TotCung.comTột Cùng
Thời tiết vùng cao

Sạt lở đất trên đường núi mùa mưa: dấu hiệu sườn dốc sắp trượt và cách tránh

Vì sao mưa dài ngày làm sườn núi sạt, những dấu hiệu sườn dốc sắp trượt, cách đi qua đoạn đường đã sạt, chọn chỗ nghỉ an toàn và khi nào nên hoãn chuyến leo mùa mưa.

A Vietnamese trekker in a yellow raincoat pauses on a forest trail, looking up at a raw muddy slope with fallen trees above, low angle from behind, wet overcast light

Sạt lở đất trên đường núi thường xảy ra sau mưa lớn hoặc mưa kéo dài nhiều ngày, khi đất đã ngấm đầy nước, nặng lên và mất độ bám, nhất là trên sườn dốc bị đào xẻ làm đường hoặc đã mất lớp cây che phủ. Nhiều vụ sạt xảy ra cả khi mưa đã ngớt, vì nước vẫn còn thấm trong đất. Người leo núi cần để ý cả sườn dốc phía trên đầu, không chỉ mặt đường dưới chân.

Không ai đoán chính xác được một sườn dốc sẽ sạt lúc nào. Nhưng có những thời điểm, những vị trí và những dấu hiệu khiến rủi ro tăng rõ rệt. Bài này giúp bạn nhận ra chúng, quyết định khi nào hoãn, khi nào đi tiếp và đi qua đoạn nguy hiểm thế nào, cả trên đường mòn lẫn trên đường đèo ô tô dẫn tới chân núi.

Vì sao mưa dài ngày làm sườn núi sạt

Đất trên sườn núi đứng yên được là nhờ ma sát giữa các hạt đất, sức giữ của rễ cây và lớp đá bên dưới. Khi mưa thấm vào, nước lấp đầy khoảng trống giữa các hạt, làm đất nặng thêm và giảm ma sát. Đến một lúc, phần đất phía trên trượt xuống dọc theo một mặt yếu, thường là ranh giới giữa lớp đất và lớp đá phong hoá bên dưới.

Vì vậy điều đáng lo nhất không phải một trận mưa to đơn lẻ trên đất khô, mà là mưa kéo dài nhiều ngày, hoặc một trận mưa lớn rơi xuống đất đã no nước. Người làm khí tượng gọi đó là mưa tích luỹ. Sau một tuần mưa dai dẳng, chỉ cần thêm một cơn mưa vừa phải là có thể đủ để sườn dốc trượt.

Sườn dốc bị đào xẻ để làm đường, sườn đồi mất rừng, chỗ tập trung nước như khe, rãnh, nơi đất đắp, nơi có mạch nước rỉ ra là những chỗ dễ sạt hơn. Đường đèo dẫn tới chân núi thường hội đủ các yếu tố này, nên đôi khi đoạn nguy hiểm nhất của chuyến đi mùa mưa lại là đoạn đường xe chứ không phải đường mòn.

Dấu hiệu sườn dốc có thể sắp sạt

Những dấu hiệu dưới đây không có nghĩa sạt lở sẽ xảy ra ngay, nhưng là lý do để không dừng lại ở đó và tìm đường khác nếu có thể:

Dấu hiệuNhìn hoặc nghe thấy gìLàm gì
Vết nứt mớiĐường nứt trên mặt đất, mặt đường, mép taluy, nhất là nứt hình vòng cungKhông đứng gần, không đi qua phía dưới, báo cho người dẫn đường
Nước đục rỉ ra từ sườn dốcMạch nước mới xuất hiện, nước đục bùn chảy ra từ chân dốcĐất đang bão hoà và bị xói bên trong, rời khỏi khu vực
Đá, sỏi lăn lẻ tẻTừng viên đá nhỏ, cục đất rơi xuống đường liên tụcCó thể là dấu hiệu sớm, đi qua nhanh hoặc chờ ở chỗ an toàn
Cây nghiêng, cột lệchCây, cột điện, hàng rào nghiêng bất thường so với hôm trướcSườn đất đang dịch chuyển chậm
Âm thanh lạTiếng răng rắc của rễ cây, tiếng ục ục, ầm ì trong lòng đấtRời khỏi khu vực ngay theo hướng ngang ra xa
Suối đột ngột đục hoặc cạnNước suối đổi màu nhanh hoặc giảm đột ngột giữa lúc mưaCó thể đất đá đã sạt chặn dòng phía trên, tránh lòng suối

Khi đã thấy đất đá đang trượt, hướng chạy là sang ngang, ra xa đường trượt, lên chỗ vững, không chạy xuôi theo hướng đất đổ xuống.

Đường đèo tới chân núi: đoạn hay bị bỏ quên

Đường xe chạy cắt ngang sườn dốc. Để làm đường, người ta xẻ chân sườn núi. Phần taluy dương phía trên đường dễ sạt đổ xuống, phần taluy âm phía dưới có thể sụt cả mặt đường.

Kiểm tra tình trạng đường trước khi đi. Mùa mưa, hãy hỏi tình trạng đường đèo từ người địa phương, chủ nhà nghỉ hoặc tin của chính quyền địa phương. Nhiều đoạn có thể đang bị chặn hoặc mới thông tạm.

Không dừng xe dưới chân taluy. Dừng nghỉ, chụp ảnh, mua đồ ở chỗ không có sườn dốc dựng đứng phía trên và không sát mép vực phía dưới.

Đi xe ban ngày trong mùa mưa. Ban đêm không nhìn thấy đá rơi, vết nứt và mặt đường sụt. Lên lịch để chặng đèo dài nhất rơi vào ban ngày.

Khi đường đã sạt, nghe theo người điều tiết giao thông. Đừng tự vượt qua bãi đất đá vừa sạt, kể cả đi bộ. Đất phía trên có thể tiếp tục đổ.

Thời điểm nào rủi ro sạt lở cao nhất

Ở vùng núi phía Bắc, sạt lở tập trung vào mùa mưa, nhất là những tháng giữa và cuối mùa khi đất đã ngấm nước sau nhiều đợt mưa. Ở miền Trung và Tây Nguyên, mùa mưa lệch về cuối năm, nên thời điểm rủi ro cũng lệch theo. Trước khi đi một vùng núi lạ, hãy tìm hiểu mùa mưa ở đó rơi vào tháng nào thay vì mặc định theo miền Bắc.

Trong một đợt mưa, rủi ro thường tăng dần theo số ngày mưa và lên cao khi có một trận mưa lớn rơi vào cuối chuỗi ngày đó. Các hệ thống thời tiết như áp thấp nhiệt đới, hoàn lưu bão đi sâu vào đất liền, không khí lạnh kết hợp với nhiễu động gây mưa lớn diện rộng, đều là lúc nên tạm gác các tuyến có sườn đất dốc.

Trong một ngày, ban đêm là lúc đáng lo vì mưa thường đã kéo dài nhiều giờ, khó quan sát và mọi người đang ngủ. Ngay sau khi mưa tạnh cũng chưa phải lúc yên tâm: đất vẫn còn no nước, và nhiều vụ sạt xảy ra khi trời đã hửng. Hãy cho sườn núi thêm thời gian, thường là ít nhất vài ngày khô ráo sau một đợt mưa lớn, trước khi đi các tuyến dốc đất.

Đi qua đoạn đường mòn đã từng sạt

Trên tuyến trekking mùa mưa, bạn có thể gặp những đoạn đường mòn đã bị sạt một phần. Nếu người dẫn đường đánh giá đi được, hãy làm theo trình tự an toàn:

  1. Dừng trước đoạn sạt ở chỗ vững, quan sát cả sườn phía trên và phía dưới: có đất đá đang lăn, có vết nứt mới, có nước đục rỉ ra không.
  2. Nghe người dẫn đường quyết định có đi qua không. Nếu không có người dẫn và đoạn sạt lớn, mặt đất còn mềm, quay lại.
  3. Từng người một đi qua, không dừng giữa đoạn sạt, không túm tụm thành nhóm trên đó.
  4. Người đã qua đứng ở chỗ vững, ngoài tầm đất đá rơi, quan sát phía trên và báo động nếu có đất đá lăn xuống.
  5. Bước trên chỗ đất đã nén chặt, tránh mép ngoài của đoạn sạt; không bám vào cây mới đổ hoặc đá nằm lỏng.
  6. Sau khi qua hết, đếm người và đi tiếp ngay, không nghỉ ngay dưới chân đoạn vừa qua.

Nếu mưa đang to hoặc vừa có đá rơi, đừng qua. Chờ ở chỗ an toàn hoặc quay lại. Một đoạn đường sạt hôm nay vẫn sẽ còn đó ngày mai; người qua vội thì không chắc.

Chọn chỗ nghỉ và chỗ ngủ an toàn khi mưa

Phần lớn thời gian trên tuyến bạn đứng yên: nghỉ chân, ăn trưa, ngủ. Chọn chỗ dừng đúng giúp giảm rủi ro sạt lở nhiều nhất:

  • Không nghỉ, không dựng lều ngay dưới chân sườn dốc dựng đứng hoặc có đất đá lỏng phía trên.
  • Tránh miệng khe, rãnh nơi nước và đất có thể dồn xuống.
  • Tránh bãi đất bằng do đất sạt cũ bồi lên, nhận ra nhờ đất đá lẫn lộn, cây đổ ngổn ngang.
  • Ưu tiên chỗ đất vững, có cây lớn mọc thẳng, mặt đất không có vết nứt.
  • Trong lán, hỏi chủ lán chỗ ngủ nào xa sườn dốc nhất, đêm mưa to có ai trực không.
  • Khi đêm mưa rất to, thống nhất trước với nhóm: nghe tiếng động lạ thì ra khỏi lán theo hướng nào, tập trung ở đâu.

Những câu hỏi này nghe có vẻ quá cẩn thận cho một đêm ngủ lán. Nhưng sạt lở thường xảy ra vào ban đêm, khi mưa đã kéo dài nhiều giờ và mọi người đang ngủ.

Tình huống giả định: đêm mưa to ở lán lưng chừng núi

Giả sử nhóm bạn ngủ ở một lán lưng chừng núi giữa mùa mưa. Cả ngày đã mưa, tối càng mưa to. Nửa đêm, có tiếng đá lăn lách cách ở sườn phía sau lán, nước chảy thành dòng qua sân lán và bắt đầu đục.

Việc đầu tiên là đánh thức người dẫn đường và chủ lán, không tự đoán. Nếu họ thấy nguy cơ, cả nhóm mặc áo mưa, mang đèn, đồ ấm và nước, rời lán theo hướng đã thống nhất, tới chỗ đất vững xa sườn dốc. Đếm người ngay khi tới nơi. Không quay lại lấy đồ khi mưa vẫn đang to.

Sáng hôm sau, đừng vội đi tiếp theo lịch. Hỏi người dẫn đường về tình trạng đường phía trên và phía dưới, kiểm tra các đoạn từng sạt, và sẵn sàng quay xuống nếu đường lên đã có vết nứt mới hoặc sạt thêm. Chuyến đi có thể thiếu đỉnh, nhưng cả nhóm về đủ người.

Khi nào hoãn chuyến và khi nào gọi hỗ trợ

Nên hoãn hoặc đổi tuyến khi có một trong những điều sau:

  • Bản tin có cảnh báo nguy cơ sạt lở đất, lũ quét cho khu vực bạn định tới.
  • Nhiều ngày liền mưa lớn trước chuyến đi, đặc biệt khi tuyến có đường đèo dài hoặc sườn dốc đất.
  • Người địa phương báo đường đang có đoạn sạt, mới thông tạm hoặc đang bị chặn.
  • Nhóm không có người dẫn đường quen tuyến trong mùa mưa.

Khi có người bị đất đá vùi hoặc bị thương, không tự lao vào khu vực đang tiếp tục sạt. Đưa những người còn lại ra chỗ an toàn, gọi hỗ trợ qua người dẫn đường hoặc số khẩn cấp, báo rõ vị trí, số người, tình trạng, và chỉ tiếp cận khi chắc rằng đất đá đã ngừng chuyển động.

Trong lúc chờ, giữ ấm cho cả nhóm vì mưa và đứng yên làm mọi người lạnh nhanh, ghi lại giờ xảy ra sự việc và những gì đã thấy để báo cho lực lượng cứu hộ. Thông tin rõ ràng giúp người tới hỗ trợ chọn được đường tiếp cận an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mưa đã tạnh mà vẫn có sạt lở?

Vì nước vẫn còn thấm trong đất sau khi mưa ngừng. Đất no nước nặng hơn và mất độ bám, nên sườn dốc có thể trượt nhiều giờ, thậm chí vài ngày sau trận mưa, nhất là sau một chuỗi ngày mưa dài.

Dấu hiệu nào cho thấy sườn dốc sắp sạt?

Vết nứt mới trên mặt đất hay mặt đường, nước đục rỉ ra từ chân dốc, đá sỏi lăn lẻ tẻ liên tục, cây cột nghiêng bất thường, tiếng răng rắc hay ầm ì trong lòng đất, suối đột ngột đục hoặc cạn. Thấy một dấu hiệu là đủ để rời khu vực.

Gặp đoạn đường đã sạt có nên đi qua không?

Chỉ đi khi người dẫn đường quen tuyến đánh giá được, trời không mưa to và không có đất đá đang rơi. Qua từng người một, không dừng giữa đoạn sạt, người đã qua đứng ngoài tầm đá rơi quan sát. Nếu nghi ngờ, quay lại.

Đường đèo mùa mưa có nguy hiểm hơn đường mòn không?

Nhiều khi có, vì đường xe xẻ chân sườn núi làm taluy dễ sạt. Hãy hỏi tình trạng đường trước khi đi, chạy xe ban ngày, không dừng dưới chân taluy dựng đứng và không tự vượt qua bãi đất vừa sạt.

Khi đất đá đang trượt thì chạy hướng nào?

Chạy sang ngang, ra xa khỏi đường đất đá đổ, lên chỗ đất vững. Không chạy xuôi theo hướng đất đổ xuống và không quay lại lấy đồ. Tới nơi an toàn thì đếm người và báo tin nhờ hỗ trợ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138