Muốn chuẩn bị cho một chuyến núi cao, cách thực tế nhất là leo đi leo lại những ngọn núi thấp gần nhà. Quanh Hà Nội có Ba Vì, Tam Đảo, Hàm Lợn; quanh TP.HCM có núi Bà Đen, núi Chứa Chan và những ngọn đồi núi ven biển. Mỗi ngọn phù hợp với một bài tập khác nhau, và núi thấp vẫn có rủi ro riêng không được coi nhẹ.
Bài này giới thiệu các ngọn núi thấp quen thuộc ở hai đầu đất nước theo mức hiểu biết chung, cách biến mỗi chuyến cuối tuần thành một buổi tập có mục tiêu, và những sai lầm khiến núi thấp gây tai nạn không kém núi cao.
Vì sao nên có núi thấp làm bước đệm
Không phòng tập nào tái hiện được trọn vẹn đường núi: mặt đất không bằng phẳng, đá lỏng, rễ cây trơn, dốc lên rồi dốc xuống liên tục, mang balo nhiều giờ. Leo cầu thang và chạy bộ giúp tim phổi khoẻ lên, nhưng chỉ những buổi đi trên núi thật mới tập cho cổ chân, cho gối khi xuống dốc và cho đầu óc biết phân phối sức.
Núi thấp gần nhà có hai cái lợi lớn. Thứ nhất, đi trong ngày được, nên có thể lặp lại nhiều lần trong vài tháng trước chuyến lớn. Thứ hai, rủi ro thấp hơn nhiều nếu có chuyện, vì gần đường xe và có sóng điện thoại. Đây là nơi lý tưởng để thử giày mới, thử balo, thử cách mặc nhiều lớp, thử ăn uống trên đường trước khi mang tất cả lên một đỉnh xa.
Ngoài ra, núi thấp còn là nơi để nhóm thử đi cùng nhau. Biết ai đi nhanh, ai đi chậm, ai hay quên nước, ai sợ độ cao trước khi lên một chuyến nhiều ngày là thông tin quý hơn mọi lời hứa trong nhóm chat.
Một ví dụ về giá trị của núi thấp: nếu bạn lên Ba Vì đi bộ từ thấp mất bốn tiếng cả lên và xuống, hôm sau đùi đau tới mức xuống cầu thang phải vịn tay, thì chuyến hai ngày lên một đỉnh trên ba nghìn mét với độ chênh gấp đôi sẽ rất vất vả. Biết điều đó sớm ba tháng là đủ thời gian để tập; biết điều đó ở giữa sườn núi Tây Bắc thì đã muộn.
Các ngọn núi thấp quen thuộc quanh Hà Nội
Độ cao ghi theo mức. Một số khu vực nằm trong vườn quốc gia, cần đi đúng tuyến và theo quy định của ban quản lý.
| Ngọn núi | Vị trí chung | Độ cao (mức) | Phù hợp để tập gì |
|---|---|---|---|
| Ba Vì | Phía tây Hà Nội, trong vườn quốc gia | Gần 1.300 m | Bậc đá dài, dốc rừng; tập sức bền leo bậc và xuống dốc |
| Tam Đảo | Dãy núi giữa Phú Thọ, Thái Nguyên và Tuyên Quang | Hơn 1.000 m ở nhiều đỉnh | Rừng ẩm, sương, đường trơn; tập đi rừng và mặc đồ theo thời tiết |
| Hàm Lợn | Phía bắc Hà Nội | Dưới 500 m | Đồi rừng, nhiều lối nhánh; tập đọc đường, tập đi đêm có đèn đội đầu |
| Các núi đá vùng Ninh Bình | Tỉnh Ninh Bình | Vài trăm mét | Bậc đá dốc, đá vôi; tập bước trên đá và dùng tay |
Ba Vì và Tam Đảo có đường ô tô lên một phần, nên nhiều người đi xe tới cao rồi mới đi bộ. Nếu mục đích là tập, hãy đi bộ từ thấp hơn, vì đoạn đường dưới thấp mới cho bạn đủ độ chênh và chiều xuống dài. Hàm Lợn thấp nhưng nhiều lối nhánh do người đi tự tạo, rất dễ đi lạc khi trời tối hoặc sương.
Mùa đông, Ba Vì và Tam Đảo có những ngày mây mù, mưa phùn, lạnh ẩm; đây lại là dịp tốt để tập mặc nhiều lớp và giữ đồ khô, gần giống điều kiện trên núi Tây Bắc. Mùa hè, hai nơi này mát hơn Hà Nội nhưng dông chiều hay xảy ra, nên đi sớm và xuống trước giữa chiều.
Các ngọn núi thấp quen thuộc quanh TP.HCM
Miền Nam ít núi, nhưng vẫn có một số ngọn đủ để tập trong ngày. Lưu ý nắng nóng gần như quanh năm.
| Ngọn núi | Vị trí chung | Độ cao (mức) | Phù hợp để tập gì |
|---|---|---|---|
| Núi Bà Đen | Tỉnh Tây Ninh | Gần 1.000 m, cao nhất Nam Bộ | Đường bậc và đường đá; tập leo dốc dài trong nóng |
| Núi Chứa Chan | Tỉnh Đồng Nai | Hơn 800 m | Đường rừng dốc, đá; tập chặng lên xuống trong ngày |
| Các núi ven biển phía đông | Khu vực ven biển TP.HCM | Vài trăm mét | Đường ngắn có gió biển; tập đi sáng sớm, tập mang nước |
Núi Bà Đen có cáp treo và rất đông khách vào dịp lễ; nếu đi bộ để tập, chọn ngày thường và xuất phát sớm. Ở các núi miền Nam, thứ thiếu nhiều nhất thường là nước và bóng râm, không phải sức.
Vì phần lớn núi quanh TP.HCM thấp, độ chênh mỗi lần leo không lớn. Muốn có buổi tập đủ nặng, hãy lên xuống hai lượt hoặc mang balo nặng hơn mức sẽ mang trong chuyến thật một chút.
Mang gì cho một buổi tập ở núi thấp
Buổi tập ở núi thấp cũng là buổi thử đồ. Mang đúng những thứ sẽ dùng trong chuyến lớn, trừ những đồ chỉ cần cho đêm lạnh.
- Đôi giày sẽ đi trong chuyến lớn, để làm quen chân và phát hiện chỗ cọ sớm.
- Balo của chuyến lớn, chất nước hoặc đồ nặng vào cho gần đúng trọng lượng.
- Gậy leo núi, tập điều chỉnh độ dài cho lúc lên và lúc xuống.
- Ít nhất một đến hai lít nước cho chuyến vài giờ, nhiều hơn nếu trời nóng.
- Đèn đội đầu, kể cả khi định về trước tối.
- Áo mưa mỏng hoặc áo chắn gió; thử mặc cởi nhiều lớp trên đường.
- Vài món ăn nhẹ sẽ mang trong chuyến lớn, để biết mình ăn được gì khi mệt.
- Băng dán chống phồng rộp và một cuộn băng thun nhỏ.
Sau mỗi buổi, ghi lại thứ không dùng tới và thứ thiếu. Danh sách đồ cho chuyến lớn nên được viết từ những ghi chép này, không phải từ danh sách mẫu chép trên mạng.
Biến mỗi chuyến cuối tuần thành một buổi tập
Lặp lại cùng một ngọn núi nhưng đổi mục tiêu mỗi lần, bạn sẽ thấy tiến bộ rõ trong khoảng hai đến ba tháng. Gợi ý trình tự:
- Lần một: đi với balo nhẹ, ghi lại giờ lên, giờ xuống, những đoạn thấy mệt nhất.
- Lần hai: cùng tuyến, giữ nhịp đều hơn, nghỉ đứng ngắn thay vì ngồi lâu; so sánh giờ với lần một.
- Lần ba: tăng balo thêm vài cân, gần bằng trọng lượng sẽ mang trong chuyến lớn.
- Lần bốn: tập chiều xuống, dùng gậy, siết dây giày phần cổ chân trước khi xuống, bước ngắn và gối hơi chùng.
- Lần năm: xuất phát trước bình minh với đèn đội đầu để làm quen việc đi trong tối.
- Lần sáu: lên xuống hai lượt trong một buổi, hoặc đi tuyến dài hơn, để tập sức bền nhiều giờ.
- Trước chuyến lớn một hai tuần: đi một lần nhẹ nhàng, mặc và mang đúng bộ đồ sẽ dùng, rồi nghỉ cho cơ hồi phục.
Ghi chép giờ đi mỗi lần là cách tự đánh giá khách quan nhất. Khi bạn lên cùng một tuyến nhanh hơn mà hôm sau không đau mỏi kéo dài, đó là dấu hiệu sức bền đang tăng. Nếu đau gối kéo dài nhiều ngày sau mỗi lần xuống dốc, hãy giảm tải và hỏi ý kiến chuyên môn trước khi lên chuyến lớn.
Tình huống giả định: ngọn núi thấp lúc chiều muộn
Một nhóm ba người đi làm về sớm, rủ nhau leo một ngọn đồi rừng gần thành phố cho kịp ngắm hoàng hôn. Đường lên dễ, họ tới đỉnh khi mặt trời vừa lặn, chụp ảnh thêm một lúc. Khi quay xuống, trời tối nhanh dưới tán rừng. Chỉ một người có đèn, điện thoại hai người còn ít pin. Tới một ngã ba, cả nhóm không nhớ lúc lên đã đi lối nào.
Cách xử lý đúng là dừng lại ở ngã ba, không chia nhau đi thử. Dùng đèn soi tìm dấu chân, dấu mòn rõ hơn; nếu vẫn không chắc, gọi người quen hoặc lực lượng hỗ trợ khi còn sóng, mô tả những gì nhìn thấy. Giữ pin điện thoại bằng cách tắt bớt ứng dụng, chỉ một máy dùng đèn tại một thời điểm.
Chuyện như vậy xảy ra ở núi thấp nhiều hơn núi cao, chính vì ở núi thấp người ta không mang đèn, không đặt giờ quay đầu, không báo ai. Núi thấp tha thứ nhiều hơn, nhưng không phải lúc nào cũng tha thứ.
Nếu làm lại, nhóm chỉ cần ba thay đổi nhỏ: mỗi người một đèn đội đầu, đặt giờ quay đầu trước hoàng hôn ít nhất một tiếng, và nhắn cho một người ở nhà tuyến đi cùng giờ dự kiến về. Ba việc đó tốn không tới năm phút chuẩn bị, nhưng biến một buổi tối hoảng loạn thành một buổi đi bộ đêm bình thường.
Sai lầm và an toàn ở núi thấp
Đi giữa trưa vì nghĩ núi thấp thì nhanh. Ở miền Nam và cả miền Bắc mùa hè, đi giữa trưa trên sườn đá là cách nhanh nhất để mất nước và sốc nhiệt. Đi sớm, mang nhiều nước hơn bạn nghĩ.
Không mang đèn. Một đèn đội đầu nhỏ nặng chưa tới một quả trứng mà có thể cứu cả buổi tối. Mang theo mọi lần, kể cả khi định về trước khi tối.
Đi lối tắt do người khác tạo. Núi gần thành phố có rất nhiều lối mòn nhánh, dẫn vào vực, vào khu dân cư hoặc vào khu cấm. Đi đường chính đã biết.
Leo một mình mà không báo ai. Núi thấp vẫn có thể trẹo chân. Nếu đi một mình trên tuyến quen, hãy báo trước tuyến và giờ về cho một người tin cậy.
Coi núi thấp là đủ để thay mọi chuẩn bị. Núi thấp tập được sức và kỹ năng, nhưng không tập được cái lạnh và độ cao của núi Tây Bắc. Trước chuyến lớn, vẫn cần chuẩn bị đồ ấm và hiểu về phản ứng của cơ thể với độ cao.
Câu hỏi thường gặp
Núi nào gần Hà Nội phù hợp để tập leo trước khi đi Fansipan?
Ba Vì là lựa chọn phổ biến vì có bậc đá dài và dốc rừng, giúp tập sức bền và chiều xuống. Tam Đảo hợp để tập đi trong rừng ẩm, sương. Lặp lại vài lần trong hai ba tháng sẽ thấy khác biệt rõ.
Núi nào gần TP.HCM để tập leo cuối tuần?
Núi Bà Đen ở Tây Ninh và núi Chứa Chan ở Đồng Nai là hai lựa chọn quen thuộc, đi được trong ngày. Hãy xuất phát sớm, mang nhiều nước và chọn ngày thường để tránh đông người.
Leo núi Bà Đen bằng đường bộ mất bao lâu?
Tuỳ sức và tuyến, nhiều người mất vài giờ cho cả lên và xuống. Đường có đoạn bậc dốc và đá, trời nóng, nên đi từ sáng sớm và tính dư thời gian, không nên dựa vào cáp treo để quyết định giờ về.
Tập leo núi thấp bao lâu thì đủ cho một chuyến núi cao?
Với người khoẻ mạnh, khoảng hai đến ba tháng, mỗi tuần một buổi núi thấp kết hợp tập sức bền trong tuần, thường đủ cho một chuyến hai ngày có lán. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi lên kế hoạch.
Đi núi thấp một mình có được không?
Với tuyến quen, đường rõ, ban ngày, nhiều người vẫn đi một mình. Hãy báo tuyến và giờ về cho người tin cậy, mang đèn, nước, điện thoại sạc đầy và không đi lối tắt lạ. Với tuyến chưa biết, nên đi theo nhóm.
Có nên đi xe lên lưng chừng núi rồi mới đi bộ không?
Nếu mục tiêu là ngắm cảnh thì được. Nếu mục tiêu là tập cho chuyến lớn, hãy đi bộ từ thấp hơn để có đủ độ chênh và chiều xuống dài, vì đó chính là những thứ chuyến núi cao đòi hỏi.