nhảy quanh chân bạn.

Khoảng cách và cách quan sát với từng nhóm động vật hay gặp

Không có con số chung cho mọi loài. Dấu hiệu chính xác nhất là hành vi của con vật: nếu nó dừng ăn, ngẩng đầu nhìn bạn, bỏ chạy hay tỏ ra căng thẳng, bạn đã đến quá gần.

NhómNên làmKhông nên
KhỉĐứng xa, không nhìn chằm chằm, cất đồ ăn và túi nilonCho ăn, giơ đồ ăn lên, nhe răng cười trước mặt chúng
Sóc, chim nhỏNgồi yên quan sát, dùng chế độ phóng để chụpRải vụn bánh để dụ lại gần
Chim đang làm tổĐi qua nhanh, nói nhỏ, không dừng lâuLại gần tổ, chạm vào trứng, chim non
RắnDừng lại, lùi chậm, chờ rắn bò đi hoặc đi vòng rộngLấy gậy chọc, cố bắt, chụp ảnh sát
Ong, tổ ongĐi chậm, lặng lẽ qua khu có ong, không đậpNém đá vào tổ, xịt thuốc, chạy hoảng loạn ngay sát tổ
Trâu, bò thả rông trên nươngĐi vòng, không đi giữa con mẹ và con nonVỗ tay, la hét, đi sát phía sau con vật

Trâu bò thả rông không phải động vật hoang dã nhưng là thứ người leo núi ở vùng cao gặp thường xuyên nhất trên lối mòn. Chúng to, nặng và có thể giật mình húc khi bị dồn. Nhường đường và đi vòng là đủ.

Cất đồ ăn ở lán và khi cắm trại

Mùi đồ ăn là thứ kéo động vật tới gần người nhiều nhất. Các bước sau giúp khu lán của bạn không trở thành điểm kiếm ăn.

  1. Đựng đồ ăn trong túi kín có khoá kéo hoặc hộp có nắp; không để túi nilon mở trong balo.
  2. Không để đồ ăn trong lều qua đêm; cất ở chỗ chủ lán chỉ định, hoặc treo túi đồ ăn lên cao ở chỗ thoáng.
  3. Nấu và ăn cách xa chỗ ngủ một đoạn nếu điều kiện cho phép.
  4. Gom sạch vụn thức ăn sau bữa, không đổ nước canh, cơm thừa quanh lán.
  5. Túi rác cất cùng chỗ với đồ ăn, buộc chặt, không để ngoài lều.
  6. Kiểm tra túi áo trước khi ngủ: vỏ kẹo, mẩu bánh trong túi áo cũng đủ để chuột gặm thủng vải.

Ở những khu lán đông người, chuột thường là vấn đề lớn hơn thú rừng. Chúng gặm balo, lều và có thể mang mầm bệnh. Cất đồ ăn kín là cách bảo vệ cả đồ đạc lẫn sức khoẻ của đoàn.

Rắn, ong, vắt: nhận biết và xử lý ban đầu

Rắn trên lối mòn. Phần lớn rắn sẽ bỏ đi khi cảm nhận được bước chân. Đi có nhịp, dùng gậy gõ nhẹ trước mặt khi qua bụi rậm, không thò tay vào hốc đá, khe gỗ mục. Gặp rắn, dừng lại, lùi chậm, chờ nó bò đi. Nếu bị rắn cắn: giữ bình tĩnh, cho người bị cắn nằm hoặc ngồi yên, giữ chỗ bị cắn bất động và thấp ngang tim, tháo nhẫn, vòng, đồng hồ, không rạch, không hút, không chườm đá, rồi gọi hỗ trợ và đưa tới cơ sở y tế sớm nhất, càng ít để người bị cắn tự đi càng tốt.

Ong đốt. Nếu đi ngang qua tổ ong và bị tấn công, rời khỏi khu vực nhanh theo hướng thẳng, che mặt và đầu, không đứng lại đập. Sau đó lấy ngòi ra bằng cách gạt ngang bằng mép thẻ cứng, rửa sạch chỗ đốt. Nếu bị đốt nhiều nốt, hoặc có dấu hiệu khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn khắp người, chóng mặt, đây là tình huống cấp cứu: gọi hỗ trợ ngay và đưa xuống nhanh nhất có thể.

Vắt rừng. Vắt hay có ở rừng ẩm mùa mưa. Mặc tất cao, xà cạp, nhét ống quần vào tất, kiểm tra chân sau mỗi lần nghỉ. Khi bị vắt bám, gỡ bằng cách luồn móng tay vào phần miệng hút rồi gạt ra; không giật mạnh. Rửa sạch, ấn giữ cho máu ngừng. Vết vắt thường chảy máu lâu hơn bình thường, không cần lo lắng nếu không có dấu hiệu nhiễm trùng.

Chụp ảnh động vật hoang dã có trách nhiệm

Ảnh động vật hoang dã đẹp nhất là ảnh con vật đang làm việc bình thường của nó, không phải ảnh con vật nhìn thẳng vào ống kính vì hoảng sợ. Muốn có ảnh như vậy, bạn phải kiên nhẫn: ngồi yên, nói nhỏ, để con vật quen với sự có mặt của bạn, dùng chế độ phóng thay vì bước lại gần.

Không dùng đèn flash với chim và thú nhỏ, nhất là lúc chạng vạng hoặc ban đêm. Không bật âm thanh tiếng chim từ điện thoại để dụ chim ra, vì nó làm chim bỏ việc kiếm ăn, giữ tổ để đi tìm kẻ lạ trong lãnh thổ. Không ném đá, rung cành để con vật bay lên cho có ảnh.

Khi chia sẻ ảnh loài quý, đặc biệt là chim làm tổ hay loài bị săn bắt, không ghi rõ vị trí. Những thông tin như vậy có thể bị người săn bắt hoặc người buôn bán động vật dùng. Ghi chung chung như vùng núi phía Bắc, rừng trên độ cao lớn là đủ.

Ban đêm trên núi: tiếng động, ánh đèn và động vật

Nhiều loài trên núi hoạt động mạnh vào ban đêm: chuột, sóc bay, cầy, ếch nhái, côn trùng, cú. Khi nằm trong lán hay lều, bạn sẽ nghe đủ thứ tiếng động lạ. Phần lớn là vô hại; con vật chỉ đi ngang hoặc bị mùi đồ ăn thu hút. Cất đồ ăn kín và để giày, balo trong lều hoặc dưới mái lán là đủ để hạn chế chúng lục lọi.

Ánh đèn mạnh chiếu thẳng vào rừng ban đêm làm động vật hoảng, côn trùng tụ lại quanh lán. Dùng đèn đội đầu ở chế độ yếu hoặc ánh sáng đỏ khi đi lại quanh lán, chiếu xuống chân thay vì quét ngang. Tắt đèn sớm cũng giúp cả đoàn ngủ ngon hơn và nhìn thấy bầu trời đêm trên núi.

Khi phải ra ngoài ban đêm, đi giày kín thay vì dép, soi kỹ chỗ đặt chân và chỗ ngồi, giũ giày trước khi xỏ chân vào buổi sáng vì côn trùng, rết có thể chui vào. Nếu nghe tiếng động lớn gần lán, gọi người dẫn đường thay vì tự cầm đèn đi tìm.

Không đuổi động vật ra khỏi khu lán bằng cách ném đá, đốt pháo hay khua nồi ầm ĩ giữa đêm. Lán trên núi nằm giữa lãnh thổ của chúng, và sự ồn ào làm phiền cả những đoàn đang ngủ bên cạnh.

Tình huống giả định trên núi: làm gì cho đúng

Đọc qua những tình huống dưới đây trước chuyến đi, nhất là khi đoàn có trẻ nhỏ.

Tình huốngLàm ngaySau đó
Khỉ giật túi đồ ăn của trẻĐể túi lại, kéo trẻ ra xa, không giằng coKiểm tra vết cào, cắn; nếu có, rửa kỹ và đi khám
Rắn nằm giữa lối mònDừng, lùi vài bước, chờNếu rắn không đi, chờ thêm hoặc đi vòng rộng theo hướng dẫn
Cả đoàn đi ngang tổ ong treo thấpĐi chậm, lặng lẽ, từng người mộtNếu bị tấn công, rời đi thẳng, che đầu
Gặp chim non rơi khỏi tổKhông nhặt mang đi, quan sát từ xaChim mẹ thường ở gần; để nguyên trừ khi nằm giữa lối
Thấy bẫy thú trong rừngKhông chạm, không tháo, đưa đoàn tránh xaGhi vị trí, báo kiểm lâm hoặc trạm kiểm soát

Nếu bị khỉ, chó hay động vật nào cào, cắn chảy máu, rửa vết thương bằng nhiều nước sạch và xà phòng ngay, rồi đi khám càng sớm càng tốt để được tư vấn phòng bệnh dại. Đừng chủ quan vì vết thương nhỏ.

Sai lầm hay gặp khi gặp động vật trên núi

Phần lớn sai lầm xuất phát từ sự tò mò hoặc muốn có ảnh đẹp. Nhận ra chúng giúp bạn dừng lại kịp.

  • Đưa đồ ăn cho khỉ, chim, sóc để chụp ảnh cận cảnh.
  • Đuổi theo con vật khi nó đã quay đi, hoặc dồn nó vào góc không có lối thoát.
  • Thò tay vào hốc đá, gốc cây mục, đống lá dày khi nghỉ hay khi đi vệ sinh.
  • Mở loa, la hét để động vật chạy cho có cảnh.
  • Chạy hoảng loạn khi gặp rắn trên lối dốc, dễ ngã còn nguy hiểm hơn.
  • Mua thịt thú rừng, mật ong rừng không rõ nguồn gốc hay sản phẩm từ động vật hoang dã ở chân núi.
  • Bỏ qua vết cào nhỏ của động vật mà không rửa, không đi khám.

Mua bán thịt thú rừng và sản phẩm từ động vật hoang dã không rõ nguồn gốc vừa có thể vi phạm pháp luật, vừa tiếp tay cho săn bắt. Người leo núi có trách nhiệm từ chối những món này dù được mời.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho khỉ ăn khi gặp trên đường leo núi không?

Không nên. Thức ăn của người không hợp với khỉ, và quan trọng hơn, khỉ được cho ăn sẽ quen tìm đến người, giật đồ, cắn khi không được cho. Cất đồ ăn kín, không cầm túi nilon trên tay khi đi qua khu có khỉ, giữ khoảng cách và đi tiếp.

Gặp rắn trên lối mòn thì phải làm gì?

Dừng lại, lùi chậm vài bước, giữ khoảng cách và chờ rắn bò đi. Không dùng gậy chọc, không cố bắt hay chụp ảnh sát. Nếu rắn không đi, hỏi người dẫn đường để đi vòng rộng. Khi qua bụi rậm, gõ gậy nhẹ phía trước để rắn biết có người.

Bị rắn cắn trên núi thì sơ cứu thế nào?

Giữ bình tĩnh, cho người bị cắn nằm hoặc ngồi yên, giữ chỗ bị cắn bất động và thấp ngang tim, tháo nhẫn, đồng hồ. Không rạch, không hút, không chườm đá. Gọi hỗ trợ và đưa người bị cắn tới cơ sở y tế sớm nhất, hạn chế để họ tự đi bộ.

Bị ong đốt khi leo núi thì khi nào là nguy hiểm?

Bị đốt nhiều nốt, hoặc có khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn khắp người, chóng mặt, buồn nôn sau khi bị đốt là dấu hiệu nguy hiểm. Khi đó cần gọi hỗ trợ ngay và đưa xuống nhanh nhất. Người từng có phản ứng mạnh với ong nên báo trước cho người dẫn đường.

Làm sao để vắt không bám khi đi rừng mùa mưa?

Mặc tất cao, nhét ống quần vào tất, dùng xà cạp, chọn quần dài vải dày. Kiểm tra chân mỗi lần dừng nghỉ, nhất là sau khi đi qua thảm lá ẩm. Khi bị bám, gỡ bằng móng tay ở phần miệng hút thay vì giật, rửa sạch và ấn giữ cho cầm máu.

Thấy bẫy thú trong rừng thì có nên tháo không?

Không nên tự tháo vì bẫy có thể gây thương tích cho bạn. Đưa đoàn tránh xa, ghi lại vị trí, chụp ảnh nếu an toàn, rồi báo kiểm lâm hoặc trạm kiểm soát của vườn quốc gia, khu bảo tồn khi xuống núi để họ xử lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138