TotCung.comTột Cùng
Thời tiết vùng cao

Lũ quét ở suối vùng núi: dấu hiệu nước dâng, chọn chỗ cắm trại và cách thoát lên cao

Lũ quét ở khe suối vùng núi có thể ập tới khi chỗ bạn không mưa. Dấu hiệu nước sắp dâng, chọn chỗ cắm trại, xử lý khi bị kẹt bên kia suối và khi nào phải hoãn chuyến.

A group of Vietnamese trekkers stand on a high grassy bank watching a swollen brown stream rush between boulders below, wide shot from behind, stormy grey light

Lũ quét là dòng nước dâng rất nhanh, chảy xiết, mang theo bùn đất, đá, cây gãy, đổ xuống các khe suối vùng núi chỉ trong thời gian ngắn sau mưa lớn, và có thể xảy ra ngay cả khi chỗ bạn đứng trời không mưa vì mưa đã đổ ở thượng nguồn. Với người leo núi, cách phòng tốt nhất là không cắm trại hay nghỉ lâu ở lòng suối, bãi bồi thấp trong mùa mưa, theo dõi cảnh báo và nhận ra những dấu hiệu nước sắp dâng để lên cao ngay.

Lũ quét nguy hiểm vì tốc độ: từ lúc thấy dấu hiệu tới lúc nước ập tới có khi chỉ vài phút. Vì vậy mọi quyết định quan trọng phải làm từ trước, khi chọn ngày, chọn tuyến, chọn chỗ ngủ. Phần dưới đi qua cơ chế, dấu hiệu, cách chọn chỗ cắm trại và cách xử lý khi nhóm bị kẹt.

Lũ quét, lũ ống hình thành thế nào

Khi mưa lớn đổ xuống sườn núi dốc, đặc biệt là đất đã ngấm đầy nước sau nhiều ngày mưa, nước không kịp thấm mà chảy tràn trên mặt đất, dồn từ hàng trăm khe nhỏ vào cùng một con suối. Suối vùng núi dốc và hẹp, nên lượng nước lớn ấy chảy rất nhanh, cuốn theo đất đá, cành cây. Đó là lũ quét.

Lũ ống là cách gọi quen thuộc ở vùng núi phía Bắc cho những trận lũ đổ dồn trong các thung lũng hẹp, lòng suối như một cái ống. Nước dâng lên rất cao trong thời gian ngắn rồi rút cũng nhanh, nhưng sức tàn phá thì rất lớn. Đôi khi cây gãy và đất đá chặn tạm dòng chảy ở phía trên, tạo thành một "đập" tạm; khi đập vỡ, nước ập xuống cùng lúc như một bức tường.

Điều người đi rừng hay quên: lưu vực của một con suối có thể rộng hơn rất nhiều so với những gì bạn nhìn thấy. Mưa lớn trên các đỉnh phía thượng nguồn, khuất sau mây, vẫn đổ nước về con suối bạn đang ngồi cạnh, trong khi trên đầu bạn trời chỉ âm u hoặc thậm chí còn nắng.

Dấu hiệu nước sắp dâng và việc cần làm ngay

Không phải lúc nào lũ cũng báo trước, nhưng những dấu hiệu sau xuất hiện khá thường xuyên. Thấy một trong số đó là đủ để rời khỏi lòng suối:

Dấu hiệuÝ nghĩaLàm gì ngay
Nước suối đổi màu từ trong sang đục, nâu nhanhĐất đá đang bị cuốn từ phía trênRa khỏi lòng suối, lên bờ cao
Nước dâng lên dù chỗ bạn không mưaMưa lớn ở thượng nguồnKhông qua suối, lên chỗ cao
Lá, cành cây, rác trôi nhiều bất thườngDòng chảy phía trên đang cuốn vật cảnRời bãi bồi, gom nhóm lại
Tiếng ầm ầm như sấm kéo dài từ phía thượng nguồnCó thể là nước và đá đang dồn xuốngLên cao ngay, vuông góc với dòng suối, không chờ xem
Mùi bùn đất nồng bất thườngĐất sườn đồi đang trôi vào suốiRời suối, quan sát cả sườn đồi phía trên
Mưa rất to kéo dài, nhiều dòng nước nhỏ đổ xuống từ sườnĐất đã bão hoà, nước chảy trànKhông cắm trại gần suối, chuẩn bị chỗ trú cao
Nước suối đột ngột cạn bất thường giữa mùa mưaDòng chảy có thể đang bị chặn ở phía trênRời lòng suối ngay, nguy cơ đập tạm vỡ

Khi lên cao, hãy đi vuông góc với dòng suối, lên sườn đồi vững, chứ không chạy dọc theo lòng suối hay xuống phía hạ lưu. Bỏ lại đồ đạc nặng nếu cần; mạng người quan trọng hơn balo và lều.

Chọn chỗ cắm trại và nghỉ trưa trong mùa mưa

Phần lớn tai nạn do lũ trên tuyến trekking xảy ra khi người ta ngủ hoặc nghỉ lâu ở chỗ thấp gần nước. Khi chọn chỗ, hãy kiểm tra:

  • Không cắm trại trên bãi cát, bãi sỏi trong lòng suối, kể cả khi nước đang thấp và trời đẹp.
  • Chọn chỗ cao hơn hẳn mặt nước suối, nhìn dấu rác, cành khô mắc trên cây, bụi ven bờ: đó là mức nước lũ cũ, chỗ ngủ phải cao hơn nhiều.
  • Tránh chỗ hợp lưu của hai, ba khe suối và cửa các khe hẹp.
  • Biết sẵn đường lên cao từ chỗ ngủ, đi được trong đêm, không phải lội suối.
  • Không cắm trại ngay dưới chân sườn đất dốc vừa sạt hoặc có vết nứt.
  • Nghỉ trưa bên suối thì ngồi trên bờ cao, để đồ gọn, không bày đồ ra lòng suối.

Câu hỏi nên hỏi người dẫn đường địa phương: mùa mưa nước suối này thường lên cao tới đâu, khu lán có từng bị nước tràn tới không, nếu đêm mưa to thì chạy lên đâu. Người quen tuyến sẽ chỉ được ngay chỗ an toàn.

Khi bị kẹt bên kia suối vì nước dâng

Một tình huống hay gặp: sáng qua suối nước chỉ ngang đầu gối, chiều quay lại thì nước đã đục ngầu và chảy xiết. Cách xử lý an toàn:

  1. Dừng lại ở bờ cao, không ai lội thử. Nước đục không cho thấy độ sâu và đá lăn dưới đáy.
  2. Đếm người, kiểm tra ai bị ướt, bị lạnh; mặc thêm lớp khô, ăn nhẹ để giữ sức.
  3. Tìm chỗ trú cao, an toàn cách xa bờ, tránh chân dốc dễ sạt và cây khô có thể đổ.
  4. Chờ nước rút. Lũ vùng núi thường lên nhanh và rút cũng khá nhanh khi mưa ngừng, có thể vài giờ đến hết đêm.
  5. Báo tin cho người ở nhà, người dẫn đường hay ban quản lý tuyến về vị trí và tình trạng nhóm ngay khi có sóng.
  6. Chỉ qua suối khi nước đã trong lại, rút thấp rõ rệt và có người dẫn đường quen tuyến đánh giá. Qua theo cách nhóm đã được hướng dẫn, không qua một mình.

Luôn mang đồ ăn dư ít nhất một bữa và một lớp áo khô trong túi chống nước khi tuyến có suối phải lội vào mùa mưa. Đó là thứ giúp chờ nước rút trở thành một đêm khó chịu chứ không phải một tai nạn.

Theo dõi cảnh báo và mưa tích luỹ trước chuyến đi

Lũ quét gần như luôn đi sau mưa lớn, và mưa lớn thường được dự báo trước ít nhất vài ngày ở mức xu hướng. Vì vậy, với tuyến có suối phải lội hoặc lán gần suối, việc theo dõi bắt đầu từ khoảng một tuần trước khi đi: có đợt áp thấp, bão, rãnh áp thấp hay không khí lạnh kết hợp gây mưa lớn cho vùng núi không, và mưa kéo dài mấy ngày.

Điều cần nhìn là mưa tích luỹ, tức tổng lượng mưa của nhiều ngày liền, chứ không chỉ lượng mưa ngày bạn leo. Đất sau một tuần mưa đã như miếng bọt biển no nước, không nhận thêm được nữa. Lúc đó, một trận mưa vừa phải vào chiều ngày leo cũng có thể làm suối dâng mạnh hơn một trận mưa lớn rơi xuống đất khô sau tuần nắng.

Cơ quan khí tượng thuỷ văn trong nước thường phát cảnh báo nguy cơ lũ quét, sạt lở đất cho các khu vực miền núi khi có mưa lớn. Đọc kỹ tên tỉnh, khu vực trong cảnh báo và so với tuyến bạn định đi. Khi khu vực của bạn nằm trong cảnh báo, tuyến có suối và đường đất dốc nên hoãn, không chờ đến sáng hôm đi mới quyết.

Khi đã tới nơi, hỏi chủ nhà hay người dẫn đường mấy hôm nay mưa thế nào, suối lên tới đâu. Người địa phương theo dõi con suối mỗi ngày, thông tin của họ chính xác hơn mọi bản đồ dự báo.

Tình huống giả định: dừng chân ăn trưa bên suối

Nhóm bạn đi một tuyến trekking vào giữa mùa mưa. Buổi trưa trời âm u, chỗ bạn chưa mưa, cả nhóm xuống bãi đá giữa suối ăn trưa vì mát và đẹp. Phía thượng nguồn, mây đen che kín các đỉnh, thỉnh thoảng có tiếng sấm xa.

Đây là lúc cần nghĩ tới lưu vực phía trên. Dù chỗ bạn khô, mưa trên các đỉnh kia vẫn đổ về đúng con suối này. Cách đúng là rời bãi đá, ăn trên bờ cao, để balo ở chỗ có thể đeo lên ngay, và cử một người nhìn dòng nước mỗi vài phút. Nước bắt đầu đục hoặc có nhiều lá cành trôi là lúc cả nhóm đứng dậy lên cao ngay.

Nếu sau bữa trưa còn phải qua suối, hãy cân nhắc qua sớm khi nước còn trong, hoặc đổi kế hoạch nếu suối đã có dấu hiệu dâng. Một bữa trưa thong thả giữa lòng suối có thể biến thành tình huống bị kẹt hai bờ.

Một thói quen nhỏ giúp ích rất nhiều: khi tới suối, cắm một que hoặc đặt một hòn đá đánh dấu mép nước. Mười lăm phút sau nhìn lại, bạn biết ngay nước đang lên, đứng yên hay rút. Mắt thường rất khó nhận ra nước lên vài phân, nhưng một vật mốc thì nói rõ ngay. Nếu mốc đã bị ngập, đừng chờ thêm bằng chứng nào khác, cả nhóm lên bờ cao và bàn lại kế hoạch ở đó.

Sai lầm hay gặp và khi nào phải hoãn chuyến

Chỉ nhìn trời ngay trên đầu. Lũ đến từ thượng nguồn. Mây đen trên các đỉnh xa, tiếng sấm từ phía đầu suối là thông tin quan trọng hơn bầu trời chỗ bạn.

Ngủ trên bãi sỏi vì phẳng và đẹp. Bãi sỏi trong lòng suối chính là nơi nước lũ đi qua. Phẳng là vì nước đã san phẳng nó.

Lội thử để "xem sâu cỡ nào". Nước đục, chảy xiết chỉ cần ngập tới gối đã đủ làm người mất chân. Đá và cây trôi dưới mặt nước không nhìn thấy được.

Tiếc công, cố đi theo lịch khi đã có cảnh báo. Khi bản tin có cảnh báo lũ quét, sạt lở cho vùng núi bạn định tới, hoặc nhiều ngày liền mưa lớn trước chuyến đi, tuyến có suối phải lội nên được hoãn hoặc đổi.

Đi một mình hoặc nhóm không ai quen tuyến trong mùa mưa. Người địa phương biết suối nào lên nhanh, chỗ nào trú được. Mùa mưa là mùa nên đi cùng người dẫn đường hơn bao giờ hết.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao trời không mưa mà suối vẫn có lũ?

Vì mưa lớn đã đổ ở thượng nguồn, trên các đỉnh và sườn núi mà bạn không nhìn thấy. Nước từ nhiều khe nhỏ dồn về cùng một con suối, nên suối có thể dâng nhanh trong khi trời chỗ bạn chỉ âm u hoặc còn nắng.

Dấu hiệu nào cho thấy lũ quét sắp tới?

Nước suối đổi từ trong sang đục, dâng lên nhanh, nhiều lá cành trôi, có tiếng ầm ầm từ phía thượng nguồn, mùi bùn đất nồng, hoặc nước cạn bất thường giữa mùa mưa. Thấy một dấu hiệu là đủ để rời lòng suối lên chỗ cao ngay.

Có nên cắm trại cạnh suối khi leo núi không?

Mùa mưa thì không nên cắm trại trên bãi sỏi, bãi cát hay chỗ thấp sát suối. Hãy chọn chỗ cao hơn hẳn mặt nước, cao hơn vết rác lũ cũ trên cây, tránh chỗ hợp lưu và biết sẵn đường lên cao trong đêm.

Bị kẹt bên kia suối vì nước lên thì làm gì?

Không lội thử. Lên chỗ cao an toàn, mặc thêm áo khô, ăn nhẹ và chờ nước rút, thường vài giờ đến hết đêm sau khi mưa ngừng. Báo tin vị trí ngay khi có sóng và chỉ qua khi nước đã trong lại, rút thấp và có người quen tuyến đánh giá.

Lũ ống khác lũ quét thế nào?

Lũ ống là cách gọi quen thuộc ở vùng núi phía Bắc cho lũ đổ dồn trong thung lũng hẹp như một cái ống, nước dâng rất cao rồi rút nhanh. Về bản chất đều là lũ lên nhanh sau mưa lớn, mang theo đất đá và rất nguy hiểm.

Khi chạy lũ nên chạy hướng nào?

Chạy lên cao theo hướng vuông góc với dòng suối, lên sườn đồi vững, không chạy dọc theo lòng suối hay xuống phía hạ lưu. Bỏ lại đồ đạc nặng nếu cần, giữ cả nhóm đi cùng nhau và đếm người khi đã tới chỗ an toàn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138