TotCung.comTột Cùng
Trang bị theo độ cao

Lọc nước suối khi leo núi: đun sôi, bình lọc, khử khuẩn và lượng nước cần mang

Nước suối trên núi trong nhưng chưa chắc sạch. Cách chọn chỗ lấy nước, đun sôi, dùng bình lọc và viên khử khuẩn, kết hợp các cách, và tính lượng nước cần mang.

A Vietnamese trekker crouches at the edge of a clear mountain stream filling a soft bottle through a small filter, shot from slightly above, cool green morning light

Nước suối trên núi trông trong vẫn có thể chứa vi sinh gây đau bụng, nên trước khi uống cần xử lý bằng một trong ba cách: đun sôi, lọc qua bình lọc, hoặc khử khuẩn; mỗi cách xử lý được những thứ khác nhau và có thể kết hợp. Song song, hãy tính lượng nước cần mang giữa hai nguồn nước chắc chắn, đừng tính theo cả chặng.

Vùng núi nhiều nơi có bản làng, trâu bò thả rông phía thượng nguồn, lán trại dùng chung khe nước, nên chuyện "nước đầu nguồn nên sạch" không phải lúc nào cũng đúng. Phần dưới đi từ chỗ lấy nước, các cách xử lý và giới hạn của từng cách, tới cách tính lượng nước mang theo, cách đựng và những dấu hiệu cho thấy bạn hoặc người trong nhóm đang thiếu nước.

Vì sao nước suối trong vẫn cần xử lý

Độ trong của nước chỉ cho biết ít bùn đất, không cho biết có vi khuẩn, ký sinh trùng hay vi rút hay không. Những thứ gây đau bụng, tiêu chảy quá nhỏ để thấy bằng mắt. Một con suối chảy qua bãi chăn thả, gần lán trại hoặc dưới khu dân cư có thể nhiễm bẩn dù nước vẫn mát và trong vắt.

Trên núi, đau bụng không chỉ là khó chịu. Tiêu chảy làm cơ thể mất nước và muối khoáng rất nhanh, đúng lúc bạn đang cần sức để đi dốc. Một người trong nhóm bị đau bụng có thể buộc cả nhóm đổi kế hoạch, và trong những chuyến nhiều ngày, đó là lý do phổ biến khiến người ta phải xuống sớm.

Không phải ai uống nước suối chưa xử lý cũng bị ốm, nhưng bạn không có cách nào biết trước lần nào thì bị. Cái giá để xử lý nước rất thấp so với cái giá khi bị ốm giữa đường. Người dẫn đường địa phương có thể biết khe nước nào an toàn hơn, nhưng thói quen xử lý vẫn nên giữ, kể cả với nước lấy ở bể chứa của lán.

Chọn chỗ lấy nước trên đường

Chỗ lấy nước tốt giảm bớt việc cho bộ lọc và giảm nguy cơ ngay từ đầu. Khi tới một nguồn nước, hãy quan sát vài điều sau.

  • Ưu tiên dòng chảy liên tục thay vì vũng đọng hay hố nước tù.
  • Lấy ở đoạn nước chảy nhanh, trong, ở phía trên chỗ người hoặc gia súc hay qua lại, không lấy ở phía dưới.
  • Tránh lấy ngay dưới lán trại, bãi cắm trại, khu vệ sinh hay ruộng nương có bón phân.
  • Để nước đục lắng trong chai một lúc hoặc lọc sơ qua một lớp vải trước khi xử lý.
  • Mùa khô, khe nhỏ có thể cạn; hỏi người dẫn đường nguồn nào còn chảy trước khi đi.
  • Sau mưa lớn, suối đục và có nguy cơ nước lên; lấy nước ở chỗ bờ vững, không đứng giữa dòng.

Khi tự lấy nước, đứng ở chỗ bờ chắc, không cúi người với ra giữa dòng trên đá rêu. Trượt chân ở bờ suối khi đang đeo balo nặng là tai nạn hay gặp hơn người ta nghĩ.

Giữ vệ sinh nguồn nước cho người sau: không rửa bát, không xả xà phòng, không đi vệ sinh gần suối. Vệ sinh cá nhân nên cách xa dòng nước hàng chục bước chân.

Ba cách xử lý nước và giới hạn của từng cách

Không có cách nào hoàn hảo trong mọi tình huống. Biết mỗi cách xử lý được gì và không xử lý được gì giúp bạn chọn đúng.

CáchXử lý đượcGiới hạnHợp với
Đun sôiPhần lớn vi khuẩn, ký sinh trùng, vi rútTốn nhiên liệu, thời gian, phải chờ nguội; không làm trong nước đụcỞ lán, có bếp, nấu ăn tối
Bình hoặc ống lọcBùn đất, vi khuẩn, ký sinh trùngPhần lớn bộ lọc thông thường không loại được vi rút; lõi có thể tắcLấy nước nhanh dọc đường
Viên hoặc dung dịch khử khuẩnVi khuẩn, vi rút, một phần ký sinh trùngCần chờ đủ thời gian theo hướng dẫn, nước đục làm kém hiệu quả, có mùiDự phòng nhẹ, khi bộ lọc hỏng
Đèn tia cực tím cầm tayVi khuẩn, vi rút, ký sinh trùngCần pin, nước phải trong, mỗi lần xử lý ítLượng nhỏ, nước đã trong

Đun sôi: nhiều hướng dẫn y tế công cộng khuyên đun sôi sùng sục ít nhất khoảng một phút, và lâu hơn (vài phút) ở độ cao lớn vì nước sôi ở nhiệt độ thấp hơn. Với viên khử khuẩn, đọc và làm đúng hướng dẫn in trên gói về lượng nước và thời gian chờ, không rút ngắn.

Cách kết hợp hay dùng: lọc qua vải để bớt đục, rồi lọc bằng bộ lọc, rồi khử khuẩn hoặc đun sôi khi nghi ngờ nguồn nước gần khu dân cư.

Tính lượng nước cần mang giữa hai nguồn

Lượng nước cần mang phụ thuộc thời gian đi giữa hai nguồn nước chắc chắn, độ dốc, nhiệt độ và cơ địa từng người. Mốc dưới đây chỉ để bắt đầu tính, hãy chỉnh theo kinh nghiệm của chính bạn.

Điều kiệnCách tính tham khảoGhi chú
Trời mát, dốc vừaKhoảng nửa lít cho mỗi giờ điNgười ra ít mồ hôi có thể cần ít hơn
Nắng nóng, dốc gắtNhiều hơn rõ rệt, có thể gấp rưỡi tới gấp đôiThêm đồ ăn mặn nhẹ để bù muối
Trời lạnh trên caoVẫn cần uống đều dù không thấy khátKhông khí lạnh khô làm mất nước qua hơi thở
Ở lán buổi tốiThêm nước cho nấu ăn và đun nước ấmTính chung cho cả nhóm

Ví dụ tính: chặng từ lán tới nguồn nước kế tiếp mất khoảng bốn giờ, trời mát, dốc vừa. Bạn cần khoảng hai lít, cộng thêm nửa lít dự phòng cho trường hợp đi chậm hơn dự kiến. Nếu không chắc nguồn nước giữa đường còn chảy, tính như thể không có nguồn đó.

Uống từng ngụm nhỏ mỗi lần nghỉ thay vì đợi khát rồi uống một hơi dài. Uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn mà không ăn gì cũng không tốt, nhất là trong những ngày nóng đi dài; cân bằng giữa nước và đồ ăn.

Đựng nước: chai cứng, túi mềm hay túi hút

Chai cứng bền và dễ đổ nước nóng. Phù hợp để đun nước ấm buổi tối, ôm vào túi ngủ, nhưng chiếm chỗ ngay cả khi đã uống hết.

Túi mềm gấp gọn khi rỗng. Nhẹ, cuộn lại sau khi uống hết, hợp để mang thêm nước dự trữ cho chặng thiếu nguồn. Cẩn thận vật nhọn trong balo.

Túi hút đặt trong balo. Uống được liên tục khi đi mà không cần dừng, nhưng khó biết đã uống bao nhiêu và khó vệ sinh. Kiểm tra lượng nước còn lại ở mỗi lần nghỉ.

Đánh dấu nước sạch và nước chưa xử lý. Dùng chai khác màu hoặc buộc dây đánh dấu cho nước chưa xử lý. Rót nhầm từ bình bẩn sang bình sạch là cách nhiễm bẩn lại sau khi đã lọc kỹ.

Chống đóng băng ở núi lạnh. Ở nơi đêm xuống dưới mức đóng băng, bộ lọc dạng màng có thể hỏng nếu nước bên trong đóng đá. Để bộ lọc và chai nước trong túi ngủ qua đêm. Bộ lọc đã từng đóng băng có thể hỏng mà nhìn bên ngoài không thấy; nếu nghi ngờ, chuyển sang đun sôi hoặc khử khuẩn cho phần còn lại của chuyến.

Tình huống giả định trên đường

Nguồn nước dự kiến đã cạn, bạn còn nửa chai, còn ba giờ nữa tới lán. Báo người dẫn đường ngay. Chia lại nước trong nhóm, giảm tốc độ, nghỉ trong bóng râm, tránh đi dưới nắng gắt buổi trưa. Hỏi xem có khe nước phụ hoặc lối rẽ xuống suối gần hơn. Không tách người đi tìm nước một mình.

Bộ lọc bị tắc giữa đường. Thử rửa ngược nếu bộ lọc cho phép, hoặc chuyển sang viên khử khuẩn dự phòng. Ở lán tối, đun sôi để bù. Lần sau, lọc sơ nước đục qua một lớp vải trước để lõi lọc bền hơn.

Cả nhóm dùng chung một bộ lọc, ai cũng muốn lấy nước cùng lúc. Phân công một hai người lọc nước cho cả nhóm trong lúc những người khác nghỉ, ăn nhẹ. Lọc vào túi mềm lớn rồi chia ra chai từng người sẽ nhanh hơn từng người xếp hàng bên bờ suối, và ít người phải đứng trên đá trơn hơn.

Một người trong nhóm đau bụng, đi ngoài nhiều lần. Cho nghỉ, uống từng ngụm nhỏ nước đã xử lý, ăn nhẹ. Giữ vệ sinh tay cho cả nhóm. Nếu mệt lả, choáng váng, không giữ được nước hoặc có máu trong phân, báo người dẫn đường để tính chuyện xuống núi và liên hệ hỗ trợ y tế.

Sai lầm hay gặp và dấu hiệu thiếu nước cần dừng lại

Những lỗi dưới đây gặp nhiều ở chuyến đầu, cả ở những chuyến trời lạnh khi người ta nghĩ không cần uống.

  • Tin rằng nước đầu nguồn luôn sạch, không xử lý gì.
  • Mang nước cho cả chặng dài vì ngại xử lý, balo nặng thêm vài cân.
  • Chỉ tính một nguồn nước giữa đường mà không hỏi nguồn đó còn chảy không.
  • Dùng chung cốc với nước chưa xử lý rồi rót sang chai sạch.
  • Không uống vì trời lạnh, tới chiều đau đầu và mệt rã.
  • Không mang phương án dự phòng khi bộ lọc hỏng.

Dấu hiệu thiếu nước thường gặp: khát nhiều, miệng khô, nước tiểu ít và sẫm màu, đau đầu, mệt bất thường, chóng mặt khi đứng dậy. Khi thấy những dấu hiệu này, dừng nghỉ chỗ mát, uống từ từ, ăn nhẹ. Nếu kèm lơ mơ, lẫn lộn, ngừng ra mồ hôi giữa trời nóng hoặc ngất, đó là tình huống cần hỗ trợ khẩn cấp; đưa người đó vào bóng râm, làm mát và liên hệ giúp đỡ ngay. Ở độ cao lớn, đau đầu còn có thể là dấu hiệu say độ cao, nên báo người dẫn đường thay vì tự đoán.

Một cách tự theo dõi đơn giản là để ý màu nước tiểu ở mỗi lần đi vệ sinh: vàng nhạt là ổn, vàng sẫm là bạn đang uống chưa đủ so với lượng mất đi.

Câu hỏi thường gặp

Nước suối trên núi có uống trực tiếp được không?

Không nên. Nước trong vẫn có thể chứa vi khuẩn, ký sinh trùng hay vi rút gây đau bụng, nhất là khi phía trên có bản làng, gia súc hay lán trại. Hãy đun sôi, lọc hoặc khử khuẩn trước khi uống.

Đun sôi nước bao lâu thì uống được?

Nhiều hướng dẫn y tế khuyên đun sôi sùng sục ít nhất khoảng một phút. Ở độ cao lớn, nước sôi ở nhiệt độ thấp hơn nên đun lâu hơn, vài phút. Để nguội trong bình sạch, đậy kín.

Bình lọc nước có loại bỏ được vi rút không?

Phần lớn bình lọc dã ngoại thông thường loại được bùn đất, vi khuẩn và ký sinh trùng nhưng không chặn được vi rút. Khi nguồn nước gần khu dân cư, nên kết hợp thêm khử khuẩn hoặc đun sôi.

Leo núi một ngày cần mang bao nhiêu nước?

Mốc tham khảo là khoảng nửa lít cho mỗi giờ đi trong trời mát, nhiều hơn khi nắng nóng hoặc dốc gắt. Tính theo thời gian giữa hai nguồn nước chắc chắn, cộng thêm phần dự phòng cho trường hợp đi chậm.

Trời lạnh không khát có cần uống nước đều không?

Có. Không khí lạnh và khô trên cao làm bạn mất nước qua hơi thở và mồ hôi mà không nhận ra. Uống từng ngụm nhỏ ở mỗi lần nghỉ, mang nước ấm trong bình giữ nhiệt để dễ uống hơn.

Làm gì nếu nước đục sau mưa?

Để nước lắng trong chai một lúc, lọc sơ qua vải sạch, rồi mới xử lý bằng bộ lọc, khử khuẩn hoặc đun sôi. Nước đục làm bộ lọc nhanh tắc và làm viên khử khuẩn kém hiệu quả. Sau mưa lớn, cẩn thận nước suối lên nhanh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138