TotCung.comTột Cùng
Leo núi có trách nhiệm

Đi tắt, mở lối mới khi leo núi: vì sao gây xói mòn và cách đi đúng tuyến cho phép

Đi tắt qua khúc cua, mở lối mới, vào khu đang khoanh hay vùng biên giới gây xói mòn, lạc đường và vi phạm quy định. Cách nhận tuyến cho phép và giữ đoàn đi đúng.

A muddy switchback trail winding up a steep grassy hillside with a line of Vietnamese trekkers following the path, seen from far below, overcast light, soft greens

Đi đúng tuyến cho phép nghĩa là giữ bước chân trên lối mòn đã có, không cắt ngang khúc cua, không tự mở lối mới, không vào khu đang khoanh cho rừng hồi phục, khu quân sự hay vùng biên giới khi chưa được phép. Đi tắt tiết kiệm vài phút nhưng để lại rãnh xói mòn nhiều năm, và là nguyên nhân hay gặp của các vụ lạc đường.

Người leo núi hay rời lối vì ba lý do: muốn nhanh hơn, muốn tránh bùn, và muốn khám phá đoạn đường chưa ai đi. Bài này giải thích lối mòn được làm ra để làm gì, điều gì xảy ra khi bạn rời nó, cách nhận biết tuyến được phép trên thực địa và vì sao vùng biên giới, khu quân sự cần tuyệt đối tuân thủ.

Lối mòn được làm ra để làm gì

Một lối mòn tốt không phải tự nhiên mà có. Ở những đoạn dốc, người mở tuyến cho đường chạy chéo sườn núi, gấp khúc thành hình zic zac để độ dốc mỗi đoạn vừa sức chân và vừa để nước mưa không lao thẳng xuống. Ở chỗ trũng, người ta kê đá, đặt bậc gỗ, đào rãnh thoát nước ngang lối. Mỗi chi tiết đều nhằm giữ lối mòn ổn định qua nhiều mùa mưa.

Lối mòn cũng là cách gom tác động của hàng nghìn bước chân vào một dải hẹp. Đất trong lối bị nén chặt, cây không mọc nữa, đó là cái giá đã chấp nhận. Đổi lại, phần sườn núi hai bên được để yên cho cây cỏ, động vật và đất rừng.

Ngoài ra, lối mòn chính là con đường mà người dẫn đường, đội cứu hộ và kiểm lâm biết. Khi có sự cố, người ta tìm bạn dọc theo lối mòn trước tiên. Một người đi lạc khỏi lối mòn chính là một người khó tìm hơn rất nhiều.

Đi tắt và mở lối mới gây hại thế nào

Tác động của việc rời lối mòn không thấy ngay sau một chuyến, nhưng rất rõ sau một hai mùa mưa.

Hành độngĐiều xảy ra trên sườn núiHệ quả cho người đi sau
Cắt thẳng xuống giữa hai khúc cuaTạo rãnh dốc, nước mưa dồn vào xẻ thành mươngLối chính bị phá, đoạn dốc trơn và sụt lở
Né vũng bùn bằng cách bước lên mép cỏLối mòn mở rộng sang hai bên, rễ cây lộ raLối càng ngày càng rộng, bùn lan rộng hơn
Tạo lối song song để vượt người đi chậmThảm thực vật bị giẫm thành nhiều vệtKhó nhận lối chính, dễ đi nhầm nhánh
Tự mở đường khám pháCây bụi bị chặt, đất trống bị xóiNgười sau tưởng là lối chính, đi lạc
Dựng lều ngoài bãi có sẵnVạt cỏ núi cao bị nén chết, lâu hồi phụcBãi cắm trại lan rộng, mất cảnh quan

Trên đất dốc của vùng núi phía Bắc, mưa rào mùa hè có thể biến một vệt đi tắt thành rãnh sâu tới đầu gối chỉ sau vài mùa. Khi đó, người quản lý phải bỏ công kè đá, rào chắn, có khi phải đóng cả đoạn tuyến để sửa.

Nhận biết tuyến được phép trên thực địa

Không phải lúc nào ranh giới giữa lối chính và lối tắt cũng rõ. Những dấu hiệu sau giúp bạn giữ đúng tuyến.

  • Lối chính thường được nén chặt, rộng đều, có bậc đá, bậc gỗ hay rãnh thoát nước do con người làm.
  • Dấu chỉ đường như vạch sơn trên đá, dải vải buộc trên cành, ụ đá xếp có chủ đích, cọc mốc của ban quản lý.
  • Rào chắn bằng cành cây, dây, đá xếp ngang lối thường là dấu hiệu đoạn đó đang được đóng để phục hồi, không phải vật cản tình cờ.
  • Lối tắt thường hẹp, dốc, lở đất, đất mới bị xới, không có dấu chỉ đường.
  • Khu được khoanh nuôi thường có cây non trồng thẳng hàng, cọc đánh dấu hoặc thông báo ở cổng tuyến.
  • Khi phân vân giữa hai nhánh, dừng lại, đợi người dẫn đường hoặc người phía sau, không chọn bừa.

Nếu đoàn tự đi không có người dẫn, chụp ảnh các điểm rẽ quan trọng khi đi lên để lúc xuống đối chiếu. Đường xuống trông khác hẳn đường lên, và đó là lúc người ta hay rẽ nhầm vào lối tắt.

Vùng biên giới, khu quân sự và khu vực hạn chế

Nhiều đỉnh núi đẹp ở miền núi phía Bắc và dọc Trường Sơn nằm gần đường biên giới. Khu vực biên giới có quy định riêng về việc người ngoài địa phương ra vào, lưu trú, thường yêu cầu mang giấy tờ tuỳ thân và khai báo, đăng ký với đồn biên phòng hoặc chính quyền xã sở tại. Có những vành đai sát biên giới mà khách không được phép vào nếu không có giấy phép đặc biệt.

Người leo núi tuyệt đối không tự ý đi vào những khu vực này dù vì muốn tìm đường mới, muốn lên một đỉnh lạ hay muốn chụp ảnh cột mốc. Ngoài việc vi phạm pháp luật, những khu vực hẻo lánh gần biên giới thường mất sóng điện thoại, địa hình phức tạp, và đội cứu hộ rất khó tiếp cận khi có sự cố.

Khu quân sự, khu vực có biển cấm, trạm ra đa, công trình quốc phòng trên đỉnh núi cũng tương tự: không vào, không chụp ảnh khi có biển cấm, không bay thiết bị bay không người lái. Khi không chắc chắn, hỏi người dẫn đường địa phương hoặc chính quyền xã trước chuyến đi. Câu trả lời "chắc không sao đâu" không đủ để đặt cả đoàn vào rủi ro pháp lý và an toàn.

Giữ cả đoàn đi đúng tuyến: phân vai và nhịp đi

Đoàn đông người thường là nơi phát sinh lối tắt, vì người đi nhanh muốn vượt và người đi chậm bị đẩy ra mép lối. Phân vai từ đầu giúp tránh chuyện này.

  1. Chỉ định người dẫn đầu đi đúng tuyến và người đi cuối, không ai được vượt lên trước người dẫn đầu.
  2. Giữ nhịp theo người chậm nhất; người nhanh đi sau người chậm thay vì vượt bằng lối song song.
  3. Ở mỗi ngã rẽ, người dẫn đầu dừng lại chờ cho tới khi người tiếp theo nhìn thấy mình.
  4. Gặp đoàn đi ngược chiều, đứng sang bên trên lối ở chỗ đất đá cứng, không đứng lên thảm cỏ.
  5. Khi lối ngập bùn, cả đoàn đi thẳng qua giữa lối thay vì từng người tìm đường vòng.
  6. Thống nhất trước giờ quay đầu; khi tới giờ, quay về theo đúng lối đã lên.

Người dẫn đường có kinh nghiệm thường dặn một câu: đi chậm mà đúng đường bao giờ cũng tới nơi sớm hơn đi nhanh mà lạc. Đặc biệt khi sương mù xuống, bám chặt lối mòn là nguyên tắc sống còn.

Tình huống giả định: đoàn lỡ đi vào lối tắt và mất dấu đường

Đoàn bốn người tự đi trên một tuyến đồi núi quen thuộc. Trên đường xuống, một người thấy lối nhỏ cắt thẳng xuống thung lũng, đoán là đường tắt về bản. Cả đoàn theo. Sau nửa giờ, lối nhỏ dần mất hẳn trong bụi rậm, sương mù kéo tới, không còn thấy dấu sơn hay dải vải nào.

Cách xử lý đúng là dừng lại ngay khi nhận ra không còn dấu đường, không đi tiếp xuống thấp với hy vọng gặp đường. Cả đoàn tập trung một chỗ, kiểm tra thời gian còn lại trước khi tối, lượng nước và đồ ấm. Nhìn lại đường vừa đi, nếu còn nhận ra dấu chân, cành gãy, quay ngược lên theo đúng lối đã xuống cho tới điểm rẽ cuối cùng còn nhận ra.

Nếu không chắc đường quay lại, trời sắp tối hoặc có người mệt, hãy ở yên một chỗ an toàn, tránh sống núi trống và lòng suối, mặc thêm áo ấm, và tìm cách liên lạc với người dẫn đường, chủ lán hoặc gọi số khẩn cấp khi có sóng. Báo vị trí ước chừng, số người, tình trạng sức khoẻ. Ở yên một chỗ giúp đội tìm kiếm tìm thấy đoàn nhanh hơn nhiều so với việc tiếp tục đi lang thang.

Mùa mưa: lúc lối mòn dễ bị phá nhất

Lối mòn chịu tổn thương nhiều nhất vào mùa mưa, khi đất ngấm nước mềm ra và mỗi bước chân lún sâu hơn. Đây cũng là lúc người leo núi có nhiều lý do nhất để rời lối: né bùn, né nước đọng, tìm chỗ bám chân chắc hơn. Một mùa mưa đông người có thể làm hỏng một đoạn tuyến nhiều hơn cả mùa khô cộng lại.

Cách giảm tác động trong mùa mưa trước hết nằm ở trang bị: giày có đế gai sâu, xà cạp chống bùn, gậy leo núi hai cây giúp bạn tự tin đi thẳng qua đoạn lầy giữa lối. Khi đã chấp nhận giày bẩn, bạn sẽ không còn cố bước lên mép cỏ.

Thứ hai là chọn thời điểm. Ngay sau những trận mưa lớn kéo dài, nhiều ban quản lý tạm đóng tuyến hoặc khuyên khách hoãn, vừa vì an toàn trước sạt lở, lũ suối, vừa để lối mòn ráo lại. Nếu lịch của bạn linh hoạt, lùi chuyến vài ngày là có lợi cho cả bạn lẫn tuyến.

Thứ ba là cách bước. Ở đoạn dốc trơn, đặt chân lên đá chắc, rễ cây lớn nằm sẵn trong lối, bước ngắn, hạ trọng tâm. Tránh bám vào cây non hai bên lối để kéo người lên; mỗi lần như vậy là một lần làm bật rễ, và vài mùa sau sườn dốc trơ đất.

Sai lầm hay gặp và nguyên tắc an toàn

Tin vào ứng dụng bản đồ hơn dấu đường thực địa. Vệt GPS do người khác ghi lại có thể là lối tắt, lối cũ đã đóng hay đường đi lạc. Luôn đối chiếu với dấu đường thực tế và hỏi người dẫn đường địa phương.

Nghĩ rằng đi xuống luôn dễ tìm đường. Đi xuống theo thung lũng thường dẫn tới khe suối, vách đá hoặc bụi rậm không lối ra. Khi lạc, quay lại điểm cuối cùng còn chắc chắn thay vì cứ đi xuống.

Bỏ qua rào chắn vì thấy người khác đã đi. Rào chắn tạm thường là đoạn đang sửa, đang sạt lở hoặc đang phục hồi. Lối mòn mới qua rào là dấu hiệu nhiều người đã vi phạm, không phải dấu hiệu an toàn.

Tách đoàn để đi đường riêng. Một người tách khỏi đoàn trên đường lạ là tình huống tìm kiếm cứu nạn hay gặp nhất. Cả đoàn đi chung một lối, chờ nhau ở các ngã rẽ.

Khi nào được phép rời lối mòn. Chỉ khi an toàn đòi hỏi: tránh đá lăn, tránh lũ quét dâng nhanh, rời sống núi khi có dông sét, hoặc theo chỉ dẫn của người dẫn đường, đội cứu hộ.

Câu hỏi thường gặp

Đi tắt qua khúc cua trên đường núi có sao không?

Có. Mỗi lần cắt thẳng xuống giữa hai khúc cua là tạo thêm một vệt dốc cho nước mưa dồn vào. Sau vài mùa mưa, vệt đó thành rãnh xói, lối chính bị phá và đoạn dốc trơn hơn. Đi theo khúc cua tốn thêm vài phút nhưng giữ được tuyến cho người đi sau.

Leo núi gần biên giới cần lưu ý gì?

Khu vực biên giới có quy định riêng về ra vào và lưu trú, thường cần mang giấy tờ tuỳ thân và khai báo với đồn biên phòng hoặc chính quyền xã sở tại. Có những vành đai không được vào nếu không có giấy phép. Hỏi người dẫn đường và chính quyền địa phương trước, không tự ý tìm đường mới.

Ứng dụng bản đồ chỉ có đường tắt thì có nên đi không?

Không nên tin hoàn toàn. Vệt đường trên ứng dụng do người dùng ghi lại có thể là lối cũ đã đóng, lối tắt gây xói mòn hoặc đường của người đi lạc. Đối chiếu với dấu đường thực địa, hỏi người dẫn đường địa phương và ưu tiên tuyến chính thức.

Thấy rào chắn ngang lối mòn thì nên làm gì?

Rào chắn bằng cành cây, dây hay đá xếp thường báo đoạn đó đang được phục hồi, đang sạt lở hoặc đã đóng. Hãy tìm lối chính có dấu đường, hỏi người dẫn đường nếu không chắc. Không bước qua rào chỉ vì thấy dấu chân người khác.

Lạc khỏi lối mòn thì nên tiếp tục đi hay ở yên?

Dừng lại ngay khi mất dấu đường. Nếu còn nhận ra đường vừa đi và trời còn sáng, quay ngược lên tới điểm rẽ cuối cùng còn chắc chắn. Nếu không chắc, trời sắp tối hoặc có người mệt, ở yên chỗ an toàn, giữ ấm và tìm cách liên lạc, báo vị trí để được hỗ trợ.

Có được tự mở cung đường leo núi mới không?

Người leo núi không nên tự mở tuyến mới, nhất là trong rừng đặc dụng, gần biên giới hay khu vực chưa rõ quy định. Việc mở tuyến cần sự đồng ý của chính quyền, ban quản lý rừng và cộng đồng địa phương, cùng khảo sát kỹ về an toàn và tác động môi trường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138