Miền Trung có những khối núi nằm sát biển như Bạch Mã ở Huế, Hải Vân trên ranh giới Huế và Đà Nẵng, bán đảo Sơn Trà và Bà Nà ở Đà Nẵng, cùng nhiều dãy núi khô ven vịnh ở Khánh Hoà. Độ cao không lớn, phần lớn dưới 1.500 m, nhưng vì leo từ gần mực nước biển nên độ chênh thực tế không hề nhỏ, cộng thêm nắng gắt, gió biển và mùa mưa bão rất rõ rệt.
Bài này giúp bạn hiểu vì sao núi lại mọc sát biển ở miền Trung, những khối núi quen thuộc khác nhau thế nào, cách tính sức cho một chuyến leo từ chân biển, mùa nên đi và những rủi ro riêng của núi ven biển.
Vì sao núi miền Trung lại sát biển
Dải đất miền Trung hẹp ngang, phía tây là dãy Trường Sơn, phía đông là biển. Ở nhiều đoạn, các nhánh núi của Trường Sơn chạy ngang ra tận bờ, cắt dải đồng bằng ven biển thành từng ô nhỏ. Chỗ nhánh núi chạm biển tạo thành những con đèo nổi tiếng và những mũi đất, bán đảo nhô ra.
Hải Vân là ví dụ rõ nhất: một nhánh núi đâm thẳng ra biển, làm ranh giới tự nhiên giữa Huế và Đà Nẵng, đồng thời chia khí hậu hai bên. Phía bắc đèo chịu gió mùa đông bắc lạnh và mưa dầm hơn, phía nam ấm và khô hơn trong cùng thời điểm. Bạch Mã là một nhánh khác, nhô cao giữa đồng bằng và biển, mưa rất nhiều vì chặn gió ẩm từ biển thổi vào.
Càng xuống phía nam, núi ven biển càng khô. Ở vùng ven biển Khánh Hoà phía nam, có những dãy núi đá granit gần như không có rừng rậm, cây bụi chịu hạn, nắng quanh năm, một cảnh quan khác hẳn rừng ẩm Bạch Mã chỉ cách vài trăm ki lô mét.
Những khối núi ven biển quen thuộc
Bảng dưới ở mức giới thiệu. Độ cao ghi theo mức; tuyến cụ thể và quy định đi lại do ban quản lý từng nơi đặt ra.
| Khối núi | Địa phương | Độ cao (mức) | Đặc điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Bạch Mã | Huế | Hơn 1.400 m | Vườn quốc gia, rừng ẩm, nhiều thác, có đường lên gần đỉnh | Mưa rất nhiều, sương mù, vắt mùa mưa |
| Hải Vân | Ranh giới Huế – Đà Nẵng | Đỉnh đèo vài trăm mét, núi cao hơn | Sống núi nhìn ra biển, rừng xen đồi cỏ | Gió mạnh, sương bất chợt, nhiều đoạn sát đường xe |
| Sơn Trà | Đà Nẵng | Dưới 700 m | Bán đảo rừng sát biển, có loài voọc quý | Một số khu vực do quân đội quản lý; đi đúng tuyến |
| Bà Nà | Đà Nẵng | Gần 1.500 m | Rừng nhiệt đới, đỉnh có khu du lịch và cáp treo | Đường rừng lên đỉnh dốc, ẩm; chỉ đi tuyến được phép |
| Các dãy núi khô ven biển | Khánh Hoà | Vài trăm tới hơn một nghìn mét | Đá granit, cây bụi chịu hạn, nắng gắt | Thiếu nước và bóng râm nghiêm trọng |
Nhiều nơi trong danh sách có đường ô tô hoặc cáp treo lên tới gần đỉnh. Điều này tiện cho người muốn ngắm cảnh, nhưng cũng khiến người đi bộ đánh giá thấp quãng đường rừng phía dưới. Đi bộ từ chân núi là một chuyến hoàn toàn khác so với lên bằng xe.
Leo từ sát mực nước biển: tính độ chênh cho đúng
Người leo núi quen nghĩ theo con số độ cao đỉnh. Ở núi ven biển, con số cần quan tâm là độ chênh, tức là đỉnh núi cao hơn điểm xuất phát bao nhiêu. Một ngọn núi gần 1.500 m mà chân núi gần mực nước biển cho độ chênh gần 1.500 m. Trong khi đó, đường bộ phổ biến lên Fansipan xuất phát ở độ cao gần 2.000 m, nên độ chênh lên đỉnh chỉ khoảng hơn một nghìn mét.
Ví dụ tính đơn giản: nếu bạn lên được khoảng 300 m độ cao mỗi giờ trên dốc rừng, độ chênh 1.400 m cần gần năm giờ đi thuần chỉ cho chiều lên, chưa tính nghỉ và các đoạn đi ngang. Chiều xuống tuy nhanh hơn nhưng nặng cho gối. Một chuyến lên Bạch Mã hay Bà Nà bằng đường rừng từ chân núi vì thế có thể dài và mệt không kém một chuyến núi cao ở Tây Bắc.
Khác biệt có lợi là bạn không phải lo về không khí loãng; cơ thể chỉ phải đối phó với dốc, nóng và ẩm. Khác biệt bất lợi là nhiệt độ chân núi cao, mồ hôi ra nhiều, cơ thể nóng lên nhanh hơn trên núi lạnh.
Nắng, gió và hơi muối: rủi ro riêng của núi ven biển
Nắng hắt từ biển và từ đá. Trên sống núi trọc nhìn ra biển, ánh nắng chiếu trực tiếp lại thêm phản xạ từ mặt nước và đá sáng. Mũ rộng vành, kính râm, áo dài tay mỏng sáng màu bảo vệ tốt hơn bôi kem rồi mặc áo ba lỗ.
Gió biển làm bạn không thấy nóng. Gió mát khiến mồ hôi bốc hơi nhanh, bạn tưởng mình không đổ mồ hôi nhiều, trong khi cơ thể vẫn mất nước. Uống theo giờ, đừng chờ khát.
Gió giật ở mũi đất và sống núi. Những đoạn đường men mép đá nhìn xuống biển thường có gió giật mạnh. Không đứng sát mép chụp ảnh, nhất là khi đeo balo cao làm tăng sức cản gió.
Sương và mây kéo từ biển vào. Buổi chiều, hơi ẩm từ biển có thể bốc lên phủ kín đỉnh trong thời gian ngắn, tầm nhìn còn vài chục mét. Biết điểm quay đầu trước khi sương tới.
Đá ven biển trơn vì rêu và hơi muối. Những mỏm đá gần nước, đá trong khe ẩm rất trơn. Bước lên chỗ đá khô, sần, tránh mặt đá nhẵn bóng hoặc có màu xanh rêu.
Lịch mùa cho núi ven biển miền Trung
Miền Trung có mùa mưa lệch so với miền Bắc và miền Nam. Bảng dưới là xu hướng chung, mỗi năm xê dịch.
| Khoảng thời gian | Thời tiết điển hình | Có nên leo |
|---|---|---|
| Tháng một đến tháng ba | Mát, có mưa phùn ở phía bắc đèo Hải Vân, phía nam khô hơn | Hợp, chuẩn bị áo mưa nhẹ |
| Tháng tư đến tháng sáu | Khô, nắng tăng dần, ngày dài | Rất hợp nếu đi sớm |
| Tháng bảy, tháng tám | Nóng gắt, có ngày gió tây khô nóng, dông chiều | Được, nhưng xuất phát từ sáng sớm, tránh giữa trưa |
| Tháng chín đến tháng mười hai | Mùa mưa bão, mưa lớn kéo dài, lũ, sạt lở | Hạn chế; nhiều tuyến trong vườn quốc gia tạm đóng |
Nếu buộc phải đi vào mùa mưa, chọn tuyến ngắn, có đường rõ, không qua suối lớn, và luôn kiểm tra cảnh báo áp thấp, bão trước ngày đi. Một cơn bão ngoài biển dù còn xa cũng có thể đem mưa lớn vào núi ven biển trước cả khi gió tới.
Tình huống giả định: dông chiều trên sống núi nhìn ra biển
Một nhóm leo một sống núi ven biển vào tháng bảy. Sáng trời xanh, gió nhẹ. Gần trưa, nhóm lên tới đoạn sống trọc thì thấy mây tích dày đặc dựng đứng phía đất liền, chân mây tối. Một người nói biển vẫn quang, chắc không sao.
Trong thời tiết nóng ẩm mùa hè, mây dông thường hình thành phía đất liền sau giữa trưa rồi trôi ra. Sống núi trọc là chỗ hứng sét. Quyết định hợp lý là rời sống núi ngay, xuống phía có cây thấp, tránh dừng dưới cây đứng một mình, cả nhóm giãn ra vài mét. Nếu nghe sấm, coi như dông đã ở gần.
Lần sau, nhóm lên kế hoạch để có mặt ở đỉnh trước khoảng mười giờ sáng và rời khỏi đoạn trống trước giữa trưa trong mùa hè. Cách tính giờ này áp dụng cho hầu hết núi ven biển miền Trung vào những tháng nóng.
Một chi tiết nữa: khi đã rời sống núi, đừng vội quay lại ngay khi mưa vừa tạnh. Dông mùa hè thường đi thành nhiều đợt nối nhau. Chờ thêm một lúc sau tiếng sấm cuối cùng, nhìn hướng mây, rồi mới quyết định đi tiếp hay xuống hẳn.
Chuẩn bị cho một chuyến núi ven biển trong ngày
Phần lớn chuyến leo núi ven biển là đi trong ngày, xuất phát từ thành phố. Trình tự chuẩn bị gọn dưới đây giúp tránh những thiếu sót hay gặp nhất.
- Tối hôm trước: xem dự báo theo giờ cho khu vực núi, chú ý dông chiều, gió mạnh và chỉ số nắng; sạc đầy điện thoại và đèn đội đầu.
- Chuẩn bị nước: với chuyến khoảng năm sáu giờ vào ngày nắng, mỗi người thường cần ba lít trở lên; đông lạnh sẵn một chai để uống mát dần.
- Mặc áo dài tay sáng màu, quần nhanh khô, mũ rộng vành, kính râm; mang thêm một áo khoác mỏng chắn gió cho vùng đỉnh.
- Xuất phát lúc trời còn tối hoặc vừa sáng, đặt giờ quay đầu muộn nhất trước khoảng mười một giờ trưa vào mùa hè.
- Báo tuyến đi và giờ về cho người ở nhà; nếu đi trong vườn quốc gia, đăng ký ở trạm kiểm lâm.
- Khi xuống tới chân núi, uống nước có chút muối, nghỉ trong bóng mát trước khi lái xe về.
Người đi lần đầu thường thiếu nước và thừa đồ ăn. Hãy đảo ngược: nước nặng nhưng là thứ quyết định, đồ ăn chỉ cần vài món nhẹ, dễ ăn khi nóng.
An toàn và tôn trọng khi leo núi ven biển
Núi ven biển gần thành phố nên dễ khiến người ta chủ quan. Những nguyên tắc dưới đây giữ cho chuyến đi gọn gàng và an toàn:
- Đi đúng tuyến được phép, không vào khu vực quân sự hoặc khu có biển hạn chế, kể cả để tìm góc ảnh đẹp.
- Không cho voọc, khỉ ăn, không đến gần để chụp ảnh; động vật quen người có thể giật đồ và cắn.
- Mang nước đủ cho cả chuyến, đặc biệt ở núi khô phía nam, nơi gần như không có nguồn nước tự nhiên.
- Không đốt lửa, không vứt đầu lọc thuốc trong mùa khô; đồi cỏ ven biển cháy rất nhanh khi có gió.
- Không xuống mỏm đá sát nước khi sóng lớn; sóng lừng có thể đánh lên cao bất ngờ.
- Khi có người choáng, đau đầu, da nóng đỏ, ngừng đổ mồ hôi hoặc lơ mơ: đưa vào bóng râm, làm mát, cho uống từng ngụm nếu còn tỉnh, gọi hỗ trợ và đưa xuống.
Báo cho người ở nhà tuyến đi và giờ về. Ở nhiều khối núi ven biển, sóng điện thoại tốt hơn núi sâu, nhưng vẫn có những khe, sườn khuất hoàn toàn mất sóng.
Câu hỏi thường gặp
Leo núi Bạch Mã có khó không?
Nếu đi theo các tuyến ngắn trong vườn quốc gia thì vừa sức người khoẻ mạnh. Đi bộ từ chân núi lên vùng đỉnh thì dài và dốc, độ chênh lớn, rừng ẩm, nên cần tập luyện và đi cùng người được phép.
Mùa nào leo núi ven biển miền Trung đẹp nhất?
Khoảng từ tháng hai tới tháng sáu thường dễ chịu nhất, trời khô và chưa quá nóng. Tháng bảy, tháng tám vẫn đi được nếu xuất phát sớm. Từ tháng chín tới tháng mười hai là mùa mưa bão, nên hạn chế.
Vì sao núi thấp ven biển mà leo vẫn mệt?
Vì bạn leo từ gần mực nước biển nên độ chênh gần bằng cả độ cao ngọn núi. Thêm vào đó trời nóng, ẩm, nắng hắt từ biển khiến cơ thể mất nước và nóng lên nhanh hơn trên núi lạnh.
Có được tự đi bộ khắp bán đảo Sơn Trà không?
Không nên tự ý đi khắp nơi. Bán đảo có những khu vực do quân đội quản lý và khu bảo tồn. Chỉ đi các tuyến được phép, không đi vào lối có biển hạn chế và không làm phiền đàn voọc.
Núi ven biển miền Trung có bị say độ cao không?
Hầu như không, vì phần lớn các khối núi này dưới 1.500 m. Rủi ro chính là sốc nhiệt, mất nước, trượt ngã và dông sét trên sống núi trọc, chứ không phải không khí loãng.
Gặp sương mù dày khi đang trên sống núi ven biển thì làm gì?
Dừng lại, cả nhóm đứng sát nhau, xác định lại lối mòn vừa đi. Nếu không chắc hướng, quay lại theo đường cũ tới điểm còn rõ dấu thay vì cố tìm đường mới trong sương.