TotCung.comTột Cùng
An toàn và sự cố trên núi

Lạc đường khi leo núi: dừng lại, tự định vị và quyết định ở yên hay tìm lối ra

Khi nhận ra mình lạc trên núi, việc đầu tiên là dừng hẳn, không đi thêm bước nào. Cách tự định vị, khi nào ở yên chờ, khi nào quay lại và lỗi làm lạc sâu hơn.

Seen from far above, a lone Vietnamese woman in a yellow rain jacket sits on a boulder in dense bamboo forest, whistle at her lips, soft overcast green light

Khi nhận ra mình lạc trên núi, việc đầu tiên là dừng hẳn tại chỗ, không đi thêm một bước, rồi bình tĩnh nhớ lại điểm cuối cùng mình chắc chắn đúng đường. Nếu biết rõ đường quay lại điểm đó và còn nhiều giờ trời sáng, hãy quay lại đúng lối đã đi. Nếu không chắc, ở yên một chỗ dễ nhìn thấy, giữ ấm, phát tín hiệu và chờ người tìm thường an toàn hơn đi lung tung.

Phần lớn ca lạc nghiêm trọng không bắt đầu từ lúc lạc mà từ nửa giờ sau đó, khi người lạc cố đi nhanh hơn để tìm lại đường, xuống theo khe suối, hay tách nhau ra tìm. Bài này đi qua các bước dừng lại và tự định vị, bảng quyết định ở yên hay di chuyển, cách giúp người khác tìm thấy bạn, và những thói quen nhỏ giúp bạn không lạc ngay từ đầu.

Những dấu hiệu cho thấy bạn đang bắt đầu lạc

Người lạc hiếm khi lạc trong một khoảnh khắc. Thường có một chuỗi tín hiệu nhỏ mà nếu nhận ra sớm, bạn chỉ mất mười phút quay lại thay vì mất cả đêm. Hãy dừng lại ngay khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

  • Đường mòn mờ dần, cỏ cao hơn, cành cây chắn ngang ngực, không còn vết giày hay vết dao phát lối.
  • Đã lâu không thấy dấu đánh tuyến như dải vải buộc cây, vạch sơn, ụ đá, trong khi trước đó chúng xuất hiện đều đặn.
  • Hướng đi khác hẳn hình dung: đáng lẽ đang lên sống núi thì lại đi xuống thung, hoặc mặt trời ở sai phía so với lúc sáng.
  • Mất thời gian hơn dự tính nhiều mà vẫn chưa tới mốc đã hẹn, ví dụ chỗ nghỉ có suối, khoảng rừng trúc, bãi đá lớn.
  • Không còn nghe tiếng người trong nhóm phía trước hay phía sau, gọi không ai đáp.
  • Bạn bắt đầu tự nhủ “chắc đi thêm chút nữa sẽ thấy”. Câu này là dấu hiệu rõ nhất, vì nó báo bạn đang đi dựa trên hy vọng chứ không còn dựa trên quan sát.

Điểm chung của các dấu hiệu là bạn còn ở rất gần đường đúng khi chúng xuất hiện. Dừng ngay lúc này rẻ hơn rất nhiều so với dừng sau một giờ đi sai hướng, khi khoảng cách tới đường mòn đã lên tới vài sườn núi.

Năm bước đầu tiên sau khi biết mình lạc

Các bước dưới đây theo đúng thứ tự. Đừng bỏ bước một để nhảy sang bước bốn, vì người hoảng thường đi tiếp trong lúc nghĩ.

  1. Dừng lại và ngồi xuống. Tháo balo, uống vài ngụm nước, ăn một miếng gì đó. Việc ngồi xuống có tác dụng thật: nó cắt phản xạ muốn bước tiếp và làm nhịp tim chậm lại để đầu óc làm việc.
  2. Đánh dấu chỗ đang đứng. Buộc một mảnh vải màu, xếp ba hòn đá, bẻ cành hướng về phía vừa đi tới. Từ đây mọi lần thử tìm đường đều phải quay về được điểm này.
  3. Nhớ lại điểm cuối cùng chắc chắn đúng đường và đã đi bao lâu từ đó. Mười phút đi trong rừng rậm thường chỉ là vài trăm mét; một giờ có thể là đã sang sườn khác.
  4. Kiểm tra những gì đang có: pin điện thoại, nước, đồ ăn, áo ấm, đèn, giờ còn lại trước khi tối. Danh sách này quyết định bạn có đủ điều kiện để thử tìm đường hay không.
  5. Thử liên lạc trước khi thử di chuyển. Gọi to, thổi còi ba tiếng, nghe đáp. Nếu điện thoại có sóng, gọi cho người dẫn đường hoặc người cùng nhóm, rồi gửi vị trí, sau đó bật chế độ máy bay để giữ pin.

Nếu sau năm bước này bạn đã liên lạc được với nhóm, hãy đề nghị nhóm quay lại tìm bạn thay vì hai bên cùng đi tìm nhau. Hai người cùng di chuyển dễ lướt qua nhau trong rừng rậm chỉ cách vài chục mét.

Tự định vị khi không có tín hiệu điện thoại

Ứng dụng định vị vẫn chạy khi mất sóng. Bộ thu định vị trong điện thoại không cần sóng di động. Nếu bạn đã tải bản đồ ngoại tuyến trước chuyến đi, chấm vị trí vẫn hiện đúng. Nếu chưa tải, ít nhất hãy mở ứng dụng la bàn hoặc ứng dụng toạ độ để ghi lại vĩ độ, kinh độ và báo cho cứu hộ khi có sóng.

Đường mòn chính thường đi theo sống núi. Ở nhiều vùng núi phía Bắc, lối mòn lên đỉnh bám theo sống núi để tránh vực và khe sâu. Nếu bạn đang ở trong một thung hẹp nhiều bụi rậm, rất có thể bạn đã trượt khỏi sống. Leo ngược lên chỗ cao gần nhất, trong phạm vi nhìn thấy điểm đánh dấu, thường giúp nhìn lại toàn cảnh.

Âm thanh cho biết hướng. Tiếng suối lớn, tiếng gà gáy, tiếng xe máy dưới bản, tiếng nhóm khác nói chuyện đều là manh mối. Ngồi yên năm phút, nhắm mắt nghe, chỉ tay về hướng tiếng rồi mới mở mắt.

Mặt trời và bóng đổ. Buổi sáng mặt trời ở phía đông, buổi chiều ở phía tây. Không cần chính xác, chỉ cần so với hướng bạn nghĩ đường xuống nằm ở đâu để phát hiện mình đã quay ngược.

Thử tìm lối theo hình sao, luôn quay về tâm. Từ điểm đã đánh dấu, đi thẳng một hướng khoảng năm mươi bước, quan sát, rồi quay về đúng điểm cũ. Lặp lại với ba, bốn hướng khác. Không bao giờ nối tiếp hai lần thử mà không quay về tâm.

Ở yên hay di chuyển: bảng quyết định nhanh

Không có câu trả lời đúng cho mọi trường hợp. Bảng dưới gom những tình huống hay gặp; nếu bạn rơi vào nhiều dòng mâu thuẫn, hãy nghiêng về phía ở yên.

Tình huốngNên làmLý do
Đã báo lịch trình cho người ở nhà hoặc người dẫn đườngỞ yên, phát tín hiệuNgười tìm sẽ bắt đầu từ tuyến bạn đã khai báo
Biết chắc đường quay lại điểm đúng cuối cùng, còn trên ba giờ trời sángQuay lại đúng lối cũ, đánh dấu từng đoạnĐi lại con đường đã biết ít rủi ro hơn tìm lối mới
Còn dưới hai giờ trước khi tốiỞ yên, chuẩn bị chỗ trúĐi trong rừng tối dễ ngã, dễ lạc sâu hơn
Có người bị thương, kiệt sức hoặc trẻ nhỏỞ yên cùng nhauKhông tách người yếu ra một mình
Thời tiết xấu đi nhanh, sương mù dày, mưa toỞ yên ở chỗ khuất gió, tránh lòng suốiTầm nhìn kém làm mọi lần thử tìm đường đều mù
Đang ở lòng suối hoặc khe hẹp khi trời mưaRời lên chỗ cao bên cạnh ngayNước có thể dâng nhanh sau mưa ở thượng nguồn

Một lời khuyên cũ vẫn hay được truyền tai là “lạc thì cứ theo suối mà xuống”. Ở núi Việt Nam, suối hay đổ qua thác, vách đá và khe hẹp không có lối đi; men theo suối trong rừng rậm dễ dẫn tới chỗ không lên không xuống được. Chỉ đi theo suối khi bạn biết rõ đoạn đó có lối mòn chạy dọc.

Giúp người tìm thấy bạn nhanh hơn

Khi đã quyết định ở yên, việc của bạn là trở nên dễ thấy, dễ nghe và giữ sức. Người tìm trên núi thường đi bộ, có khi phải vài giờ mới tới, nên mọi thứ dưới đây phải duy trì được lâu.

  • Còi ba tiếng ngắn, nghỉ, lặp lại. Ba tín hiệu liên tiếp là quy ước kêu cứu phổ biến. Tiếng còi đi xa hơn tiếng hét và không làm khản giọng.
  • Chọn chỗ hơi thoáng gần nơi đã đánh dấu: mép rừng, bãi đá, chỗ cây thưa, để người tìm và cả thiết bị bay có thể nhìn thấy.
  • Trải đồ có màu sáng như áo mưa, tấm bạt, túi đựng đồ ra chỗ trống. Đêm thì bật đèn đội đầu nhấp nháy theo từng đợt chứ không bật liên tục.
  • Giữ pin điện thoại: chế độ máy bay, giảm sáng, cứ mỗi giờ tắt chế độ máy bay vài phút để thử gửi tin nhắn có toạ độ.
  • Ngồi trên balo hoặc lớp lá khô thay vì ngồi trên đất ướt, mặc thêm áo trước khi thấy lạnh.
  • Nếu đi cùng người khác, ở cạnh nhau. Không chia nhau mỗi người một hướng đi tìm đường.

Nếu nghe tiếng gọi hoặc thấy ánh đèn của người tìm, đáp lại bằng còi và đèn trước, rồi mới gọi to. Đừng chạy về phía âm thanh trong bóng tối; cứ ngồi yên phát tín hiệu cho họ tới chỗ bạn.

Tình huống giả định và những lỗi làm lạc sâu hơn

Bạn đi cuối nhóm năm người trên một cung rừng nguyên sinh, dừng lại buộc dây giày rồi đi tiếp. Hai mươi phút sau, lối mòn chia đôi, bạn chọn nhánh rộng hơn. Thêm mười lăm phút, lối nhỏ dần rồi biến mất trong rừng trúc, không nghe tiếng ai. Cách xử lý đúng: dừng, buộc vải đánh dấu, thổi còi ba tiếng, chờ năm phút. Không ai đáp thì quay lại đúng nhánh vừa đi, vì bạn biết chắc chỗ chia đôi chỉ cách mười lăm phút. Tới ngã ba, ngồi lại đó, thổi còi tiếp. Người chặn cuối hoặc người dẫn đường sẽ quay lại đúng mốc đó khi đếm thiếu người.

Những lỗi hay làm tình huống trên kéo dài thành cả đêm: đi tiếp nhánh sai với hy vọng nó sẽ nhập lại đường chính; cắt ngang sườn núi về phía mình đoán là đường; xuống theo khe suối vì nghĩ suối sẽ dẫn về bản; dùng hết pin điện thoại để lướt bản đồ không có dữ liệu; và lỗi phổ biến nhất là không chịu dừng vì ngại làm cả nhóm chờ.

Phòng lạc từ đầu đơn giản hơn nhiều: đi trong tầm nhìn của người phía trước, tới mỗi ngã ba thì người đi đầu dừng chờ cả nhóm, người cuối không bao giờ tự đi một mình khi tụt lại, mỗi người mang còi đeo trước ngực và có toạ độ điểm xuất phát lưu sẵn trong máy. Trước khi đi, hỏi người dẫn đường: nếu tách nhóm thì quy ước gặp nhau ở đâu, ai đi tìm, chờ bao lâu thì báo chính quyền địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Bị lạc trong rừng có nên đi theo suối để tìm đường ra không?

Thường là không. Suối ở núi hay đổ qua thác, vách đá và khe hẹp không có lối đi, lại có nguy cơ nước dâng khi mưa. Chỉ đi theo suối khi bạn biết chắc đoạn đó có lối mòn chạy dọc bờ.

Lạc rồi thì bao lâu sẽ có người đi tìm?

Tuỳ việc bạn đã báo lịch trình cho ai. Nếu đi cùng người dẫn đường, nhóm thường phát hiện thiếu người trong vòng một giờ. Nếu đi tự túc mà không ai biết lịch trình, có thể phải tới hôm sau mới có người báo, vì vậy luôn để lại kế hoạch ở nhà.

Thổi còi kêu cứu thế nào cho đúng?

Thổi ba tiếng ngắn liên tiếp, nghỉ khoảng một phút rồi lặp lại. Ba tín hiệu là quy ước kêu cứu phổ biến. Nếu nghe tiếng đáp, tiếp tục thổi để người tìm lần theo âm thanh, đừng tự di chuyển về phía họ trong bóng tối.

Điện thoại không có sóng thì còn dùng định vị được không?

Được, vì bộ thu định vị không cần sóng di động. Nếu đã tải bản đồ ngoại tuyến, vị trí vẫn hiện trên bản đồ. Nếu chưa, hãy ghi lại toạ độ để báo khi có sóng, và bật chế độ máy bay để giữ pin.

Có nên tách nhau ra để tìm đường nhanh hơn không?

Không nên. Tách nhóm chỉ biến một người lạc thành nhiều người lạc, và người tìm phải chia lực lượng. Nhóm đã lạc nên ở cùng nhau, cử người thử tìm lối theo hình sao ngắn và luôn quay về điểm đã đánh dấu.

Làm sao để không bị lạc ngay từ đầu?

Đi trong tầm nhìn của người phía trước, người đi đầu dừng chờ ở mọi ngã ba, mỗi người đeo còi, tải bản đồ ngoại tuyến, lưu toạ độ điểm xuất phát và thống nhất trước điểm hẹn nếu tách nhóm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138