Chụp ảnh trên núi an toàn dựa vào một quy tắc: đứng yên trước rồi mới nhìn vào màn hình, và không bao giờ lùi lại hay bước sang ngang khi mắt đang nhìn vào máy. Phần lớn tai nạn khi chụp ảnh không do núi nguy hiểm, mà do người chụp mất tập trung vào chỗ đặt chân đúng lúc đứng gần mép dốc, trên đá ướt hay trong gió giật.
Ảnh đẹp nhất trên núi thường nằm ở những chỗ rủi ro nhất: mép vực, sống núi hẹp, mỏm đá nhô ra, lúc bình minh còn tối và lạnh. Bạn không cần bỏ những tấm ảnh đó, chỉ cần biết cách chọn chỗ đứng, chụp từ góc an toàn mà vẫn cho cảm giác cao, và biết khi nào phải cất máy. Phần dưới đi từ quy tắc chung đến từng tình huống cụ thể.
Vì sao tai nạn hay xảy ra lúc chụp ảnh
Khi đi, mắt bạn nhìn đường. Khi chụp, mắt bạn nhìn màn hình hoặc nhìn về phía phong cảnh, và não ngừng theo dõi chỗ đặt chân. Nhiều người lùi lại một bước để lấy đủ khung hình, hoặc bước sang ngang để tránh người phía trước, mà không nhìn xuống. Trên đường bằng thì không sao; trên mỏm đá cạnh vực thì một bước là đủ để mất thăng bằng.
Thêm vào đó là những yếu tố riêng của núi: đá phủ rêu trơn trượt sau sương, cỏ trên mép dốc che mất chỗ đất sụt, gió giật bất ngờ ở sống núi đủ mạnh để làm lệch người đang đứng một chân, và sự mệt mỏi làm phản xạ chậm hơn. Trên đỉnh, sau nhiều giờ leo, người ta thường hưng phấn và bớt cẩn thận đúng lúc cần cẩn thận nhất.
Cuối cùng là sức ép từ người khác: người chụp hộ bảo lùi thêm chút nữa, cả nhóm muốn tấm ảnh ngồi trên mỏm đá giống ảnh đã thấy trên mạng. Tấm ảnh đẹp nhất trong chuyến đi không đáng để đổi lấy một bước chân hụt. Hiểu rõ cơ chế này là bước đầu tiên để tránh nó.
Quy tắc chọn chỗ đứng khi chụp
Thuộc lòng những quy tắc dưới đây và nhắc nhau trong nhóm. Chúng không làm ảnh xấu đi, chỉ đổi cách bạn đứng.
- Dừng hẳn, đặt hai chân chắc rồi mới giơ máy lên. Không chụp trong lúc đang bước.
- Không lùi lại khi đang nhìn màn hình. Nếu cần lùi, hạ máy xuống, nhìn chỗ đặt chân, bước, rồi mới giơ máy lên lại.
- Giữ ít nhất vài bước chân với mép vực, xa hơn khi có gió, đá ướt, cỏ dài che mép. Mép cỏ có thể là đất treo không có gì đỡ phía dưới.
- Không trèo qua rào chắn, dây căng, cọc đánh dấu ở các điểm ngắm cảnh; chúng được đặt ở đó vì chỗ phía ngoài từng sụt hoặc từng có người ngã.
- Người được chụp di chuyển, người chụp đứng yên. Không ai được bảo người khác lùi thêm về phía mép.
- Không đứng trên đá rời, mỏm đá nhô ra mà bạn chưa chắc chịu được sức nặng.
- Không chụp trên đoạn đường hẹp mà người phía sau phải chờ hoặc phải vượt qua bạn sát mép. Đi tới chỗ rộng rồi chụp.
Để ảnh vẫn có cảm giác cao và rộng mà không cần đứng sát mép, đặt người đứng ở giữa khung, chụp từ thấp lên với bầu trời làm nền, hoặc chụp từ phía sau với dãy núi phía xa. Cảm giác chiều sâu đến từ lớp núi, không đến từ việc đứng sát vực.
Tình huống chụp, rủi ro và cách chụp an toàn
Bảng dưới gom những khung hình người leo núi hay muốn có, kèm cách chụp vẫn đẹp mà bớt rủi ro.
| Khung hình | Rủi ro | Cách làm an toàn hơn |
|---|---|---|
| Ngồi trên mỏm đá nhô ra vực | Đá rời, gió, trượt khi đứng dậy | Ngồi ở mỏm đá thấp phía trong, chụp từ góc thấp cho trời làm nền |
| Đứng trên sống núi hẹp | Gió giật, mất thăng bằng | Chụp từ xa phía sau, người đứng ở đoạn sống núi rộng nhất, chân dạng vững |
| Nhảy lên giữa không trung | Tiếp đất lệch, trẹo cổ chân, trượt về phía dốc | Chỉ nhảy trên mặt đất bằng, khô, cách xa mép |
| Chụp tự sướng bằng gậy dài | Lùi lại theo khung hình, gió lật gậy | Đặt máy trên đá hoặc chân máy nhỏ, hẹn giờ |
| Chụp người đang qua suối, cầu tạm | Người qua suối mất tập trung khi được gọi | Chụp sau khi người đó đã qua, không gọi tên người đang lội |
| Chụp từ giữa đường mòn có người đi lại | Người khác phải vượt bạn sát mép | Đứng hẳn ra chỗ rộng, nhường đường trước |
Nếu cả nhóm muốn một tấm ảnh chung trên đỉnh, chọn chỗ đất bằng rộng nhất, cách mép vài bước, đặt máy trên đá hoặc nhờ người dẫn đường chụp. Một tấm ảnh chung đứng vững luôn đẹp hơn tấm ảnh mà ai cũng đang nhìn xuống chân.
Chụp biển mây và bình minh mà không mạo hiểm
Bình minh trên núi là giờ chụp được ảnh đẹp nhất, nhưng cũng là giờ tối, lạnh và người ta đang ngái ngủ. Làm theo thứ tự này.
- Hỏi người dẫn đường từ tối hôm trước: điểm ngắm bình minh nằm ở đâu, đường đi tới đó có đoạn nào hẹp, trơn, mất bao lâu đi trong tối.
- Chuẩn bị sẵn đồ từ tối: đèn đội đầu đã sạc, áo ấm, găng tay, mũ, chút đồ ăn, máy ảnh hoặc điện thoại để trong túi áo ngực cho ấm pin.
- Đi theo nhóm, đèn đội đầu chiếu xuống chân chứ không chiếu lên trời hay vào mắt người khác. Không đi tắt trong bóng tối.
- Đến điểm ngắm, chọn chỗ đứng khi trời còn tối bằng cách soi đèn xuống mặt đất xung quanh: biết rõ mép ở đâu trước khi trời sáng và bạn chỉ còn nhìn lên.
- Khi trời sáng dần, đứng yên ở chỗ đã chọn mà chụp, không đi loanh quanh tìm góc khác trên đá ướt sương.
- Mặt trời lên rồi, cất máy, uống nước ấm, đi lại cẩn thận vì chân đã lạnh và cứng sau thời gian đứng yên.
Biển mây thường đẹp nhất trong khoảng thời gian ngắn sau bình minh, nhưng không phải sáng nào cũng có. Đừng vì chờ mây mà để lỡ giờ rời đỉnh đã thống nhất với nhóm.
Chụp cho trẻ em và người lớn tuổi
Với trẻ em, người lớn luôn đứng giữa con và mép dốc. Trẻ không đánh giá được khoảng cách và hay chạy theo ý thích. Khi chụp, một người lớn chụp, một người lớn đứng ở phía mép, giữ tay con hoặc đứng đủ gần để giữ.
Không đặt trẻ ngồi trên đá cao, lan can, mỏm nhô. Ảnh con ngồi trên tảng đá thấp, giữa bãi cỏ bằng hay bên suối nông vẫn đẹp, và con không cần phải ngồi yên ở chỗ nguy hiểm.
Với người lớn tuổi, chọn chỗ đứng có chỗ vịn. Một gốc cây, tảng đá to, hoặc người con đứng sát bên. Người lớn tuổi khó lấy lại thăng bằng khi bước hụt.
Đừng bảo người lớn tuổi quay người nhanh hay bước lùi. Người chụp nên là người di chuyển. Người được chụp chỉ cần đứng vững, nhìn về phía mình muốn nhìn.
Chụp lúc nghỉ, không chụp lúc đang đi đoạn khó. Những tấm ảnh tự nhiên nhất thường là lúc cả nhà ngồi nghỉ, ăn uống, nói chuyện ở chỗ bằng phẳng.
Tình huống giả định: tấm ảnh trên mỏm đá lúc gió lên
Một nhóm bốn người lên tới đỉnh một ngọn núi trung bình lúc gần trưa. Gần đỉnh có một mỏm đá nhô ra phía thung lũng, nhiều người đã chụp ảnh ngồi ở đó. Một người trong nhóm muốn có tấm ảnh giống vậy. Trời có gió từng cơn, đá còn ẩm vì sương buổi sáng chưa khô hẳn ở mặt khuất nắng.
Người dẫn đường không cấm, nhưng đề nghị ba việc: đứng ở chỗ đất bằng phía trong quan sát mỏm đá vài phút để xem gió giật mạnh cỡ nào; sờ mặt đá xem trơn đến đâu; và nếu vẫn muốn ra, thì bò ra bằng tay và đầu gối, ngồi xuống ngay, không đứng dậy trên đó, với một người ngồi sẵn phía trong đưa tay ra. Sau vài phút quan sát, cả nhóm thấy có những cơn gió làm áo mưa phần phật mạnh, và mặt đá phía ngoài trơn như phủ dầu.
Người bạn đổi ý, ngồi ở một tảng đá thấp phía trong, chụp từ góc thấp với mây và dãy núi phía sau. Tấm ảnh vẫn cho cảm giác ngồi trên cao. Mười phút sau, một cơn gió mạnh thổi bay chiếc mũ của một người khác xuống thung lũng. Không ai cần thêm lời giải thích nào nữa. Quan sát vài phút trước khi bước ra một chỗ hiểm là thói quen rẻ nhất mà người chụp ảnh trên núi có thể có.
An toàn: khi nào phải cất máy ngay
Có những lúc không ảnh nào đáng chụp. Hãy cất máy vào túi kín, giữ hai tay rảnh để bám và làm theo cột bên phải.
| Dấu hiệu | Việc cần làm |
|---|---|
| Nghe sấm, thấy chớp, tóc dựng lên, có tiếng lách tách | Cất máy, gậy selfie, rời đỉnh và sống núi ngay, xuống thấp |
| Gió giật đủ mạnh làm bạn phải đứng tấn | Không đứng gần mép, cúi thấp, đi tiếp ra chỗ khuất gió |
| Sương mù dày kéo tới, không thấy mép dốc | Đứng yên ở chỗ an toàn, gom nhóm, không đi tìm góc chụp |
| Đoạn cần dùng tay để bám, đoạn sát vực | Hai tay rảnh, máy trong túi có khoá kéo hoặc có dây đeo |
| Trời tối dần, nhóm đang muộn so với giờ về | Ngừng chụp, đi theo nhịp nhóm, bật đèn đội đầu sớm |
| Bạn thấy mệt, chân run, chóng mặt | Ngồi xuống chỗ an toàn, nghỉ, không tiến về phía mép để chụp |
Nếu mang thiết bị bay chụp ảnh, hãy hỏi ban quản lý khu vực trước vì nhiều nơi không cho bay, và tuyệt đối không bay gần khu vực biên giới hay khu vực cấm. Một chiếc điện thoại có dây đeo cổ tay hoặc dây đeo vai giúp bạn không phải với theo khi lỡ tay làm rơi máy.
Câu hỏi thường gặp
Nên đứng cách mép vực bao xa khi chụp ảnh?
Không có con số chung cho mọi chỗ, nhưng nên để ít nhất vài bước chân, xa hơn khi có gió, đá ướt hay cỏ che mép. Nguyên tắc dễ nhớ là đứng ở chỗ mà nếu bạn trượt một bước, bạn vẫn ngã xuống đất bằng chứ không ra ngoài mép.
Có nên dùng gậy selfie trên đỉnh núi không?
Có thể dùng ở chỗ rộng, ít gió, nhưng cất ngay khi trời có dông vì gậy kim loại giơ cao không nên có trên đỉnh lúc đó. Đặt máy trên đá hoặc chân máy nhỏ và hẹn giờ thường an toàn hơn vì bạn không phải lùi lại theo khung hình.
Làm sao để ảnh trông cao mà không phải đứng sát vực?
Chụp từ góc thấp hướng lên để bầu trời làm nền, để người ở giữa khung với dãy núi xếp lớp phía sau, hoặc chụp từ phía sau người đang nhìn ra xa. Cảm giác độ cao đến từ lớp núi và không gian, không phải từ khoảng cách tới mép.
Chụp bình minh trên núi cần chuẩn bị gì?
Đèn đội đầu đã sạc, áo ấm, găng tay, mũ, pin dự phòng để trong túi áo cho ấm, và hỏi người dẫn đường đường đến điểm ngắm từ tối hôm trước. Đến nơi, chọn chỗ đứng khi trời còn tối bằng cách soi đèn xuống đất xung quanh.
Làm sao giữ điện thoại không rơi khi leo núi?
Dùng dây đeo cổ tay hoặc dây đeo vai, cất trong túi có khoá kéo khi đi đoạn khó, và không cầm máy khi đang cần hai tay để bám. Khi máy rơi xuống dốc, đừng với theo hay leo xuống nhặt; báo người dẫn đường.
Có được bay thiết bị chụp ảnh trên núi không?
Tuỳ khu vực. Nhiều vườn quốc gia, khu bảo tồn và vùng gần biên giới không cho phép hoặc cần xin phép trước. Hãy hỏi ban quản lý khu vực, và không bay ở nơi có biển cấm hay gần khu vực biên giới.