TotCung.comTột Cùng
Kỹ thuật đi đường núi

Đi qua bãi đá vụn trên núi: cách đặt chân, giữ khoảng cách và tránh đá lăn

Bãi đá vụn và đá tảng rời là nơi dễ trật chân và đá lăn trúng người. Cách đọc mặt đá, đặt chân, đi lên đi xuống, giữ khoảng cách nhóm và hô báo khi đá rơi.

A line of Vietnamese hikers crosses a loose grey rock slope on a mountainside, spaced apart, seen from far above, overcast sky and soft diffused light

Đi qua bãi đá vụn an toàn là bước ngắn, thử từng viên trước khi dồn sức, giữ trọng tâm thẳng trên bàn chân và không bao giờ đứng ngay dưới người đang đi phía trên. Cả nhóm đi so le hoặc giãn cách để nếu một viên đá lăn thì không ai nằm trên đường của nó, và ai làm rơi đá phải hô to ngay lập tức.

Đá vụn xuất hiện ở sườn núi cao trên rừng, ở chân vách đá và dưới những khe núi lở. Mặt đá trông chắc nhưng có thể trượt cả mảng dưới chân, còn đá tảng lớn có viên nằm chênh vênh chỉ chờ một cú chạm. Bài này phân biệt các kiểu đá rời, chỉ cách đặt chân khi lên và xuống, cách đi theo nhóm và khi nào nên tránh hẳn một bãi đá.

Ba kiểu bãi đá rời và tính khí của từng kiểu

Người đi núi thường gọi chung là đá vụn, nhưng mỗi kiểu cư xử khác nhau dưới chân. Nhận ra đang đi trên kiểu nào giúp bạn chọn cách bước đúng.

KiểuTrông như thế nàoCư xử dưới chânCách đi chính
Sỏi đá nhỏĐá cỡ hạt ngô đến nắm tay, phủ thành lớp dày trên sườn dốcTrượt theo bước chân, lên thì tụt, xuống thì trôiLên: bám mép bãi, bậc nhỏ. Xuống: gót ấn, gối chùng
Đá tảng vừaĐá cỡ quả dưa đến thùng nước, xếp chồng lên nhauCó viên lắc, có viên lật, kẹp chân nếu trượt vào kheThử từng viên, bước lên mặt phẳng và phía trên
Đá tảng lớnKhối đá to như cái bàn trở lên, có khe sâu giữa các khốiPhần lớn nằm yên, nhưng khe sâu nguy hiểm, mặt đá ướt trơnDùng tay hỗ trợ, tránh nhảy giữa hai khối
Đất lẫn đá sau mưaĐá nhỏ nằm trong lớp đất mềm, sườn có vết sạt mớiCả mảng có thể trôi, đá rơi từ phía trên nhiều hơnTránh nếu có đường khác, đi nhanh qua vùng nguy hiểm theo từng người

Đá vụn trên núi cao thường ở chân các vách đá đang bị phong hoá, nghĩa là chính vách phía trên là nguồn đá rơi. Khi thấy bãi đá vụn, hãy ngẩng lên nhìn: nếu có vách đá dựng ngay phía trên, thời gian bạn ở trong vùng đó càng ngắn càng tốt.

Đặt chân trên đá rời: thứ tự thao tác

Trên bãi đá, mỗi bước chân là một quyết định nhỏ. Thói quen dưới đây giúp các quyết định đó nhanh và chắc hơn.

  1. Nhìn trước ba bốn bước để chọn tuyến, ưu tiên những viên lớn nằm thấp, cắm sâu vào sườn, có mặt phẳng hướng lên.
  2. Đặt chân nhẹ lên viên đá chọn, chưa dồn trọng lượng, cảm nhận xem nó lắc hay nằm yên.
  3. Dồn trọng lượng từ từ; nếu viên đá dịch chuyển, rút chân về ngay và chọn viên khác.
  4. Đặt chân lên phần trên hoặc giữa viên đá, không đặt lên mép dưới, nơi dễ làm viên đá lật về phía bạn.
  5. Giữ người thẳng đứng trên bàn chân, không ngả vào sườn núi; ngả vào sườn làm bàn chân bị đẩy ra ngoài và trượt.
  6. Trên đá tảng lớn, dùng tay chống lên mặt đá để giữ thăng bằng, nhưng không kéo người bằng một tảng chưa thử.
  7. Không nhảy từ tảng này sang tảng kia, kể cả khi khoảng cách trông nhỏ; nếu cần, ngồi xuống và bước qua.

Nhịp đi trên bãi đá chậm hơn trên đường đất rất nhiều. Một bãi đá tảng nhìn chỉ dài vài trăm bước có thể mất nửa giờ hoặc hơn để đi qua an toàn; hãy tính thời gian đó vào kế hoạch thay vì cố đi nhanh để bù.

Đi lên và đi xuống bãi sỏi đá nhỏ

Đi lên: tránh giữa bãi. Giữa bãi sỏi là nơi đá trôi nhiều nhất. Tìm mép bãi có cỏ, rễ cây hoặc đá lớn cắm chặt để làm bậc, chấp nhận đi vòng xa hơn.

Đi lên: đá mũi giày tạo bậc. Trên sỏi mịn, đá mũi giày vào sỏi rồi ấn xuống để tạo bậc nhỏ, bước ngắn và đều. Bước dài trên sỏi là mỗi bước tụt lại nửa bước.

Đi xuống: gót trước, gối chùng. Trên sỏi dày và mềm, người có kinh nghiệm xuống bằng cách tiếp đất bằng gót, gối chùng, người hơi ngả về trước, để sỏi trôi theo một chút. Kỹ thuật này cần luyện ở nơi dễ trước và không dùng trên sỏi mỏng phủ đá cứng bên dưới.

Đi xuống: không đi thẳng hàng. Mỗi bước đi xuống đẩy sỏi và đá lăn xuống dưới. Nhóm đi xuống phải giãn hàng ngang hoặc đi từng người qua đoạn hẹp, không xếp hàng dọc.

Gậy chống trên sỏi. Gậy giúp giữ thăng bằng trên sỏi, nhưng không nên tin hoàn toàn vào gậy vì đầu gậy có thể trượt. Trên đá tảng lớn cần dùng tay, thu gậy lại.

Đi theo nhóm trên bãi đá: khoảng cách và tiếng hô

Mối nguy lớn nhất của bãi đá không nằm dưới chân bạn mà nằm dưới chân người phía trên. Một viên đá cỡ nắm tay rơi từ vài chục bước phía trên đã đủ gây chấn thương nặng. Vì vậy khi lên hoặc xuống một bãi đá dốc, nhóm đi theo hai cách: cách thứ nhất là đi sát nhau thành cụm để nếu đá lăn thì nó chưa kịp lấy đà; cách thứ hai là đi so le, không ai đứng thẳng hàng dưới người khác. Tệ nhất là đi thành hàng dọc cách nhau vài chục bước.

Ở đoạn khe hẹp mà đá bắt buộc lăn theo một đường, từng người đi qua một, những người còn lại đứng chờ ở chỗ khuất, sang bên ngoài đường rơi. Người qua xong cũng tránh khỏi đường rơi rồi mới gọi người tiếp theo.

Thống nhất trước một tiếng hô ngắn, ví dụ "Đá!", để ai làm rơi đá hoặc thấy đá rơi phải hô ngay, to và lặp lại. Người nghe tiếng hô không ngẩng lên nhìn, vì nhìn lên là mặt và mắt hứng trọn; thay vào đó áp sát vào sườn hoặc nép sau tảng lớn, che đầu bằng tay hoặc balo. Ở những tuyến đá rơi nhiều, mũ bảo hiểm leo núi là trang bị nên có; người dẫn đường sẽ cho biết tuyến đó có cần hay không.

Tình huống giả định: bãi đá tảng giữa sương mù

Nhóm bốn người đi qua một bãi đá tảng trên sườn gần đỉnh, sương mù kéo tới che mất dấu sơn đánh trên đá. Một người bước lên một tảng phẳng, tảng đó lật nhẹ, chân trượt vào khe đá tới đầu gối. Người phía sau dừng lại, không kéo mạnh, mà cùng người kia gỡ từ từ, kiểm tra cổ chân trước khi cho đứng lên.

Người dẫn quyết định cả nhóm dừng ở chỗ bằng, chờ sương mỏng đi để nhìn thấy dấu đường thay vì mò tiếp. Sau mười lăm phút sương thưa, dấu đường hiện ra cách đó không xa, lệch hẳn khỏi hướng nhóm đang đi. Nếu cố mò tiếp, cả nhóm sẽ đi sâu vào một bãi đá tảng lớn hơn, khe sâu hơn.

Bài học: trên bãi đá, mất tầm nhìn là lý do chính đáng để dừng. Đi chậm mà đúng hướng luôn tốt hơn đi nhanh mà phải quay lại qua một bãi đá đã làm mọi người mệt.

Sai lầm hay gặp trên đá rời

Phần lớn chấn thương ở bãi đá là trật cổ chân, xây xát tay và đá rơi trúng người; danh sách dưới đây là nguyên nhân thường thấy.

  • Nhảy từ tảng này sang tảng kia cho nhanh, tiếp đất lệch và trật chân.
  • Đặt chân lên mép dưới viên đá, làm viên đá lật về phía mình.
  • Kéo người lên bằng một tảng đá chưa thử, tảng đá bung ra rơi xuống người phía dưới.
  • Đứng nghỉ ngay dưới chân khe đá hoặc vách đá, nơi đá rơi đi qua.
  • Đi xuống thành hàng dọc trên bãi sỏi, người trên đẩy đá trúng người dưới.
  • Ngẩng lên nhìn khi nghe tiếng hô đá rơi.
  • Đi bãi đá ướt sau mưa với đế giày đã mòn, mặt đá trơn như kính.

Những lỗi này đều đến từ vội vàng. Trên bãi đá, chậm là một kỹ thuật, không phải một điểm yếu.

Câu hỏi nên hỏi người dẫn đường trước đoạn đá

Người dẫn đường địa phương biết tình trạng đá thay đổi theo mùa và sau từng trận mưa, điều mà ảnh chụp hay ghi chép cũ không cho bạn biết. Trước chuyến đi hoặc ngay đầu buổi, những câu dưới đây giúp cả nhóm hình dung đoạn đá sắp tới.

  • Tuyến có đoạn đá rời hoặc đá tảng không, dài chừng bao lâu đi bộ?
  • Đoạn đó có nằm dưới vách đá hay khe núi hay có đá rơi không, có cần mũ bảo hiểm không?
  • Gần đây có mưa lớn hay sạt lở làm đổi đường không?
  • Trên bãi đá có dấu đường đánh bằng sơn hoặc ụ đá không, khi sương mù thì đi theo gì?
  • Có đoạn nào cần dùng tay bám, hay cần dây hỗ trợ cố định không?
  • Nếu thời tiết xấu, có đường tránh hoặc điểm quay lại an toàn ở đâu?
  • Người trong nhóm bị sợ độ cao hoặc từng trật cổ chân thì nên đi vị trí nào?

Câu trả lời giúp bạn quyết định mang thêm gì, đi giờ nào và có nên vào tuyến đó hay chưa. Nếu câu trả lời mơ hồ hoặc người dẫn không quen tuyến, đó cũng là một thông tin đáng cân nhắc trước khi đi.

An toàn: khi nào tránh hẳn một bãi đá và khi nào gọi hỗ trợ

Có những lúc không nên vào bãi đá dù đó là đường chính: sau mưa lớn khi sườn còn sũng nước, khi nghe tiếng đá rơi lách cách từ phía trên, khi thấy vết sạt mới và đá còn tươi màu, khi sương mù dày che mất dấu đường, hoặc khi nhóm đã mệt và trời sắp tối. Lúc đó hãy chờ, đi đường vòng nếu có, hoặc quay lại. Với các tuyến có đoạn đá khó, nên đi cùng người dẫn đường quen tuyến và hỏi trước về tình trạng đá ở thời điểm đó.

Nếu có người bị đá rơi trúng đầu, bất tỉnh dù ngắn, chảy máu nhiều, hoặc nghi gãy xương, không tự ý di chuyển người bị nạn trên bãi đá dốc trừ khi đá vẫn đang rơi. Giữ ấm, giữ người bị nạn nằm yên, đưa những người còn lại ra khỏi vùng đá rơi, và liên hệ hỗ trợ với thông tin rõ ràng: vị trí, số người, tình trạng người bị nạn. Trật cổ chân nhẹ thì có thể băng cố định và đi chậm ra khỏi bãi đá với người đỡ hai bên, chia đồ cho người khác mang.

Câu hỏi thường gặp

Đi trên đá vụn nên mang giày gì?

Giày cổ cao hoặc cổ lửng có đế bám tốt và mũi cứng giúp giữ cổ chân và che ngón khi đá va. Đế đã mòn trơn rất nguy hiểm trên đá ướt, nên kiểm tra đế giày trước chuyến đi có nhiều đoạn đá rời.

Khi nghe tiếng hô đá rơi thì làm gì?

Không ngẩng lên nhìn. Áp sát người vào sườn núi hoặc nép sau tảng đá lớn, che đầu bằng tay hoặc balo, và chỉ đi tiếp khi tiếng đá rơi đã dứt hẳn và người phía trên báo an toàn.

Có nên nhảy giữa các tảng đá lớn không?

Không nên. Tảng đá có thể lắc khi bạn tiếp đất, mặt đá có thể trơn, và một cú tiếp đất lệch là đủ trật cổ chân hoặc trượt vào khe. Hãy ngồi xuống, dùng tay hỗ trợ và bước qua từ từ.

Làm sao biết một viên đá có chắc hay không?

Đặt chân nhẹ lên trước, chưa dồn sức, cảm nhận xem nó có lắc hoặc lún không. Viên đá lớn nằm thấp, cắm sâu vào sườn thường chắc hơn viên đá nằm trên các viên khác. Viên vừa lắc thì bỏ qua, chọn viên khác.

Đi xuống bãi sỏi dốc theo nhóm thế nào cho an toàn?

Không đi thành hàng dọc. Hoặc đi sát nhau thành cụm, hoặc giãn hàng ngang so le để không ai đứng thẳng dưới người khác. Đoạn khe hẹp thì từng người qua một, người chờ đứng ngoài đường đá rơi.

Có cần mũ bảo hiểm khi đi qua bãi đá vụn không?

Với tuyến dưới vách đá đang phong hoá hoặc khe núi hay có đá rơi, mũ bảo hiểm leo núi là trang bị nên có. Hỏi người dẫn đường quen tuyến để biết đoạn đó có cần hay không trước khi đi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138