Một đêm cắm trại trên núi cùng gia đình suôn sẻ khi bạn chọn chỗ dựng lều tránh xa suối, cây khô và sống núi trống, đến nơi trước khi trời tối vài tiếng, cho trẻ một bộ đồ khô chỉ dùng để ngủ, và đặt bếp xa lều. Phần lớn đêm cắm trại khó chịu đều do đến muộn, dựng lều sai chỗ hoặc trẻ bị lạnh, không phải do núi.
Trước khi lên núi, cả nhà nên thử một đêm cắm trại ở nơi gần nhà, có bãi được phép cắm trại và có đường xe vào. Đêm thử đó cho bạn biết lều dựng mất bao lâu, con ngủ được không, đồ ngủ có đủ ấm không. Phần dưới đi qua cách chọn chỗ, lịch từ chiều đến sáng, giữ ấm cho trẻ, nấu ăn và lửa an toàn, cùng những dấu hiệu phải rời chỗ cắm trại ngay trong đêm.
Đêm đầu tiên nên ở đâu
Với gia đình có trẻ nhỏ, đêm đầu tiên trên núi không nên ở một cung xa phải đi bộ cả ngày mới tới. Tốt nhất là một bãi cắm trại có người quản lý ở vùng đồi núi thấp hoặc trung bình, đi bộ không quá vài giờ từ chỗ đỗ xe, có nguồn nước, có nhà vệ sinh hoặc ít ra là chỗ kín đáo, và được phép cắm trại. Ở vườn quốc gia, khu bảo tồn, chỉ cắm trại ở chỗ ban quản lý cho phép.
Lý do rất thực tế: đêm đầu tiên là đêm bạn học dựng lều, xếp đồ, nấu ăn trong ánh đèn pin, dỗ con ngủ ở chỗ lạ. Nếu có chuyện gì không ổn như trẻ sốt, mưa lớn bất ngờ, lều hỏng, bạn cần có đường về trong vòng một hai giờ chứ không phải cả ngày đường.
Sau một hai đêm như vậy, khi cả nhà đã quen nếp, bạn có thể tính chuyện cắm trại ở chỗ xa hơn, cao hơn. Lúc đó, trẻ biết việc của mình, bố mẹ biết thứ tự công việc, và mọi thứ diễn ra nhanh hơn nhiều. Đừng tính ngay chuyện ngủ đêm ở núi trên 2.000 m với trẻ nhỏ; những chỗ đó lạnh hơn nhiều về đêm và xa nơi hỗ trợ.
Chọn chỗ dựng lều: những nơi phải tránh
Khi đến bãi, dành mười phút đi một vòng trước khi dựng lều. Một chỗ đẹp có thể là chỗ nguy hiểm nhất khi trời đổi.
- Sát mép suối, lòng suối cạn, bãi cát ven suối: mưa lớn trên nguồn có thể làm nước dâng rất nhanh dù chỗ bạn không mưa. Dựng lều ở chỗ cao hơn hẳn mặt nước, có đường thoát lên cao hơn nữa.
- Dưới cây chết, cây có cành khô lớn treo lơ lửng: gió đêm có thể làm cành rơi xuống. Nhìn lên trước khi dựng.
- Trên sống núi trống, đỉnh đồi trọc: hứng gió mạnh và nguy hiểm khi có dông sét.
- Chân vách đá, chân dốc đá vụn: đá có thể lăn xuống khi mưa.
- Chỗ trũng, lõm: nước mưa đọng lại, lều thành vũng nước giữa đêm.
- Gần tổ ong, tổ kiến, lối đi của gia súc: quan sát mặt đất và cây xung quanh.
- Khu vực không được phép cắm trại, khu vực biên giới: không dựng lều ở đó dù chỗ có vẻ đẹp.
Chỗ lý tưởng là mặt đất bằng, hơi cao hơn xung quanh để nước thoát, có cây che gió nhưng không có cành khô phía trên, cách nguồn nước một quãng đi bộ ngắn. Dựng lều cửa quay khỏi hướng gió.
Lịch từ chiều đến sáng hôm sau
Lịch dưới đây cho một gia đình có trẻ, đến bãi cắm trại sau vài giờ đi bộ. Giờ cụ thể thay đổi theo mùa; điều quan trọng là thứ tự và việc đến nơi sớm.
| Thời điểm | Việc cần làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đầu giờ chiều | Đến bãi, đi một vòng chọn chỗ | Đến muộn là lý do chính khiến đêm cắm trại khó khăn |
| Ngay sau đó | Dựng lều, trải tấm lót cách đất, bày túi ngủ cho nở | Giao cho trẻ việc nhỏ: giữ cọc, xếp giày |
| Chiều muộn | Lấy nước, chuẩn bị bữa tối, thay đồ khô cho trẻ | Thay đồ trước khi trời lạnh, không đợi trẻ kêu |
| Trước khi tối hẳn | Ăn tối, rửa dọn, cất đồ ăn kín | Ăn tối sớm cho trẻ có thời gian tiêu hoá trước khi ngủ |
| Tối | Đi vệ sinh, đánh răng, vào lều | Đèn đội đầu để ngay cạnh đầu mỗi người |
| Sáng sớm | Dậy, mặc thêm áo, ăn sáng nóng | Trẻ thường dậy sớm vì trời sáng sớm trên núi |
| Trước khi rời bãi | Thu dọn, gom rác, kiểm tra lại mặt đất | Chỗ cắm trại phải sạch như lúc bạn đến |
Đặt mục tiêu dựng xong lều khi trời còn sáng ít nhất hai giờ. Dựng lều trong bóng tối, khi trẻ đói và mệt, là khởi đầu cho một đêm căng thẳng.
Giữ ấm cho trẻ qua đêm
Một bộ đồ khô chỉ để ngủ. Gói trong túi chống nước, không mặc ban ngày dù ướt hết. Thay ngay khi trời tối, kể cả tất. Đồ ban ngày dù trông khô vẫn còn ẩm mồ hôi.
Cách đất quan trọng như túi ngủ. Trẻ mất nhiệt xuống mặt đất nhiều hơn ra không khí. Cho con nằm trên tấm lót dày, nếu có thể thêm một lớp nữa bên dưới.
Mũ len khi ngủ. Trẻ hay đạp túi ngủ và chui ra ngoài. Mũ len giữ ấm đầu ngay cả khi con lăn khỏi túi.
Không ủ quá kín. Trẻ ra mồ hôi trong túi ngủ sẽ lạnh về sáng. Sờ gáy con: ấm và khô là vừa, ướt mồ hôi thì bớt một lớp.
Đi vệ sinh ngay trước khi ngủ. Trẻ nhịn đi vệ sinh nằm co ro sẽ ngủ lạnh hơn. Chuẩn bị sẵn đèn và đường ra khỏi lều.
Ăn chút gì trước khi ngủ. Một bữa nhẹ trước khi ngủ giúp cơ thể có năng lượng sinh nhiệt qua đêm.
Cho con nằm giữa hai người lớn. Vừa ấm hơn, vừa dễ để ý khi con lạnh hay thức giấc.
Nấu ăn và lửa an toàn
Bếp và lửa là hai nguồn rủi ro lớn nhất ở bãi cắm trại có trẻ. Làm theo thứ tự này mỗi lần nấu.
- Đặt bếp ở chỗ đất bằng, cách lều vài bước, khuất gió, không có lá khô xung quanh.
- Không bao giờ nấu ăn, đốt than, đốt bếp sưởi trong lều hay trong không gian kín. Khí sinh ra khi đốt trong chỗ kín không màu, không mùi và có thể gây ngộ độc trong lúc ngủ.
- Kẻ một vòng quanh bếp mà trẻ không được bước vào khi bếp đang cháy. Nói rõ với con trước khi bật bếp.
- Nồi nước sôi đặt thấp, quai quay vào trong, không để trên mặt đá nghiêng.
- Chỉ đốt lửa trại ở nơi được phép, dùng chỗ đốt có sẵn, giữ lửa nhỏ, có người lớn trông suốt.
- Trước khi đi ngủ hay rời bãi, dập lửa bằng nước, khuấy tro, đổ nước tiếp, sờ tay gần tro không còn hơi nóng mới thôi.
- Cất đồ ăn, rác thừa vào túi kín, để xa chỗ ngủ, tránh thu hút chuột và côn trùng.
Chọn bữa ăn đơn giản cho đêm đầu tiên: món chỉ cần đun nước, hoặc đồ ăn đã nấu sẵn từ nhà. Đêm cắm trại không phải lúc thử món mới.
Tình huống giả định: mưa lớn giữa đêm
Một gia đình bốn người cắm trại trên một bãi cỏ ven rừng. Lúc hai giờ sáng, mưa bắt đầu nặng hạt, kèm sấm ở xa. Người bố tỉnh dậy, bật đèn đội đầu, kiểm tra quanh lều. Nước bắt đầu chảy thành dòng nhỏ qua một góc bãi nhưng không vào lều, vì chiều hôm trước anh đã chọn chỗ hơi cao và cách xa con suối nhỏ phía dưới.
Anh đếm khoảng cách giữa chớp và sấm: vẫn còn xa. Cả nhà vẫn ở trong lều, người mẹ chuẩn bị sẵn giày, áo mưa và đèn cho từng người cạnh cửa lều, để nếu dông tiến gần thì có thể rời đi ngay vào chỗ thấp hơn, có rừng cây đều, tránh cây đứng riêng lẻ. Hai đứa trẻ được dặn ngủ tiếp, mặc sẵn áo khoác trong túi ngủ.
Gần sáng mưa ngớt. Con suối phía dưới đã dâng cao hơn hẳn chiều hôm trước, nước đục ngầu. Cả nhà ăn sáng, thu dọn, và quyết định không lội qua suối để đi tiếp cung vòng mà quay về theo đường đã đến. Bài học: chọn chỗ dựng lều đúng từ chiều hôm trước đã quyết định gần hết mọi thứ của đêm hôm đó, và nước suối đục, dâng cao là lý do đủ để đổi kế hoạch.
An toàn: dấu hiệu phải hành động ngay trong đêm
Đêm trên núi, mọi quyết định khó hơn vì tối, lạnh và buồn ngủ. Thống nhất từ trước khi vào lều: ai là người quyết định, đèn và giày để ở đâu.
| Dấu hiệu | Việc cần làm |
|---|---|
| Nước suối dâng nhanh, nghe tiếng nước ầm ầm lớn dần, nước đục, có cành cây trôi | Rời bãi ngay lên chỗ cao hơn hẳn, bỏ lại đồ nếu cần, không lội qua suối |
| Sấm chớp gần dần, khoảng cách giữa chớp và sấm rút ngắn | Rời sống núi, đỉnh trống; đến chỗ thấp có rừng cây đều, tránh cây đứng riêng, ngồi xổm trên tấm lót |
| Trẻ run không dừng, môi tái, lơ mơ | Thay đồ khô, ủ chung túi ngủ với người lớn, cho uống ấm nếu tỉnh; không đỡ thì gọi hỗ trợ và chuẩn bị đưa xuống |
| Người trong lều nhức đầu, buồn nôn, chóng mặt khi có bếp hay than gần lều | Mở lều, đưa mọi người ra chỗ thoáng ngay, tắt nguồn đốt, gọi hỗ trợ |
| Trẻ sốt cao, nôn nhiều, đau bụng dữ dội | Không chờ đến sáng nếu nặng dần; liên hệ hỗ trợ và chuẩn bị đường về |
| Có người lạ quấy rối, có động vật lớn tiến gần | Gom cả nhà vào một chỗ, bật đèn, gây tiếng động, báo người quản lý bãi nếu có |
Trước khi vào lều, mỗi người lớn biết số liên lạc của người quản lý bãi hoặc cứu hộ địa phương, biết chỗ nào có sóng, và để giày, đèn, áo mưa ngay cạnh cửa lều.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì có thể cắm trại qua đêm trên núi?
Không có tuổi cố định. Trẻ nhỏ vẫn cắm trại được nếu ở bãi gần đường xe, núi thấp hoặc trung bình, có đồ ngủ đủ ấm và bố mẹ đã thử một đêm gần nhà. Điều quan trọng là bố mẹ quen việc và có đường về nhanh.
Dựng lều cạnh suối có an toàn không?
Không nên dựng ở mép suối, lòng suối cạn hay bãi cát ven suối, vì mưa lớn trên nguồn có thể làm nước dâng rất nhanh dù chỗ bạn không mưa. Dựng ở chỗ cao hơn hẳn mặt nước, có đường thoát lên cao.
Có được đốt lửa trại trên núi không?
Chỉ ở nơi được phép, trong chỗ đốt có sẵn, giữ lửa nhỏ và có người lớn trông. Nhiều khu bảo tồn, vườn quốc gia cấm đốt lửa, nhất là mùa khô. Trước khi ngủ phải dập tắt hoàn toàn.
Có nên mang bếp sưởi hay than vào lều cho ấm không?
Không bao giờ. Đốt bất cứ thứ gì trong lều hay không gian kín có thể gây ngộ độc khí trong lúc ngủ. Hãy giữ ấm bằng đồ ngủ khô, tấm lót cách đất, túi ngủ đủ ấm, mũ len và ăn nhẹ trước khi ngủ.
Đêm cắm trại gặp mưa lớn thì có nên rời đi ngay không?
Nếu lều ở chỗ cao, không gần suối và dông còn xa, ở lại trong lều thường an toàn hơn đi trong tối. Rời đi ngay khi nước suối dâng nhanh, nước tràn vào chỗ dựng lều hoặc sấm chớp tiến gần.
Làm sao biết con có bị lạnh khi ngủ trong lều không?
Sờ gáy và lưng con: ấm và khô là vừa, lạnh thì thêm lớp hoặc cho con nằm sát người lớn, ướt mồ hôi thì bớt một lớp. Trẻ run, môi tái, tay chân lạnh là phải xử lý ngay.