TotCung.comTột Cùng
Kỹ thuật đi đường núi

Cách qua suối khi leo núi: chọn chỗ lội, tư thế, đi theo nhóm và khi nào không qua

Qua suối trên đường leo núi cần chọn khúc rộng và nông, tháo khoá đai hông balo, đi chéo ngược dòng với ba điểm tựa. Dấu hiệu nước dâng và khi nào phải chờ hoặc quay lại.

A Vietnamese trekker wades across a shallow rocky mountain stream using a pole for balance, facing upstream, shot from the far bank, cool green forest light

Qua suối an toàn là chọn khúc suối rộng, nông, nước chảy chậm, tháo khoá đai hông và đai ngực balo, rồi lội chéo hơi ngược dòng với ba điểm tựa: hai chân và một gậy hoặc một người bên cạnh. Nếu nước đục ngầu, dâng nhanh, ngập quá đầu gối hoặc có tiếng ầm từ thượng nguồn, không qua: chờ nước rút hoặc quay lại.

Suối ở núi Việt Nam có thể hiền như mặt hồ vào sáng sớm rồi trở nên dữ chỉ sau một trận mưa trên đầu nguồn mà bạn không hề thấy. Nước chảy nhanh, ngập chưa tới đầu gối đã đủ đẩy ngã một người lớn, còn đá dưới đáy thì phủ rêu trơn. Phần dưới đi từ cách đọc dòng suối, chọn chỗ, chuẩn bị, từng bước lội, đi theo nhóm, đến những dấu hiệu buộc phải dừng.

Vì sao nước nông vẫn đẩy ngã được người

Lực nước tác động lên chân bạn tăng rất nhanh khi dòng chảy nhanh hơn: nước chảy nhanh gấp đôi thì lực đẩy tăng lên khoảng bốn lần, chứ không chỉ gấp đôi. Vì vậy một dòng suối chỉ ngập bắp chân nhưng chảy xiết có thể nguy hiểm hơn một vũng nước ngập đùi nhưng đứng yên. Thêm vào đó, càng xuống sâu, phần cơ thể bị nước nâng lên càng nhiều, bàn chân bám đáy càng kém.

Đáy suối là đá cuội tròn, phủ rêu, xen lẫn khe hở có thể kẹp chân. Khi bàn chân kẹt trong khe đá mà nước đẩy người ngã về phía trước, người đó có thể bị ghì dưới mặt nước. Đây là lý do người đi rừng không bao giờ lội suối với chân trần trên đáy đá và không bao giờ cố đứng lên khi chân đang kẹt trong dòng chảy mạnh.

Một yếu tố khác là balo. Balo nặng làm trọng tâm cao lên, và nếu đai hông đang khoá, khi ngã xuống nước balo có thể kéo bạn úp mặt và rất khó tháo. Đó là lý do bước chuẩn bị đầu tiên trước khi lội là mở khoá đai.

Đọc dòng suối: dấu hiệu và ý nghĩa

Dừng lại ở bờ vài phút để quan sát trước khi lội. Những gì bạn thấy trên mặt nước nói lên nhiều điều về đáy và dòng chảy.

Bạn thấyNghĩa làLựa chọn
Mặt nước phẳng, gợn nhẹ, nhìn rõ đáyNước nông, chảy chậmKhúc tốt để lội
Nước tạo sóng đứng, sủi trắngĐá ngầm hoặc dòng chảy rất mạnhTránh, tìm khúc khác
Khúc suối hẹp, nước sâu màu sẫmDòng bị dồn lại, sâu và xiếtKhông lội ở đây, đi xuôi hoặc ngược tìm chỗ rộng
Nước đục, có cành cây, lá trôiMưa ở thượng nguồn, nước đang lênKhông qua, lùi lên chỗ cao chờ
Tiếng nước to dần, bờ ướt cao hơn mép nướcMực nước vừa rút hoặc đang dângTheo dõi vài phút trước khi quyết
Phía dưới khúc lội là thác, vực hoặc cây đổ chắn ngangNếu ngã sẽ bị cuốn vào chỗ nguy hiểmChọn khúc khác dù có phải đi xa

Chỗ tốt nhất để qua thường là nơi suối rộng ra, chia thành nhiều nhánh nhỏ, nước nông và lộ đá cuội. Chỗ hẹp nhất trông dễ nhảy qua nhưng thường là chỗ sâu và chảy mạnh nhất.

Chuẩn bị trên bờ trước khi lội

Mất hai phút chuẩn bị trên bờ tiết kiệm được rất nhiều rắc rối giữa dòng.

  • Mở khoá đai hông và đai ngực balo, nới quai vai một chút để có thể tuột balo ra nhanh nếu ngã.
  • Cho điện thoại, đồ điện tử và quần áo khô vào túi chống nước hoặc túi nilon buộc kín bên trong balo.
  • Giữ giày trên chân: hoặc đi luôn giày leo núi rồi chịu ướt, hoặc đổi sang dép quai hậu ôm chân; không lội chân trần.
  • Xắn quần hoặc mặc quần ngắn để vải ướt không cản dòng nước.
  • Chỉnh gậy dài hơn một chút để cắm xuống đáy mà vẫn đứng thẳng.
  • Thống nhất ai qua trước, ai đứng ở bờ sẵn sàng hỗ trợ, và điểm tập kết ở bờ bên kia.
  • Tháo dây đeo cổ tay của gậy để nếu gậy kẹt dưới đá, tay bạn không bị kéo theo.

Nhiều người chọn đi luôn giày leo núi qua suối để giữ cổ chân và đế bám. Đổi lại, phải có tất dự phòng khô trong balo và dừng thay ở chỗ nắng để tránh phồng rộp trên đường tiếp theo.

Từng bước lội qua suối

Kỹ thuật cơ bản dùng cho suối nông đến ngang gối. Nước sâu hơn thì không phải chỗ để tự lội.

  1. Đứng hơi chếch, mặt hướng ngược dòng hoặc chéo ngược dòng, gậy cắm phía thượng nguồn trước mặt.
  2. Di chuyển ngang và hơi xuôi theo dòng, mỗi lần chỉ nhấc một điểm tựa: gậy, rồi một chân, rồi chân kia.
  3. Lê chân sát đáy, cảm nhận đá trước khi dồn trọng lượng, không nhấc chân cao làm nước đẩy mất thăng bằng.
  4. Giữ hai chân dang rộng hơn vai, gối hơi chùng, mắt nhìn bờ bên kia hoặc đáy ngay trước mặt, không nhìn dòng nước chảy làm chóng mặt.
  5. Nếu thấy nước sâu dần lên quá đầu gối hoặc lực đẩy tăng mạnh, lùi lại đúng đường vừa đi.
  6. Lên bờ rồi mới khoá lại đai balo, đổi giày hoặc tất.

Khi nhóm có nhiều người, có thể lội theo từng cặp: hai người nắm chặt quai balo hoặc vai nhau, người khoẻ đứng phía thượng nguồn để che dòng cho người kia. Với ba người, đứng thành hình tam giác, cùng di chuyển từng bước một. Những cách này cần luyện ở chỗ nước nông trước và nên có người dẫn đường hướng dẫn.

Sau khi qua suối: chăm chân và đồ ướt

Đổi tất ngay khi có thể. Tất ướt cọ xát trong giày là nguyên nhân hàng đầu của phồng rộp. Ngồi xuống chỗ khô, lau chân, đổi tất khô, rồi mới đi tiếp. Tất ướt buộc ngoài balo để gió hong.

Đổ nước trong giày. Tháo giày, dốc ngược, vắt lót giày nếu lấy ra được. Giày sẽ còn ẩm, nhưng bớt nước thì chân bớt nhũn da.

Giữ ấm phần thân. Lội suối núi vào buổi chiều có gió dễ làm người lạnh run dù trời không quá rét. Khoác thêm áo gió, ăn chút đồ, đi tiếp ngay để cơ thể sinh nhiệt.

Kiểm tra đồ trong balo. Nếu balo đã chạm nước, xem túi đồ ngủ, áo ấm, điện thoại có khô không. Đồ ngủ ướt trên núi cao là chuyện nghiêm trọng hơn nhiều so với một đôi giày ướt.

Đếm lại người và đồ. Trưởng nhóm điểm danh ở bờ bên kia, kiểm tra không ai bỏ quên gậy, mũ hay túi nhỏ ở bờ cũ. Quay lại lấy đồ là phải lội thêm hai lần.

Tình huống giả định: suối dâng sau cơn mưa buổi chiều

Buổi sáng nhóm lội qua một con suối nước trong, chỉ tới mắt cá. Đầu giờ chiều trên đường về, trời đổ mưa to khoảng một giờ. Tới bờ suối, nước đã ngả màu đất, ngập tới gối, lá và cành nhỏ trôi qua. Một thành viên muốn cố lội vì bờ bên kia chỉ cách mươi bước và còn hai giờ nữa trời tối.

Người dẫn quyết định không qua. Cả nhóm lùi lên một mỏm đất cao cách xa mép nước, mặc áo ấm, ăn chút đồ, theo dõi mực nước bằng cách cắm một que ở mép nước. Sau gần hai giờ mưa tạnh, nước bắt đầu rút, que lộ ra dần. Nhóm qua suối theo từng cặp ở khúc rộng hơn phía dưới, vừa kịp bật đèn đội đầu đi nốt đoạn cuối.

Suối ở núi thường rút gần như nhanh như lúc dâng, vì lưu vực nhỏ và dốc. Vì vậy chờ một hai giờ thường là quyết định đúng. Lên kế hoạch có giờ dự phòng, mang thêm đồ ăn và áo ấm là để có quyền chờ như vậy mà không hoảng. Ngược lại, nhóm không mang áo ấm và đèn sẽ chịu sức ép phải lội ngay, và chính sức ép đó là thứ đẩy người ta vào những quyết định liều lĩnh bên bờ nước.

Sai lầm hay gặp khi qua suối

Những lỗi dưới đây xuất hiện lặp lại trong các câu chuyện trượt ngã, ướt hết đồ hay mất đồ khi lội suối.

  • Nhảy qua đá này sang đá kia cho khỏi ướt chân, trượt trên mặt đá phủ rêu.
  • Lội chân trần, bàn chân bị đá cứa hoặc kẹt vào khe.
  • Giữ khoá đai hông balo khi lội, ngã rồi không tháo ra được.
  • Chọn khúc hẹp nhất để qua cho nhanh, đúng chỗ nước sâu và xiết nhất.
  • Qua suối ngay phía trên thác hoặc vực.
  • Buộc dây quanh người để "cho chắc" mà không được huấn luyện; dây căng trong nước có thể ghì người xuống.
  • Quên rằng mưa ở xa vẫn làm suối dâng dù chỗ mình đứng trời vẫn nắng.

Nguyên tắc chung: nếu phải nghĩ lâu xem có nên qua hay không, thường là không nên. Bờ suối là nơi chờ đợi an toàn hơn giữa dòng.

An toàn: khi nào không qua, và khi nào gọi hỗ trợ

Không qua suối khi: nước đục và đang dâng; ngập quá đầu gối với dòng chảy mạnh; có tiếng ầm lớn từ thượng nguồn; trời đang mưa to trên vùng núi phía trên; phía dưới khúc lội có thác hoặc vực; trời đã tối; hoặc trong nhóm có người không biết bơi và đang hoảng sợ. Lúc đó lùi lên chỗ đất cao, cách xa mép nước, chờ hoặc quay lại theo đường cũ. Lũ quét ở suối miền núi có thể đến rất nhanh, nên không dựng lều hoặc ngồi nghỉ trên bãi bồi sát mép nước.

Nếu có người bị trượt ngã và cuốn đi, người trên bờ không nhảy xuống theo. Người bị cuốn cố quay chân về phía xuôi dòng, nằm ngửa, dùng chân đẩy tránh đá và tìm cách bơi chéo vào bờ. Người trên bờ chạy theo dọc bờ, chìa gậy hoặc ném vật nổi, gọi người hỗ trợ. Sau khi lên bờ, giữ ấm người bị ướt vì nước suối núi lạnh và gió trên cao rất dễ gây hạ thân nhiệt; nếu người đó run không ngừng, lơ mơ hoặc bị thương, liên hệ hỗ trợ y tế ngay.

Câu hỏi thường gặp

Qua suối nên đi giày hay tháo giày ra?

Không lội chân trần. Hoặc đi luôn giày leo núi và chấp nhận ướt, hoặc đổi sang dép quai hậu ôm chặt chân. Giày bảo vệ bàn chân khỏi đá cứa và giúp bám đáy, quan trọng hơn chuyện khô chân.

Nước suối ngập đến đâu thì không nên lội?

Nước chảy nhanh mà ngập quá đầu gối thì không nên tự lội. Nhưng không chỉ độ sâu: nước đục, đang dâng, có sóng trắng hoặc dưới khúc lội là thác thì nước nông cũng không nên qua.

Vì sao phải mở khoá đai hông balo khi lội suối?

Nếu ngã giữa dòng với đai hông đang khoá, balo nặng có thể kéo bạn úp xuống nước và rất khó tháo ra. Mở khoá trước khi lội để có thể tuột balo nhanh nếu cần.

Suối dâng sau mưa thì chờ bao lâu?

Suối nhỏ ở núi thường rút khá nhanh sau khi mưa tạnh, có khi trong một vài giờ. Cắm que ở mép nước để theo dõi mực nước, chờ ở chỗ đất cao và chỉ qua khi nước đã trong lại và rút rõ rệt.

Có nên buộc dây để qua suối không?

Không nên tự buộc dây nếu chưa được huấn luyện. Dây căng ngang dòng nước có thể ghì người xuống và gây nguy hiểm hơn. Kỹ thuật qua suối bằng dây chỉ dùng khi có người hướng dẫn chuyên môn.

Nếu người cùng nhóm bị nước cuốn thì làm gì?

Không nhảy xuống theo. Chạy dọc bờ, chìa gậy hoặc ném vật nổi, hô người bị cuốn quay chân xuôi dòng và bơi chéo vào bờ. Khi đưa được lên, giữ ấm ngay và liên hệ hỗ trợ nếu người đó bị thương hoặc lạnh run không dứt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138