TotCung.comTột Cùng
Trang bị theo độ cao

Mặc nhiều lớp khi leo núi: lớp sát da, lớp giữ nhiệt, lớp chắn gió và cách thay

Nguyên tắc ba lớp khi leo núi: lớp sát da thoát mồ hôi, lớp giữ nhiệt, lớp ngoài chắn gió; khi nào cởi bớt, khi nào mặc thêm để không ướt mồ hôi rồi lạnh run.

Two Vietnamese trekkers pause on a windy grassy ridge, one pulling a fleece jacket from a pack, the other zipping a shell, wide shot from behind, cool overcast light

Mặc nhiều lớp là mặc ba lớp mỏng có việc riêng: lớp sát da đẩy mồ hôi ra ngoài, lớp giữa giữ hơi ấm, lớp ngoài chặn gió và nước; bạn cởi hoặc mặc thêm từng lớp theo nhịp vận động chứ không theo cảm giác lúc đứng yên. Cách này ấm hơn và khô hơn một chiếc áo dày duy nhất, vì bạn điều chỉnh được nhiệt từng chút.

Kẻ thù trên núi thường không phải cái lạnh ở chân núi mà là mồ hôi. Leo dốc trong áo dày làm áo ướt sũng, tới đỉnh gió thổi qua là lạnh run. Phần dưới giải thích vì sao từng lớp cần chất liệu khác nhau, cách thay lớp theo từng giai đoạn trong ngày và bộ đồ mẫu cho chuyến hai ngày ở vùng núi lạnh.

Vì sao mặc nhiều lớp mỏng ấm hơn một áo dày

Thứ giữ ấm cho bạn là lớp không khí nằm yên giữa các sợi vải và giữa các lớp áo. Hai hoặc ba lớp mỏng giữ được nhiều túi khí như vậy, đồng thời cho phép bạn cởi một lớp khi cơ thể nóng lên. Một chiếc áo dày thì chỉ có hai lựa chọn: mặc và đổ mồ hôi, hoặc cởi ra và lạnh.

Khi leo dốc, cơ thể sinh nhiệt rất nhanh. Chỉ sau mười phút lên dốc, nhiều người đã nóng dù trời rét. Nếu mồ hôi không có đường thoát, nó ngấm vào áo, và vải ướt dẫn nhiệt đi nhanh hơn nhiều so với vải khô. Đến lúc dừng nghỉ trên sống núi có gió, cơ thể mất nhiệt cùng lúc qua mồ hôi bay hơi và qua gió.

Vì vậy mục tiêu của mặc nhiều lớp là "hơi mát khi đang đi, ấm ngay khi dừng". Người leo núi quen thường bắt đầu chặng dốc trong trạng thái hơi lạnh, biết rằng năm phút sau cơ thể sẽ tự ấm lên.

Một điểm nữa ít người để ý: không khí trên cao thường lạnh hơn dưới chân núi, và càng lên cao gió càng ít bị cây rừng che chắn. Nhiệt độ bạn đọc trên dự báo cho thị trấn dưới thung lũng không phải nhiệt độ bạn sẽ gặp trên sống núi lúc bình minh. Mặc nhiều lớp là cách chuẩn bị cho cả khoảng chênh lệch ấy mà không phải mang thêm quá nhiều đồ.

Ba lớp, ba việc và chất liệu nên chọn

Không cần đồ đắt tiền để mặc đúng; cần đúng chất liệu cho đúng lớp. Bảng dưới gói lại phần cốt lõi.

LớpViệc của lớpChất liệu hợpNên tránh
Lớp sát daĐẩy mồ hôi ra khỏi da, khô nhanhSợi tổng hợp thể thao, len mịnÁo cotton, áo thun dày giữ ẩm
Lớp giữaGiữ hơi ấm bằng túi khíÁo lông cừu nhân tạo, áo bông nhẹ, lenÁo nỉ cotton nặng, lâu khô
Lớp ngoàiChặn gió, chặn mưa, vẫn thoát hơiÁo khoác chắn gió hoặc chống nước có thoát hơiÁo mưa ni lông kín mít khi đang leo dốc
Lớp dự phòngMặc khi dừng lâu, tối ở lánÁo phao mỏng hoặc áo bông gói gọnBỏ ở nhà vì nghĩ "chắc không lạnh"

Quần cũng theo nguyên tắc ấy nhưng đơn giản hơn: quần dài sợi tổng hợp khô nhanh khi đi, thêm quần giữ nhiệt mỏng mặc bên trong lúc tối hoặc khi lên đoạn lạnh. Quần bò nặng, ướt rất lâu khô và cứng lại khi lạnh, không hợp đi núi.

Áo mưa, áo choàng chống mưa là chuyện riêng của mùa mưa; ở đây chỉ cần nhớ lớp ngoài phải chặn được gió, vì gió trên sống núi làm mất nhiệt nhanh hơn cả nhiệt độ thấp.

Đầu, cổ, tay và chân: những chỗ mất nhiệt hay bị quên

Mũ len mỏng là món nhẹ nhất mà hiệu quả nhất. Đầu và cổ để trần trong gió làm bạn thấy lạnh toàn thân dù áo đã đủ. Một chiếc mũ len mỏng nằm trong túi áo khoác, đội lên ngay khi dừng, cởi ra khi bắt đầu leo dốc, là cách điều chỉnh nhiệt nhanh nhất bạn có.

Khăn ống thay được ba thứ. Khăn ống vải mỏng che cổ khỏi gió, kéo lên che mũi miệng khi bụi hoặc lạnh buốt, và che gáy khi nắng gắt. Nó gần như không chiếm chỗ trong balo.

Găng tay hai lớp. Găng mỏng để thao tác với gậy, khoá áo, máy ảnh; găng ấm hoặc găng chắn gió đeo chồng lên khi đứng lâu trên đỉnh. Tay tê cóng thì việc kéo khoá, buộc dây, mở túi đồ ăn đều trở nên chậm và vụng, kéo theo cả nhóm phải chờ.

Chân ấm nhờ tất khô hơn là tất dày. Tất quá dày làm giày chật, máu lưu thông kém và chân lại lạnh hơn. Ưu tiên tất vừa, khô, và một đôi riêng để ngủ.

Thay lớp theo nhịp một ngày leo

Một ngày leo núi điển hình đi qua nhiều trạng thái nhiệt. Thứ tự dưới đây là cách người leo quen thường làm, bạn có thể điều chỉnh theo thời tiết thực tế.

  1. Sáng sớm ở lán, trời lạnh: mặc đủ ba lớp trong lúc ăn sáng và gói đồ.
  2. Năm phút trước khi xuất phát: cởi lớp giữa cho vào balo, chỉ giữ lớp sát da và lớp ngoài mở khoá. Bạn sẽ thấy hơi lạnh, như vậy là đúng.
  3. Trong chặng lên dốc: mở khoá cổ áo, xắn tay, cởi luôn lớp ngoài nếu không có gió. Mục tiêu là chỉ ẩm nhẹ, không ướt đẫm.
  4. Dừng nghỉ hơn năm phút: mặc lớp giữa hoặc áo dự phòng ngay khi dừng, trước khi cảm thấy lạnh, rồi mới uống nước và ăn.
  5. Lên tới sống núi hoặc đỉnh có gió: kéo khoá lớp ngoài, đội mũ, đeo găng. Ở lại chụp ảnh vài phút cũng đủ để lạnh nếu áo trong đã ẩm.
  6. Bắt đầu xuống dốc: cơ thể sinh nhiệt ít hơn lúc lên, thường giữ lại lớp ngoài hoặc một lớp giữa mỏng.
  7. Tới lán buổi chiều: thay ngay áo sát da khô, cất áo ướt riêng vào túi, mặc lớp dự phòng.

Thói quen quan trọng nhất là "mặc trước khi lạnh, cởi trước khi đổ mồ hôi". Đợi tới lúc run hoặc áo đã ướt mới xử lý thì luôn chậm một nhịp.

Trong nhóm đông, thay lớp cũng cần phối hợp: hẹn trước điểm dừng ngắn sau khoảng mười phút đầu để mọi người cởi bớt cùng lúc, thay vì từng người dừng lẻ tẻ làm đoàn đứt quãng và người đi cuối bị bỏ xa.

Bộ đồ mẫu cho chuyến hai ngày ở vùng núi lạnh

Ví dụ dưới đây áp dụng cho một chuyến hai ngày một đêm ở vùng núi phía Bắc vào mùa lạnh, khi buổi sáng trên cao có thể xuống gần mức đóng băng. Hãy xem dự báo cụ thể và hỏi người dẫn đường trước khi chốt.

MónSố lượngMặc khi nào
Áo sát da sợi tổng hợpHai chiếcMột chiếc để đi, một chiếc khô để thay ở lán
Áo lông cừu nhân tạoMột chiếcDừng nghỉ, buổi sáng, đoạn có gió
Áo phao mỏng hoặc áo bông nhẹMột chiếcBuổi tối ở lán, lúc chờ trên đỉnh
Áo khoác chắn gióMột chiếcSống núi, đỉnh, khi sương ẩm
Quần đi núi khô nhanhMột chiếcCả hai ngày
Quần giữ nhiệt mỏngMột chiếcBuổi tối và lúc ngủ
Mũ len, khăn ống, găng mỏngMỗi thứ mộtSáng sớm, đỉnh, buổi tối
Tất leo núiHai đến ba đôiMột đôi khô dành riêng để ngủ

Đồ dùng để ngủ, nhất là tất và áo sát da, nên được giữ khô trong túi kín riêng và không mặc để đi. Có một bộ đồ khô chắc chắn cho buổi tối là khác biệt giữa một đêm ngủ được và một đêm thức trắng vì lạnh.

Tình huống giả định trên sống núi

Bạn tới sống núi lúc gần trưa, áo trong đã ướt mồ hôi, gió bắt đầu mạnh. Đừng đứng giữa gió thay áo. Tìm chỗ khuất sau tảng đá hoặc bụi cây, thay nhanh áo sát da nếu có áo khô, mặc lớp giữa rồi lớp ngoài. Nếu không có áo khô, mặc chồng lớp giữa và lớp ngoài lên áo ướt, đi tiếp ngay để cơ thể sinh nhiệt.

Một người trong nhóm run liên tục, nói chậm, tay vụng. Đây là dấu hiệu cơ thể đang mất nhiệt nhiều. Dừng lại chỗ khuất gió, thay đồ khô, quấn thêm lớp, cho uống nước ấm nếu có và ăn chút đồ ngọt. Báo người dẫn đường, cân nhắc đưa người đó xuống thấp hơn, và gọi hỗ trợ nếu tình trạng không cải thiện.

Trời nắng gắt buổi trưa nhưng bóng râm thì lạnh. Vùng cao thường chênh lệch nhiệt rất nhanh giữa nắng và bóng. Giữ lớp sát da dài tay để chắn nắng, mang theo lớp giữa trong tầm tay thay vì nhét sâu đáy balo.

Sương mù kéo tới khi bạn đang đi giữa rừng, không khí ẩm đẫm. Sương làm áo ngoài ướt dần mà bạn không nhận ra như khi mưa. Kéo khoá lớp ngoài, giữ lớp giữa khô trong túi kín, và để ý tay chân của từng người. Sương dày cũng làm khó nhìn đường, nên đi sát nhau hơn và hỏi người dẫn đường có cần đổi kế hoạch không.

Sai lầm hay gặp và khi nào nên quay đầu vì lạnh

Phần lớn sai lầm về quần áo trên núi đến từ việc mặc theo cảm giác ở chân núi, nơi ấm hơn và lặng gió hơn.

  • Mặc áo khoác dày ngay từ đầu chặng dốc, ướt sũng mồ hôi sau nửa giờ.
  • Mặc áo cotton làm lớp sát da, ướt là lạnh và rất lâu khô.
  • Để lớp giữ ấm ở đáy balo, phải bới cả balo mới lấy được.
  • Không mang áo khô để thay buổi tối, mặc lại áo ẩm đi ngủ.
  • Quên găng và mũ vì nghĩ chỉ cần áo khoác.
  • Dừng chụp ảnh lâu trên đỉnh mà không mặc thêm gì.

Nên quay đầu hoặc rút về chỗ thấp, khuất gió khi: một thành viên run không kiểm soát, nói lắp hoặc bước loạng choạng; cả nhóm đã ướt mà thời tiết đang xấu đi; còn nhiều giờ tới lán trong khi trời sắp tối. Lạnh trên núi diễn tiến nhanh hơn người ta tưởng, xuống thấp và giữ ấm luôn là bước đầu tiên, sau đó liên hệ hỗ trợ nếu cần.

Câu hỏi thường gặp

Leo núi mùa lạnh có nên mặc áo phao dày từ đầu không?

Không nên. Áo phao dày làm bạn đổ mồ hôi rất nhanh khi lên dốc. Nên dành áo phao cho lúc dừng nghỉ lâu, buổi tối ở lán và lúc đứng trên đỉnh; khi đang đi chỉ cần lớp sát da và lớp chắn gió.

Áo cotton có dùng làm lớp trong được không?

Cotton thấm mồ hôi và giữ ẩm rất lâu, khi ướt lại mất khả năng giữ ấm. Với chuyến ngắn ngày nắng ráo thì không sao, nhưng ở vùng núi lạnh, ẩm, lớp sát da nên là sợi tổng hợp hoặc len mịn để khô nhanh hơn.

Cần mang bao nhiêu lớp áo cho một chuyến hai ngày?

Một bộ khung hợp lý là hai áo sát da, một lớp giữa ấm, một áo dự phòng gói gọn và một áo khoác chắn gió, cộng mũ, khăn, găng. Thêm bớt tuỳ dự báo nhiệt độ và độ cao nơi ngủ.

Làm sao biết đang mặc quá nhiều khi leo?

Nếu sau mười đến mười lăm phút lên dốc bạn đã ướt lưng và trán chảy mồ hôi liên tục, nghĩa là đang mặc quá ấm. Cởi một lớp hoặc mở khoá cổ, xắn tay áo, để cơ thể hơi mát khi đang di chuyển.

Áo chắn gió và áo chống nước khác nhau thế nào?

Áo chắn gió mỏng, nhẹ, thoát hơi tốt, chặn được gió và mưa phùn nhẹ. Áo chống nước chịu được mưa lâu hơn nhưng thường bí hơn khi leo dốc. Với mùa khô, áo chắn gió thường đủ dùng làm lớp ngoài.

Đi ngủ ở lán có nên mặc hết đồ đang có không?

Nên mặc đồ khô, gồm áo sát da khô, quần giữ nhiệt, tất khô và mũ. Không nên mặc áo đã ẩm mồ hôi vào túi ngủ vì hơi ẩm làm bạn lạnh suốt đêm. Áo khoác có thể đắp thêm bên ngoài túi ngủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138