TotCung.comTột Cùng
Leo núi cho người mới và gia đình

Lộ trình leo núi cho người mới: nâng dần từ đồi thấp lên núi trên 2.000 m

Lộ trình năm bậc từ đồi thấp, núi trung bình, chuyến hai ngày đến núi trên 2.000 m. Kỹ năng phải có ở mỗi bậc, điều kiện để lên bậc sau và khi nào nên lùi lại.

Two Vietnamese hikers walking up a grassy ridge above terraced hillsides, small figures seen from far behind, distant higher mountain range layered in blue haze, late afternoon

Một lộ trình leo núi an toàn cho người mới có năm bậc: đồi thấp nửa ngày, núi trung bình trong ngày, chuyến hai ngày một đêm, chuyến nhiều ngày ở núi trung bình, rồi mới đến núi trên 2.000 m. Mỗi bậc nên đi ít nhất hai lần và chỉ lên bậc sau khi bạn đã đi xong bậc trước mà hôm sau còn khoẻ, không đau gối, và đã học được kỹ năng riêng của bậc đó.

Phần lớn người mới mất từ nửa năm đến hơn một năm để đi hết năm bậc, tuỳ việc tập luyện và số chuyến mỗi tháng. Lộ trình không phải cuộc đua: có người dừng mãi ở bậc ba vì thích những chuyến hai ngày nhẹ nhàng, và đó là lựa chọn hoàn toàn đúng. Phần dưới mô tả từng bậc, kỹ năng cần học, điều kiện để đi tiếp, một năm mẫu và những lúc nên lùi lại.

Vì sao nên lên từng bậc thay vì nhảy thẳng lên núi cao

Leo núi trên 2.000 m nhiều ngày đòi hỏi cùng lúc nhiều thứ: chân chịu được dốc lên xuống hàng nghìn mét mỗi ngày, cơ thể quen với giấc ngủ lạnh và chập chờn, biết xử lý vết phồng, biết mặc nhiều lớp, biết ăn uống khi chán ăn, biết đọc thời tiết đổi nhanh. Một chuyến đi không dạy hết được những thứ đó, mà chúng được tích dần qua nhiều chuyến nhỏ.

Khi nhảy cóc, bạn phải học tất cả trong cùng một lúc, giữa lúc mệt nhất. Chuyện đơn giản như dây giày lỏng trên đường xuống, áo ướt mồ hôi khi dừng chân ở đỉnh lạnh, hay quên đèn đội đầu khi về muộn, ở núi thấp chỉ là phiền, nhưng ở núi cao có thể thành sự cố. Leo từng bậc giúp bạn mắc những lỗi đó ở nơi chúng còn rẻ.

Còn một lý do nữa: mỗi người có một điểm yếu riêng. Người thì khoẻ nhưng gối kém, người thì chân tốt nhưng lạnh là run, người thì sợ đoạn sát vực. Những bậc đầu giúp bạn tìm ra điểm yếu của mình để tập trước, thay vì phát hiện ra nó ở độ cao hơn 2.000 m, cách đường xe chạy cả ngày đường.

Năm bậc của lộ trình

Mỗi bậc ghi thời gian trên đường, kiểu địa hình và việc bạn cần làm được trước khi chuyển lên bậc sau. Thời gian là tổng lên và xuống, cả lúc nghỉ, theo nhịp người mới.

BậcKiểu chuyếnThời gian trên đườngTrước khi lên bậc sau, bạn cần
1Đồi hoặc núi thấp, đường mòn rõ2–4 giờĐi xong không đau chân hôm sau, quen giày và gậy
2Núi trung bình đi trong ngày5–8 giờGiữ được nhịp đều cả ngày, xuống dốc không đau gối
3Hai ngày một đêm, ngủ lán hoặc lều4–7 giờ mỗi ngàyNgủ được trên núi, ngày hai vẫn đi đúng giờ
4Ba ngày trở lên ở núi trung bình5–8 giờ mỗi ngàyTự quản lý đồ, nước, quần áo khô qua nhiều ngày
5Núi trên 2.000 m, hai ngày trở lên6–10 giờ mỗi ngàyNhận biết dấu hiệu say độ cao ở mình và người khác

Bậc bốn hay bị bỏ qua nhất, vì người ta nghĩ đã ngủ được một đêm trên núi là đủ. Thực ra đêm thứ hai, thứ ba mới là lúc đồ ẩm dần, chân mỏi cộng dồn, và bạn biết mình chịu đựng đến đâu. Đi được bậc bốn ở độ cao thấp thì bậc năm chủ yếu chỉ còn thêm chuyện độ cao.

Kỹ năng riêng cần học ở từng bậc

Bậc một: giày, gậy và nhịp bước. Học buộc dây giày chặt hơn khi xuống dốc, chỉnh gậy dài ra khi xuống và ngắn lại khi lên, tìm nhịp bước mà bạn vừa đi vừa nói chuyện được. Học cả việc dừng nghỉ ngắn đứng tại chỗ thay vì ngồi lâu.

Bậc hai: quản lý sức trong cả ngày. Biết ăn một ít mỗi giờ thay vì ăn no một bữa ở đỉnh, biết uống nước đều, biết thay lớp áo trước khi ướt đẫm mồ hôi. Học cách nhìn đồng hồ: mất bao lâu để lên, tức là phải dành bao lâu để xuống.

Bậc ba: đêm trên núi. Học giữ một bộ đồ khô chỉ để ngủ, ủ chân ấm, ăn tối đủ, chuẩn bị đồ cho sáng hôm sau từ tối hôm trước. Học chịu được việc ngủ không sâu mà vẫn đi tốt.

Bậc bốn: nhiều ngày liền. Học chăm sóc chân mỗi tối, phơi hoặc giữ khô tất, chia đồ ăn cho nhiều ngày, giữ pin điện thoại và đèn. Học nhận ra khi nào mình mệt cộng dồn chứ không phải mệt trong ngày.

Bậc năm: độ cao. Học lên chậm, ngủ thấp hơn chỗ cao nhất đã lên trong ngày khi có thể, theo dõi đau đầu, chán ăn, khó ngủ. Học quyết định xuống thấp khi dấu hiệu nặng dần, kể cả khi đỉnh chỉ còn vài giờ đường. Ở bậc này, việc mỗi tối tự hỏi mình ba câu ngắn rất có ích: đầu có đau hơn hôm qua không, có ăn được bữa tối không, có thở dốc cả khi ngồi yên không. Câu trả lời xấu đi qua từng ngày là lý do để báo người dẫn đường, không phải để giấu.

Danh sách kiểm tra trước khi lên bậc tiếp theo

Đánh dấu từng dòng sau chuyến gần nhất. Thiếu một dòng thì đi thêm một chuyến ở bậc hiện tại.

  • Đi đúng hoặc nhanh hơn thời gian dự kiến của nhóm, không phải để cả nhóm đợi lâu ở các mốc.
  • Hôm sau chuyến đi chỉ mỏi cơ, không đau khớp gối, cổ chân hay gân gót.
  • Không bị phồng chân, hoặc biết xử lý ngay khi thấy nóng rát.
  • Không bị lạnh run ở đỉnh hay ở chỗ nghỉ, vì đã mặc thêm lớp đúng lúc.
  • Còn nước và đồ ăn dự phòng khi về đến chân núi.
  • Trên đường xuống vẫn tỉnh táo, bước chắc, không vấp liên tục.
  • Hiểu vì sao người dẫn đường chọn giờ xuất phát, giờ rời đỉnh như vậy.
  • Thấy muốn đi chuyến tiếp theo chứ không phải ép mình.
  • Đã tự tay chuẩn bị balo cho chuyến vừa rồi, không phải nhờ người khác xếp hộ, và không thiếu món nào quan trọng.
  • Nói được với người đi cùng giờ quay đầu của nhóm, chỗ có thể quay về, và người ở nhà biết lịch trình của bạn.

Dòng cuối không phải chuyện cảm xúc. Người ép mình đi tiếp khi đã chán thường đi lơ là, và lơ là trên núi là chuyện nguy hiểm. Nếu thấy mình chỉ đi vì đã hẹn với nhóm, hãy cho phép mình nghỉ một tháng, đi những cung ngắn quen thuộc, rồi quay lại lộ trình khi thấy háo hức trở lại.

Một năm mẫu cho người đi được hai chuyến mỗi tháng

Đây là ví dụ cho người khoẻ mạnh, tập thêm ở nhà hai ba buổi mỗi tuần. Hãy xếp theo mùa khô, mùa mưa ở vùng bạn định đi, và tránh chuyến dài vào mùa lũ.

Giai đoạnSố chuyếnBậcMục tiêu
Tháng 1–23–4 chuyếnBậc 1Quen giày, gậy, nhịp bước, xuống dốc
Tháng 3–43–4 chuyếnBậc 2Giữ sức cả ngày, ăn uống trên đường
Tháng 5–62–3 chuyếnBậc 2–3Thử một chuyến qua đêm khi thời tiết thuận
Tháng 7–82–3 chuyếnBậc 3Ngủ trên núi, ngày thứ hai vẫn đi tốt
Tháng 9–101–2 chuyếnBậc 4Ba ngày liên tiếp ở núi trung bình
Tháng 11–121 chuyếnBậc 5Núi trên 2.000 m, có người dẫn đường quen cung

Tháng trong bảng là thứ tự, không phải lịch cứng. Nếu mùa mưa rơi vào giữa năm ở vùng bạn ở, hãy dời các chuyến qua đêm sang mùa khô và dùng mùa mưa để tập ở nhà, đi những cung ngắn gần.

Tình huống giả định: hai người bắt đầu cùng lúc, đi hai đường khác nhau

Hai người bạn cùng bắt đầu leo núi vào đầu năm. Người thứ nhất đi đúng lộ trình: vài chuyến đồi thấp, rồi núi trung bình, rồi một chuyến qua đêm, đến cuối năm mới đi một cung trên 2.000 m. Người thứ hai thấy ảnh biển mây đẹp, sau chuyến đồi thấp đầu tiên đăng ký luôn một cung hai ngày ở độ cao lớn.

Người thứ hai lên được tới lán nghỉ đêm thứ nhất nhưng mất gần gấp đôi thời gian dự kiến. Đêm đó lạnh, áo ướt mồ hôi, không ngủ được, sáng ra nhức đầu và không ăn nổi. Người dẫn đường khuyên ở lại lán chờ đoàn xuống. Trên đường về, gối đau đến mức phải đi ngang từng bậc. Sau chuyến đó, người này nghỉ leo núi gần nửa năm.

Người thứ nhất đến cung trên 2.000 m vào cuối năm, cũng mệt, cũng khó ngủ, nhưng đã biết mặc thêm lớp trước khi lạnh, đã biết ăn từng ít một khi chán ăn, và đã biết rằng đêm khó ngủ không có nghĩa là ngày hôm sau sẽ đi không nổi. Khác biệt giữa hai người không nằm ở sức khoẻ ban đầu, mà ở số lần đã mắc lỗi nhỏ ở nơi an toàn.

An toàn: khi nào nên lùi lại một bậc

Lùi lại không phải là đi lùi. Nó là cách để cơ thể và kỹ năng bắt kịp mục tiêu. Hãy lùi một bậc, hoặc lặp lại bậc hiện tại, khi gặp một trong các trường hợp sau.

  • Chuyến gần nhất bạn phải quay đầu vì kiệt sức, không phải vì thời tiết.
  • Sau chuyến đi, gối hoặc cổ chân đau kéo dài quá vài ngày.
  • Bạn vừa ốm dậy, vừa nghỉ tập hơn một tháng, hoặc vừa có thay đổi về sức khoẻ.
  • Ở bậc năm, bạn từng có dấu hiệu say độ cao nặng dần như đau đầu không giảm khi nghỉ, nôn, đi loạng choạng, khó thở cả khi ngồi yên. Lần sau cần lên chậm hơn, có người dẫn đường quen cung và hỏi bác sĩ trước.
  • Bạn bắt đầu đi một mình những cung mà trước đó luôn có người dẫn. Đi một mình chỉ hợp với cung rất quen, ngắn, có người biết lịch trình.
  • Bạn nhận thấy mình hay cãi lại người dẫn đường về giờ quay đầu.

Trong mọi bậc, quy tắc chung giữ nguyên: dấu hiệu nặng ở người trong nhóm thì dừng leo lên, đưa xuống thấp có người kèm và gọi hỗ trợ. Không bậc nào trong lộ trình đáng để đổi lấy sức khoẻ.

Câu hỏi thường gặp

Mất bao lâu để từ người mới lên được núi trên 2.000 m?

Với người khoẻ mạnh, tập đều và đi được hai chuyến mỗi tháng, thường mất từ sáu tháng đến một năm. Người đã chơi thể thao sức bền có thể nhanh hơn, nhưng vẫn nên đi đủ một chuyến qua đêm trước khi lên núi cao nhiều ngày.

Có thể bỏ qua bậc một nếu đã chạy bộ đều không?

Có thể rút ngắn, nhưng nên đi ít nhất một chuyến đồi thấp để quen giày, gậy và cảm giác xuống dốc. Người chạy bộ thường khoẻ tim phổi nhưng chưa quen xuống dốc dài, và gối là chỗ hay đau nhất ở họ.

Lộ trình này có áp dụng cho người lớn tuổi không?

Có, nhưng mỗi bậc nên đi nhiều lần hơn và thời gian giữa các chuyến dài hơn để cơ thể hồi phục. Người có bệnh tim mạch, huyết áp hay khớp cần hỏi bác sĩ trước khi lên bậc ba trở đi.

Ở Việt Nam có nhiều núi trên 2.000 m để đi bậc năm không?

Có, phần lớn nằm ở vùng Tây Bắc, nhất là dãy Hoàng Liên Sơn với Fansipan cao 3.143 m, ngoài ra Tây Nguyên cũng có vài đỉnh hơn 2.000 m. Nên chọn cung có người dẫn đường địa phương và đi vào mùa khô.

Có nên đi trekking ở nước ngoài trước khi đi núi cao trong nước không?

Không cần thiết. Núi trung bình trong nước đã đủ để bạn học hết các kỹ năng của bậc một đến bậc bốn. Chuyến nước ngoài thêm chuyện thủ tục, ngôn ngữ, khí hậu lạ, nên để sau khi bạn đã quen với leo núi nhiều ngày.

Có bắt buộc phải đi đủ năm bậc không?

Không. Nhiều người dừng ở bậc hai hoặc ba vì đó là kiểu chuyến họ thích nhất. Lộ trình chỉ để bạn biết mình đang ở đâu và không nhảy quá xa so với sức và kỹ năng hiện có.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138